Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler

Yasin Erdurak; Fatih Altun; Göktuğ Poyraz; Ahmet Yangıncı

doi:10.46413/boneyusbad.1708255

TR EN

Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler

Öz

Amaç: Bu araştırma görme engelli bireylerin fiziksel, dijital ve sosyo-kültürel ortamlarda karşılaştıkları erişilebilirlik engellerini derinlemesine inceleyerek bu engellerin toplumsal katılıma etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Gereç ve Yöntem: Fenomenolojik desende yürütülen nitel çalışma Bandırma’da yaşayan 11 görme engelli katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar kartopu örnekleme ile seçilmiş ve veriler ses kayıtlarından deşifre edilerek MAXQDA ile tematik analiz uygulanmıştır. Bulgular: On ana tema altında toplanan veriler, fiziksel mekânlarda yönlendirme çizgileri ve sesli trafik ışığı eksiklikleri, toplu taşımada sesli anons ve öngörülebilirlik sorunları, dijital arayüz uyumsuzlukları, eğitim materyallerinde alternatif format yetersizlikleri, işyerinde ulaşım ve görev uyumu eksiklikleri, sağlık kurumlarında navigasyon sorunları, kamu hizmetlerinde personel tutumları, afet yönetiminde bilgilendirme yetersizlikleri ve sosyal/kültürel katılımda betimleme eksiklikleri gibi çok boyutlu engelleri göstermiştir. Sonuç: Erişilebilirlik yalnızca teknik düzenlemelerle değil planlama, denetim, kurumsal farkındalık ve kullanıcı deneyimini merkez alan politikalarla sağlanmalıdır. Bu bulgular kapsayıcı tasarım ve sürdürülebilir uygulama stratejilerine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erişilebilirlik, Görme Engelli, Sosyal Katılım

Accessibility Experiences of Visually Impaired Individuals: Barriers and Solutions

Öz

Aim: This research aims to examine the accessibility barriers that visually impaired individuals face in physical, digital and socio-cultural environments and to reveal the effects of these barriers on social participation. Material and Method: The qualitative phenomenological study was conducted through semi-structured interviews with 11 visually impaired participants living in Bandırma. The participants were selected by snowball sampling and the data were transcribed from the audio recordings and thematic analysis was applied with MAXQDA. Results: The data collected under ten main themes showed multidimensional barriers such as lack of directional lines and audible traffic lights in physical spaces, audible announcements and predictability problems in public transportation, digital interface incompatibilities, alternative format inadequacies in educational materials, transportation and task compatibility deficiencies in the workplace, navigation problems in health institutions, staff attitudes in public services, lack of information in disaster management, and lack of description in social/cultural participation. Conclusion: Accessibility should be ensured not only through technical regulations but also through planning, supervision, institutional awareness and policies that center on user experience. These findings reveal the need for inclusive design and sustainable implementation strategies.

Anahtar Kelimeler

Accessibility, Visually Impaired, Social Inclusion

Kaynakça

Arslantekin, B. (2016). Görme Engelli Öğrenciler İçin Yönelim ve Bağımsız Hareket Becerileri Değerlendirme Aracının (YÖBDA) Geliştirilmesi: Proje Sonuç Raporu. Ankara: Gazi Üniversitesi.
Aydın, S., & Yıldız, R. (2023). Bir Kimlik Dayatma Aracı Olarak Engellilik ve Başetme Yolları. Turkish Studies-Economics,Finance,Politics, 18(4), 1243-1263. doi: 10.7827/TurkishStudies.70675
Barnes, C. (1991). Disabled People in Britain and Discrimination: A Case for Anti-Discrimination Legislation. Hurst & Co.
Barnes, C. (1992). Disabling Imagery and the Media: An Exploration of the Principles for Media Representations of Disabled People. Halifax: Ryburn Publishing.
Barnes, C., & Mercer, G. (2003). Disability. Polity Press.
Brady, E., & Bigham, J. P. (2014). Crowdsourcing Accessibility: Human-Powered Access Technologies. Foundations and Trends in Human–Computer Interaction, 8(4), 273–372. doi:10.1561/1100000050
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi:10.1191/1478088706qp063oa
Cihan, M. A. (2021). Experiences of Turkish university students with visual impairments. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 22(1), 556–577.
Deal, M. (2003). Disabled people's attitudes toward other impairment groups: A hierarchy of impairments. Disability & Society, 18(7), 897–910.
Demirdöven, M., Arıcı, A., & Artan, T. (2025). Bir başka açıdan akademi: Görme engelli lisansüstü öğrencilerin deneyimleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(66), 11–46.

Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2011). The SAGE Handbook of Qualitative Research (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Eardley, A. F., Thompson, H., Fineman, A., Hutchinson, R., Bywood, L., & Cock, M. (2022). Devisualizing the museum: From access to inclusion. Journal of Museum Education, 47(2), 150–165. doi:10.1080/10598650.2022.2077067
European Disability Forum. (2006). Improving transport accessibility for all: Guide to good practice. OECD Publishing. Erişim tarihi: 15.04.2025, https://www.itf-oecd.org/sites/default/files/docs/06tphguide.pdf
Golledge, R. G. (1993). Geography and the Disabled: A Survey with Special Reference to Vision Impaired and Blind Populations. Transactions of the Institute of British Geographers, 18(1), 63. doi:10.2307/623069
Google. (2025). What is CAPTCHA. Erişim tarihi: 13.04.2025, https://support.google.com/a/answer/1217728?hl=en
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. doi:10.1177/1525822X05279903
Hall, P., & Imrie, R. (2003). Inclusive Design: Designing and Developing Accessible Environments. London: Taylor & Francis.
Henry, S. L., Abou-Zahra, S., & Brewer, J. (2014). The role of accessibility in a universal web. In Proceedings of the 11th Web for All Conference (W4A ’14), Seoul, Republic of Korea: ACM. doi:10.1145/2596695.2596719
Imrie, R. (2012). Universalism, universal design and equitable access to the built environment. Disability and Rehabilitation, 34(10), 873–882. doi:10.3109/09638288.2011.624250
Kailes, J. I., & Enders, A. (2007). Moving beyond “special needs”: A function-based framework for emergency management and planning. Journal of Disability Policy Studies, 17(4), 230–237.
Kanyılmaz Polat, E. (2020). Engelli bireylerin çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunlara yönelik nitel bir araştırma: Çanakkale örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 869–897. doi:10.46928/iticusbe.758135
Keleşoğlu, F. (2022). Normalliğin inşasındaki engeller ve inşa edilen bir olgu olarak engellilik. İçinde M. F.
Duman & F. Keleşoğlu (Eds.), Sosyal sorunlara panoramik bakış (ss. 109–121). Nobel Akademik Yayıncılık.
Kerdar, S. H., Bächler, L., & Kirchhoff, B. M. (2024). The accessibility of digital technologies for people with visual impairment and blindness: A scoping review. Discover Computing, 27 (24). doi:10.1007/s10791-024-09460-7
Lazar, J., Goldstein, D. F., & Taylor, A. (2015). Ensuring Digital Accessibility through Process and Policy. Morgan Kaufmann.
Liasidou, A. (2007). Inclusive education policies and the feasibility of educational change: The case of Cyprus. International Studies in Sociology of Education, 17(4), 329–347.
Marshall, C., Rossman, G. B., & Blanco, G. L. (2022). Designing Qualitative Research (7th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
McMillen, R., & Alter, F. (2017). Social media, social inclusion, and museum disability access. Museums & Social Issues, 12(2), 115–125. doi:10.1080/15596893.2017.1361689
Memurlar.Net. Müracaat azlığı görme engelli okulunu kapattırdı. Erişim tarihi: 20.04.2025, https://www.memurlar.net/haber/22236/muracaat-azligi-gorme-engelli-okulunu-kapattirdi.html
Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Oliver, M. (1996). Understanding disability: From theory to practice. Macmillan.
Patil, A., & Raghani, S. (2025). Designing accessible and independent living spaces for visually impaired individuals: A barrier-free approach to interior design. International Journal for Equity in Health, 24(137), 1-26. doi:10.1186/s12939-025-02503-5
Patton, M. Q. (2014). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi
Roulstone, A., & Williams, J. (2014). Being disabled, being a manager: ‘Glass partitions’ and conditional identities in the contemporary workplace. Disability & Society, 29(1), 16–29. doi:10.1080/09687599.2013.764280
Seale, J. K. (2006). E-learning and Disability in Higher Education: Accessibility Research and Practice. Routledge.
Shakespeare, T. (2006). Disability Rights and Wrongs. Routledge.
Shakespeare, T., Bright, T., & Kuper, H. (2018). Access to health for persons with disabilities. Erişim tarihi 08.03.2025, https://www.infontd.org/resource/access-health-persons-disabilities
Shier, M., Graham, J. R., & Jones, M. E. (2009). Barriers to employment as experienced by disabled people: A qualitative analysis in Calgary and Regina, Canada. Disability & Society, 24(1), 63–75. doi:10.1080/09687590802535485
Silverman, D. (2013). Doing qualitative research (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Smith, D. L., & Notaro, S. J. (2009). Personal emergency preparedness for people with disabilities from the 2006-2007 Behavioral Risk Factor Surveillance System. Disability and Health Journal, 2(2), 86–94. doi:10.1016/j.dhjo.2009.01.001
Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative Phenomenological Analysis: Theory, Method and Research. London: SAGE Publications.
Talen, E. (2012). City Rules: How Regulations Affect Urban Form. Washington: Island Press.
Tapağ, E., & Suri, L. (2023). Engelliler İçin Erişilebilirlik Etkisi: Cemal Reşit Rey Konser Salonu ve Zorlu Performans Sanatları Merkezi Örneği. Journal of Technology and Applied Sciences, 5(2), 97–106. doi:10.56809/icujtas.1150351
Thomson, L. J., Elsden, E., & Chatterjee, H. J. (2023). Volunteering for Wellbeing: Improving Access and Social Inclusion by Increasing the Diversity of Museum Volunteer Training for Public-facing Roles. Museum & Society, 21(1), 12–30. doi:10.29311/mas.v21i1.3786
Topaloğlu Ören, E. D., Demir, F., & Yıldız Sağlam, H. (2021). Engelli bireylerin sağlık hizmetine ve bakıma erişimi ile ilgili yaşadıkları sorunlar. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 185–192.
Twigg, J., Kett, M., & Lovell, E. (2018). Disability inclusion and disaster risk reduction: Overcoming barriers to progress. Overseas Development Institute. https://media.odi.org/documents/12324.pdf
Uluslararası Engellilerin İstihdamı Kongresi. (2014). 1. Uluslararası Engellilerin İstihdamı, Sosyal Güvenlik Sorunları ve Çözüm Önerileri Kongresi Sonuç Bildirisi (17–19 Ekim 2014, Ankara). Ankara: T.C Başbakanlık Tanıtma Fonu.
United Nations. (2008). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. Erişim tarihi: 18.03.2025, https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-persons-disabilities
Velho, R., Holloway, C., Symonds, A., & Balmer, B. (2016). The effect of transport accessibility on the social inclusion of wheelchair users: A mixed method analysis. Social Inclusion, 4(3), 24–35. doi:10.17645/si.v4i3.484
WHO & World Bank. (2011). World Report on Disability. Geneva: WHO Press. World Wide Web Consortium. (2018). Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1. Erişim tarihi: 05.06.2025, https://www.w3.org/TR/WCAG21
Xiao, Z., Mao, B., Xu, Q., Chen, Y., & Wei, R. (2022). Reliability of accessibility: An interpreted approach to understanding time-varying transit accessibility. Journal of Advanced Transportation. 1-13. doi:10.1155/2022/9380884

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Hizmetler (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yasin Erdurak ^*
0000-0003-0949-8100
Türkiye

Fatih Altun
0000-0001-5464-0909
Türkiye

Göktuğ Poyraz
0009-0006-3302-6911
Türkiye

Ahmet Yangıncı
0009-0002-5394-4526
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

28 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

12 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1708255

IZ

https://izlik.org/JA59UF63ZG

APA

Erdurak, Y., Altun, F., Poyraz, G., & Yangıncı, A. (2026). Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 8(1), 153-171. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1708255

AMA

1.Erdurak Y, Altun F, Poyraz G, Yangıncı A. Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2026;8(1):153-171. doi:10.46413/boneyusbad.1708255

Chicago

Erdurak, Yasin, Fatih Altun, Göktuğ Poyraz, ve Ahmet Yangıncı. 2026. “Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi 8 (1): 153-71. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1708255.

EndNote

Erdurak Y, Altun F, Poyraz G, Yangıncı A (01 Nisan 2026) Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi 8 1 153–171.

IEEE

[1]Y. Erdurak, F. Altun, G. Poyraz, ve A. Yangıncı, “Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler”, Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, c. 8, sy 1, ss. 153–171, Nis. 2026, doi: 10.46413/boneyusbad.1708255.

ISNAD

Erdurak, Yasin - Altun, Fatih - Poyraz, Göktuğ - Yangıncı, Ahmet. “Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi 8/1 (01 Nisan 2026): 153-171. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1708255.

JAMA

1.Erdurak Y, Altun F, Poyraz G, Yangıncı A. Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2026;8:153–171.

MLA

Erdurak, Yasin, vd. “Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, c. 8, sy 1, Nisan 2026, ss. 153-71, doi:10.46413/boneyusbad.1708255.

Vancouver

1.Yasin Erdurak, Fatih Altun, Göktuğ Poyraz, Ahmet Yangıncı. Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 01 Nisan 2026;8(1):153-71. doi:10.46413/boneyusbad.1708255

23788 Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler

Öz

Anahtar Kelimeler

Accessibility Experiences of Visually Impaired Individuals: Barriers and Solutions

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster