THE THEORY OF KNOWLEDGE OF AL-GHAZZĀLĪ, AL-MUTAKALLIM IN ASH’ARI TRADITION

Ghazzālī addressed the problem of knowledge systematically and for a purpose. Thus, his theory of knowledge has Allah-centered structure. Because, the source of the knowledge about the field of physics or metaphysics is Allah, and the main purpose of the knowledge is to know Allah. Senses, reason and intuition bestowed on man are appreciated as means to reach this truth. Three elements come to the fore especially in the definition of knowledge. The first of these is the knowing (nafs), the second is the known (the truth of the goods) and the third is the knowledge (the imagination of the stuff in the nafs). According to him, there are two types of information fields, one related to physics and the other is related to the metaphysical realm. The way to get the first one is senses and reason. The second one is reached with inspiration. The knowledge reached through the heart's eye is superior to that obtained through senses and reason. Counting inspiration among sources of information is a stance that combines ilmu’l-kalam and mysticism. The fact that he expresses the theory of knowledge in a metaphorical style both makes the issue more understandable and reveals his difference.

Gazzâlî bilgi problemini sistematik bir şekilde ve bir amaca binaen ele almıştır. Nitekim onun bilgi kuramı Allah merkezli bir yapıdadır. Zira ister fizik, isterse metafizik alana dair bilgilerin kaynağı Allah’tır ve bilginin temel amacı da marifetullahı elde etmektir. İnsana bahşedilen duyular, akıl ve sezgi bu hakikate ulaşmak için birer vasıta olarak takdir edilmiştir. Bilgi tanımlamasında özellikle üç unsur ön plana çıkmaktadır. Bunlardan ilki bilen (nefs), ikincisi bilinen (eşyanın hakikati), üçüncüsü de bilgidir (eşyanın misalinin nefiste bulunması). Ona göre biri fizik âlemle, diğeri de metafizik âlemle ilişkili olmak üzere iki tür bilgi alanı bulunmaktadır. Birincisini elde etmenin vasıtları duyular ve akıldır. Diğerine ise ilham ve keşf yoluyla ulaşılır. Kalp gözüyle ulaşılan bilgi duyular ve akıl sayesinde elde edilenden üstündür. İlhamı bilgi kaynakları arasında sayması kelamı ve tasavvufu mezceden bir duruştur. Metaforik bir üslupla bilgi kuramını ifade etmesi, meseleyi hem daha anlaşılır kılmakta hem de onun farklılığını ortaya koymaktadır.