BUZ ÇÖLÜNDEN GÖZYAŞI ÇETESİNE YAHUT ADALETTEN MERHAMETE GEÇİŞİN BİR SERENCAMI: REİS BEY

Sosyal bir varlık olmanın getirdiği sorumlulukla toplum içerisinde yaşayan insanın diğer canlılardan ayrılmasında ve varoluşunun şekillenmesinde, başkasına duyduğu merhamet ve af duygusu etkin rol oynamaktadır. Bu duygular da insanın toplumla kurduğu irtibat neticesinde ve idrak derecesinde varlığını görünür kılmaktadır. İnsan; acı çeken, kötülüğe maruz kalan ve mağdur olanı gördüğü zaman, içinde oluşan merhamet duygusunun etkisiyle onunla iletişime geçmek ve onun acılarını paylaşmak ihtiyacı duyar. Bu bağlamda Arthur Schopenhauer, toplumda adaletten önce merhamet duygusunun oluşması gerektiğini, kötülüğün ve suçun toplumdan merhametle izole edilebileceğini söyler. Bu da, insanın kendilik değerlerine sahip çıkması anlamına gelir. Schopenhauer göre, çoklu kimlik ve kişiliğe sahip insanlardan teşekkül eden toplumda, düzen hukukun belirlediği kanunlar çerçevesinde adaletle sağlanmaya ve bu düzenin bir parçası olan insan da disipline edilmeye çalışılsa da, kötülük ve suç işleme edimi ancak merhamet ve affetme duygusuyla ortadan kalkabilir. Dolayısıyla o, insanın ötekini ancak merhametle dinlemesinin mümkün olacağına ve ötekine acıyarak ahlâk ve vicdan sahibi bir birey olmayı başarabileceğine inanır ve bu yolla evrensel bir toplum inşasından söz edileceğini belirtir. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli şair ve yazarlarından Necip Fazıl Kısakürek de, bir dava ve aksiyon adamı olmasının getirdiği bilinçle, ideal bir toplum anlayışını birçok eserinde sergilediği gibi, bunları Schopenhauerin merhamet ve adalet kavramları hakkında belirttiği görüşleri ile benzerlik taşıyan Reis Bey adlı oyununda ortaya koyar. Bu çalışmada, Necip Fazıl Kısakürekin merhamet ve adalet kavramlarını irdelediği söz konusu oyunda, başkişi Reis Beyin başlangıçta kuvvetli bir şekilde savunduğu adalet fikrinden, sonrasında merhamet duygusuna geçmesinin, kurmak istediği ütopik cemiyet tasavvurunun ve bu tasavvurun işlevselliği neticesinde toplumda görülen değişimin incelenmesi amaçlanmaktadır.

That a human who lives in a society with a responsibility brought about by being a social entity is separated from other living creatures and forms his existence is because of his feeling of compassion and mercy towards others. These feelings make their presence apparent as a result of a persons contact with the society and to an extent of the realization. When a person sees someone who suffers, is exposed to bad treaetment and is wronged, he communicates with other people as a result of the feeling of compassion within himself and shows that he shares their pain. In this regard Arthur Schopenhauer, by saying that the feeling of compassion should be formed before justice in a society and the evil and crime can be isolated from society with compassion, emphasizes the humans protection of self-worth. According to him, in a society comprising people with various identities and personalities, although the order is tried to be maintained by the laws, and a person, who is a part of this order, is tried to be disciplined, the evil and the act of committing crime can only be destroyed with the feeling of compassion and mercy. Thus, by believing that it is possible only with compassion for a person to listen the other and a person can succeed in becoming an individual with morals and coscience by feeling pity for the other, he mentions a construction of universal society. Being one of the important poets and writers of the Republic period Turkish literature, Necip Fazıl Kısakürek with the the awareness brought about by his being a man of a case and action, displays the idea of an ideal society in his play Reis Bey parallel to views of Schopenhauer like he did in his many other works. This work is aimed at examining, in the mentioned play of Necip Fazıl Kısakürek in which he studied the feelings of compassion and justice, the pass from the idea of justice the protagonist Reis Bey strongly supported at the beginning to the feeling of compassion afterwards, the concept of a utopic society he wanted to establish, and the change seen in the society as a result of the functionality of this concept.