OKUL ÖNCESİ ÇOCUKLARDA PSİKOSOSYAL ÖZELLİKLER İLE DEHB İLE İLİŞKİLİ YIKICI DAVRANIŞLAR VE ANKSİYETE BOZUKLUĞU BELİRTİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Öz
Amaç: Bu araştırmanın amacı, okul öncesi çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile ilişkili yıkıcı davranışlar ve anksiyete bozukluğu belirtilerinin; aile işlevselliği, uyku düzeni, fiziksel aktivite ve ekran süresi gibi psikososyal faktörlerle ilişkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntemler: Mart-Mayıs 2025 tarihleri arasında Zonguldak il merkezinde yer alan bir anaokulunda yürütülen kesitsel çalışmaya, 3-6 yaş aralığında 84 çocuk ve ebeveynleri katılmıştır. Veriler, sosyodemografik formun yanı sıra Ercan Okul Öncesi Yıkıcı Davranış Bozuklukları Ölçeği, Aile Değerlendirme Ölçeği, Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi ve Okul Öncesi Çocuklarda Anksiyete Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 29.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Bulgular: Erkek çocuklarda sosyal ve yaygın anksiyete düzeylerinin kız çocuklara kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Boşanmış ebeveynlere sahip çocukların ayrılık anksiyetesi puanları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Annesinde psikiyatrik hastalık öyküsü bulunan çocuklarda hem toplam anksiyete düzeyi hem de fiziksel yaralanma korkusu puanları anlamlı şekilde daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Fiziksel aktivite düzeyi düşük olan çocukların yaygın anksiyete puanları anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Artan ekran süresi, yatma zamanı direnci ile pozitif yönde ilişkili bulunmuş; ekran süresi ile anksiyete belirtileri arasında ise anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.
Sonuç: Bulgular, okul öncesi dönemde görülen psikiyatrik belirtilerin bireysel etmenlerin yanı sıra ailevi, çevresel ve yaşam tarzı değişkenleriyle ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Özellikle uyku kalitesi ve fiziksel aktivite düzeyi gibi modifiye edilebilir değişkenlerin erken dönemde değerlendirilmesi ve müdahale planlarına dahil edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Conti-Ramsden G, Durkin K. Language development and assessment in the preschool period. Neuropsychol Rev. 2012;22(4):384-401.
- 2. Garon N, Bryson SE, Smith IM. Executive function in preschoolers: a review using an integrative framework. Psychol Bull. 2008;134(1):31-60.
- 3. Melhuish EC. Preschool matters. Science. 2011;333(6040):299-300.
- 4. Kohlberg L. Early education: a cognitive developmental view. Child Dev. 1968;39(4):1013-62.
- 5. Muetzel RL, Blanken LME, van der Ende J, El Marroun H, Shaw P, Sudre G, et al. Tracking brain development and dimensional psychiatric symptoms in children: a longitudinal population based neuroimaging study. Am J Psychiatry. 2018;175(1):54-62.
- 6. Hughes DE, Kunitoki K, Elyounssi S, Luo M, Bazer OM, Hopkinson CE, et al. Genetic patterning for child psychopathology is distinct from that for adults and implicates fetal cerebellar development. Nat Neurosci. 2023;26(6):959-69.
- 7. Egger HL, Angold A. Common emotional and behavioral disorders in preschool children: presentation, nosology, and epidemiology. J Child Psychol Psychiatry. 2006;47(3- 4):313-37.
- 8. Finsaas MC, Bufferd SJ, Dougherty LR, Carlson GA, Klein DN. Preschool psychiatric disorders: homotypic and heterotypic continuity through middle childhood and early adolescence. Psychol Med. 2018;48(13):2159-68.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, Psikiyatri
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Hakan Kayış
*
0000-0001-6800-9587
Türkiye
Tuğçe Nur Tazegül
0009-0001-2034-6194
Türkiye
İclal Şahin
0009-0006-5258-2999
Türkiye
Nur Başaran
0009-0003-1886-8537
Türkiye
Duru Coşkun
0009-0008-8257-4433
Türkiye
Beyza Çiftçi
0009-0000-1249-0877
Türkiye
Beyza Nur Emirhan
0009-0008-1333-4081
Türkiye
Ceyda Bakıcı
0009-0006-4686-4930
Türkiye
İrem Kayar
0009-0007-4014-4489
Türkiye
Rümeysa Özataş
0009-0008-5647-0349
Türkiye
Damla Dikmenli
0009-0000-8197-9501
Türkiye
Sena Şahin
0009-0000-9928-0185
Türkiye
Bengisu Salman
0009-0000-7292-8172
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
15 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
6 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
1 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 2