The Relationship Between Attitudes and Behaviors Towards Organ Transplantation and Donation and Individual Social Responsibility Awareness

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 108 - 120 , 27.04.2026

Ahmet Kar , Fatih Şantaş , Gülcan Şantaş

https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1678251

https://izlik.org/JA34TC63XN

Öz

Aim: This study aims to examine the relationship between attitudes and behaviours towards organ transplantation and donation and individual social responsibility awareness.
Material and Method: The study was conducted on the students of the faculty of health sciences at a state university. Whether the attitude towards organ donation and individual social responsibility awareness scores differed in terms of demographic characteristics was evaluated by independent sample t test and one-way ANOVA analyses. The effect of individual social responsibility awareness on attitude towards organ donation was tested by linear regression analysis.
Results: Both the attitude towards organ donation and individual social responsibility awareness were found to be statistically significantly higher in those who took a course or training on organ donation and in those who were members of any student community. It was determined that there was a positive and statistically significant relationship between attitude towards organ donation and individual-social responsibility attitude. Individual-social responsibility explains 4.3% of the variance in the attitude score towards organ transplantation and donation (R² = 0.043). A one-unit increase in individual-social responsibility is estimated to result in a 0.242-unit increase in attitudes toward organ transplantation and donation.
Conclusion: The attitude of these students who receive training on health services is even more important. For this reason, it can be said that creating education-based policies on organ transplantation and donation can increase the donation potential.

Anahtar Kelimeler

Organ transplantation , Organ donation , Individual responsibility , Social responsibility , Health

Proje Numarası

2024/131

Organ Nakli ve Bağışına Yönelik Tutum ve Davranışların Bireysel Sosyal Sorumluluk Bilinci ile İlişkisi

https://izlik.org/JA34TC63XN

Öz

Amaç: Bu çalışmada organ nakli ve bağışına yönelik tutum ve davranışların bireysel sosyal sorumluluk bilinci ile ilişkisini incelemek amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma bir devlet üniversitesinde sağlık bilimleri fakültesi öğrencileri üzerinde yürütülmüştür. Demografik özellikler açısından organ bağışı tutumu ile bireysel sosyal sorumluluk bilinci skorlarının farklılaşıp farklılaşmadığı bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü ANOVA analizleri ile değerlendirilmiştir. Bireysel sosyal sorumluluk bilincinin organ bağışına yönelik tutum üzerindeki etkisi doğrusal regresyon analizi ile test edilmiştir.
Bulgular: Organ bağışına tutum ve bireysel sosyal sorumluluk bilinci organ bağışı ile ilgili ders ya da eğitim alanlarda ve gönüllülük çalışmalarına yönelik bir ders ya da eğitim alanlarda daha yüksektir. Organ bağışına yönelik tutum ile bireysel-sosyal sorumluluk tutumu arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir. Bireysel-sosyal sorumluluk, organ nakli ve bağışına yönelik tutum puanındaki varyansın %4.3’ünü açıklamaktadır (R² = 0.043). Bireysel-sosyal sorumluluktaki bir birim artış organ nakli ve bağışına tutumda 0.242 birimlik artış sağlaması tahmin edilmektedir.
Sonuç: Sağlık hizmetlerine yönelik eğitimler alan bu öğrencilerin konuya yönelik tutumu daha da önemlidir. Bu sebeple organ bağışı konusunda eğitim temelli politikalar oluşturulmasının bağış potansiyelini artırabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Organ nakli , Organ Bağışı , Bireysel sorumluluk , Sosyal sorumluluk , Sağlık

Etik Beyan

Araştırmanın yapılabilmesi için Kırıkkale Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurul’undan 14.02.2024 tarihli ve 2024.02.23 Karar No’lu onay alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma Kırıkkale Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından 2024/131 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Proje Numarası

2024/131

Kaynakça

• Abouna, G. M. (2003). Ethical issues in organ transplantation. Medical Principles and Practice, 12(1), 54-69. doi:10.1159/000068158.
• Akbulut, S., Demyati, K., Toman, I., Gaygili, Z., Kaya, S., Akpolat, V. R., Cing, A., Keles, T.Y., Saritas, H., Ozer, A. (2022). Medical students' knowledge, attitudes and awareness toward organ donation. Transplant Immunology, 73, 101634. doi:101634. 10.1016/j.trim.2022.101634
• Alpar, R. (2020). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel yöntemler. (6. Baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
• Ari, D., Aydan, S. (2025). The effect of altruism on attitude to organ donation in health workers in Türkiye. Journal of Health Psychology, doi:10.1177/13591053241312593
• Asar, İ. (2017). Lisansüstü öğrencilerinin kişilik yapılarıyla bireysel sosyal sorumluluk bilinçleri arasındaki ilişkiler. (Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karabük.
• Aydemir, M. A., Tecim, E. (2012). Türk toplumunda aile ve dinin sosyal sermaye potansiyeli. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 43-59.
• Bénabou, R., Tirole, J. (2010). Individual and corporate social responsibility. Economica, 77(305), 1-19. doi:10.1111/j.1468-0335.2009.00843.x
• Bezinover, D., Saner, F. (2019). Organ transplantation in the modern era. BMC Anesthesiology, 19:32, 1-4. doi:10.1186/s12871-019-0704-z
• Bostancıoğlu, D., Saraçoğlu, G. V., Öztürk, M. (2017). Yüksekokul öğrencilerinin organ bağışı konusundaki bilgi düzeylerinin ve tutumlarının araştırılması. Genel Tıp Dergisi, 27(4), 140-151.
• Bölükbaş, N., Eyüpoğlu, A., Kurt, P. (2004). Organ bağışı hakkında üniversite öğrencilerinin düşünceleri. O.M.Ü. Tıp Dergisi, 21(2), 73-77.
• Burra, P., De Bona, M. (2007). Quality of life following organ transplantation. Transplant International, 20(5), 397-409. doi:10.1111/j.1432-2277.2006.00440.x
• Burra, P., De Bona, M., Canova, D., D'Aloiso, M. C., Germani, G., Rumiati, R., Ermani, M., Ancona, E. (2005). Changing attitude to organ donation and transplantation in university students during the years of medical school in Italy. Transplantation Proceedings, 37(2), 547-550. doi:10.1016/j.transproceed.2004.12.255
• Çelik, C., Güven, G. (2015). Kan bağışı tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 504-521. doi:10.17556/jef.11163
• Davis, S. L., Rives, L. M., De Maya, S. R. (2017). Introducing personal social responsibility as a key element to upgrade CSR. Spanish Journal of Marketing-ESIC, 21(2), 146-163. doi:10.1016/j.sjme.2017.04.001
• Doğan, P., Toprak, D., Sunal, N., Doğan, İ. (2012). Türkiye’de üniversite öğrencilerinin organ nakli konusundaki bilgi, tutum ve davranışları. Smyrna Tıp Dergisi, 1, 16-25.
• Eraslan, L. (2011). Bireysel sosyal sorumluluk ölçeğinin (BSS) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(24), 81-92.
• Ganikos, M. L., McNeil, C., Braslow, J. B., Arkin, E. B., Klaus, D., Oberley, E. E., White, M. F. (1994). A case study in planning for public health education: The organ and tissue donation experience. Public Health Reports, 109(5), 626.
• Güner, Y. O., Cicerali, E. E. (2021). Organ bağışında psikolojik ve kültürel etmenler. OPUS International Journal of Society Researches, 17(38), 5735-5763. doi:10.26466/opus.848199
• Gürbüz, S. (2021). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi. (2. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Gürkan, G., Kahraman, S. (2018). Development of an attitude scale to measure attitudes towards organ transplantation and donation of preservice teachers. Journal of Baltic Science Education, 17(6), 1005-1016.
• Hair Jr, J. F., Sarstedt, M., Hopkins, L., Kuppelwieser, V. G. (2014). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM): An emerging tool in business research. European Business Review, 26(2), 106-121.
• Kavurmacı, M., Karabulut, N., Koç, A. (2014). Üniversite öğrencilerinin organ bağışı hakkındaki bilgi ve görüşleri. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 11(2), 15-21.
• Kaya, E., Sezek, F., Doğan, S. (2007). Üniversite öğrencilerinin kan bağışına karşı tutumları ve kan bağışında alan bilgilerinin etkisinin incelenmesi. Çankaya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, 1(7), 97-114.
• Kırılmaz, H., Güler, P. B. (2019). Benlik saygısı ve organ bağışı tutumu ilişkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. İnsan ve İnsan, 6(20), 239-262. doi:10.29224/insanveinsan.515104
• Naibauer, S., Branagan, W. T., Lehto, S., Reynolds, N., Mikulich-Gilbertson, S., Page, C. E., Davis, R. A. (2025). Attitudes towards living organ donation: a cross-sectional survey study. Frontiers in Public Health, 13, 1552393. doi:10.3389/fpubh.2025.1552393
• Ordin, Y. S., Bilik, Ö., Söylemez, B. A., Kankaya, E. A., Çelik, B., Duğrul, E. (2018). Organ bağışına yönelik öğrenci tutumları: hemşirelik. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 28-36.
• Özer, F. G., Ayla, Y., Karamanoğlu, K., Derya Beydağ, H., Fidancıoğlu, E., Akıncı, İ.Ş., Havane Tembelo, L., Bozkurt, S.U. (2008). Sağlık yüksekokulunda öğrenim gören bir grup öğrencinin organ nakli/bağışına yönelik görüşleri ve bilgi düzeylerine eğitimin etkisi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 7(1), 39-46.
• Özer, N., Sarıtaş, S., Özlü, Z. K. (2010). Hemşirelik öğrencilerinin organ nakli ve bağışı konusundaki bilgi ve düşüncelerinin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2), 1-11.
• Özmen, D., Çetinkaya, A. Ç., Sarızeybek, B., Zeybek, A. (2008). Celal Bayar Üniversitesi Manisa Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin organ bağışına ilişkin bilgi ve görüşleri. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28(3), 311-318.
• Özpulat, F. (2017). Üniversite öğrencilerinin kan ve organ bağışına ilişkin düşünceleri. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 4(2), 71-79. doi:10.17681/hsp-dergisi.277025
• Păceşilă, M. (2018). The individual social responsibility: Insights from a literature review. Management Research and Practice, 10(1), 17-26.
• Rueckert, L., Naybar, N. (2008). Gender differences in empathy: The role of the right hemisphere. Brain and Cognition, 67(2), 162-167. doi:10.1016/j.bandc.2008.01.002
• Savaşer, S., Mutlu, B., Çağlar, S., Doğan, Z., Canbulat, N. (2012). Hemşirelik son sınıf öğrencilerinin organ bağışına bakışları. Florence Nightingale Journal of Nursing, 20(1), 1-9.
• Schaeffner, E. S., Windisch, W., Freidel, K., Breitenfeldt, K., Winkelmayer, W. C. (2004). Knowledge and attitude regarding organ donation among medical students and physicians. Transplantation, 77(11), 1714-1718. doi:10.1097/00007890-200406150-00015
• Serpen, A., Hasgül, E. (2015). Sosyal hizmet uygulamalarında empatinin önemi ve yardım ilişkisi üzerindeki etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 35, 37-52.
• Uzun, Ö. (1997). Organ bağışı konusunda üniversite personelinin düşünceleri. Türk Hemşireler Dergisi, 4, 30-35.