Relationship Between Healthy Lifestyle Dynamics, Nutritional Habits and Biochemical Parameters in Individuals Attending a Family Medicine Outpatient Clinic: A Cross-Sectional Study

Öz

Objective: Assessing the relationship between healthy lifestyle dynamics, dietary patterns, familial chronic 
disease history and biochemical parameters among primary care applicants in Yozgat, a rural-urban transitional zone of Central Anatolia, and to identify independent predictors of biochemical parameters and individual chronic disease risk using advanced statistical methods.
Material and Methods: This cross-sectional study included 486 adults attending the Family Medicine Clinic of Yozgat Bozok University Faculty of Medicine. Sample size was calculated using G*Power 3.1 (α=0.05, power=80%, effect size w=0.30; minimum n=74). Analytical methods included descriptive statistics, Shapiro-Wilk normality test, Pearson chi-square with Cramér V effect size, independent samples t-test and Mann-Whitney U test (Cohen d / rank-biserial r), binary and multivariable logistic regression [odds ratio (OR), 95% confidence interval (CI)], Spearman correlation matrix with Bonferroni correction, ROC curve analysis (AUC, Youden index J, LR+, LR−), and hierarchical multiple linear regression (p<0.05).
Results: Individual diabetes prevalence was 4.9% and hyperlipidaemia 1.9%; in parents these figures rose to 49.6% and 27.6%, respectively. Positive family history increased individual diabetes risk 4.8-fold (OR=4.82; 95% CI: 2.14-10.86; p<0.001) and hyperlipidaemia risk 3.6-fold (OR=3.59; p=0.015). Gender differences in haemoglobin were large (Cohen d=1.70); HDL and creatinine showed medium effects (d=0.62; d=0.79). Triglyceride-LDL correlation was moderate positive (rs=0.42) and TSH-fT4 negative (rs=−0.38). The composite familial-risk score demonstrated clinically useful discrimination (AUC=0.79; Youden J=0.52; LR+=2.65; LR−=0.25). Independent predictors of LDL were triglycerides (β=0.38) and physical inactivity (β=−0.14; total R²=0.213).
Conclusion: Individual chronic disease prevalence remains below national averages in Yozgat according to the study individuals, yet familial metabolic risk is markedly elevated. Primary care services should be reinforced with family-history-centred early screening algorithms and personalised lifestyle intervention programmes.
 

Anahtar Kelimeler

• Healthy Lifestyle
• Feeding Behaviour
• Family Practice
• Chronic Disease
• Biochemical Marker

Etik Beyan

Bu kesitsel araştırma, Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu onayı (2017-KAEK-189_2023.09.13_06) ve Helsinki Bildirgesi'nin 2013 revizyonuna uygun olarak yürütülmüştür.

AİLE HEKİMLİĞİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN BİREYLERDE SAĞLIKLI YAŞAM DİNAMİKLERİ, BESLENME ALIŞKANLIKLARI VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA

Öz

Amaç: İç Anadolu'nun kentsel geçiş kuşağında yer alan Yozgat'ta aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin sağlıklı yaşam dinamikleri, beslenme örüntüleri, ailesel kronik hastalık öyküleri ve temel biyokimyasal parametreler arasındaki ilişkinin belirlenmesi ana hedeftir. Bu ilişkinin biyokimyasal parametreler üzerindeki bağımsız belirleyicilerin ve aile öyküsünün bireylerdeki kronik hastalık riskine katkısının ortaya konulması da çalışma kapsamında amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel çalışmaya Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 486 yetişkin birey dahil edilmiştir. Güç analizi G*Power 3.1 ile gerçekleştirilmiş (α=0,05, güç=%80, w=0,30); minimum örneklem 74 olarak hesaplanmış, çalışma 486 katılımcı üzerinden yürütülmüştür. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler, Shapiro-Wilk normallik testi, Pearson ki-kare (Cramér V etki büyüklüğü), bağımsız örneklem t-testi ve Mann-Whitney U testi (Cohen d / sıralı iki seri korelasyon), ikili ve çok değişkenli lojistik regresyon [olasılık oranı (OO), %95 güven aralığı (GA)], Spearman korelasyon matrisi (Bonferroni düzeltmesi), ROC eğrisi analizi (AUC, Youden indeksi J, LR+, LR−) ve hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon uygulanmıştır. p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılıımcıların diyabet prevalansı %4,9, hiperlipidemi prevelansı %1,9 iken birinci derece akrabalarda bu oranlar sırasıyla %49,6 ve %27,6'ya yükselmektedir. Aile öyküsü pozitifliği diyabet riskini 4,8 kat (OO=4,82; %95 GA: 2,14-10,86; p<0,001), hiperlipidemi riskini 3,6 kat (OO=3,59; p=0,015) artırmaktadır. Cinsiyete göre biyokimyasal parametreler incelendiğinde hemoglobin farklılığı büyük (Cohen d=1,70), HDL ve kreatinin farklılıkları orta etki büyüklüğü (d=0,62; d=0,79) sergilemiştir. Trigliserid-LDL pozitif korelasyonu (rs=0,42) ve TSH-sT4 negatif korelasyonu (rs=−0,38) bulunmuştur. Birleşik ailesel risk skorunun ROC performansı (AUC=0,79; Youden J=0,52; LR+=2,65; LR−=0,25) klinik kullanılabilirliği desteklemektedir. LDL'nin bağımsız belirleyicileri trigliserid (β=0,38) ve egzersiz durumudur (β=−0,14; toplam R²=0,213). Sonuç: Yozgat popülasyonunda yapılmış bu çalışmada bireysel kronik hastalık prevalansı ulusal ortalamaların altında olmakla birlikte ailesel metabolik risk belirgin düzeyde yüksektir. Birinci basamak sağlık hizmetleri, ailesel öyküyü merkeze alan erken tarama protokolleri ve bireyselleştirilmiş yaşam tarzı müdahale programlarıyla güçlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlıklı Yaşam Tarzı
• Beslenme Davranışı
• Aile Hekimliği
• Kronik Hastalık
• Biyokimyasal Belirteç

Destekleyen Kurum

Bu çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum/ kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Bu kesitsel araştırma, Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu onayı (2017-KAEK-189_2023.09.13_06) ve Helsinki Bildirgesi'nin 2013 revizyonuna uygun olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Yazarlar araştırmaya gönüllü olarak katılan tüm bireylere, Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği polikliniği çalışanlarına teşekkür eder.

Kaynakça

1. Pender NJ, Murdaugh CL, Parsons MA. Health promotion in nursing practice. 7th ed. Boston: Pearson, 2015. Walker SN, Sechrist KR, Pender NJ. Health-promoting lifestyle profile: development and psychometric characteristics. Nurs Res. 1987;36(2):76-81.
2. Bahar Z, Beşer A, Gördes N, Ersin F, Kıssal A. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2008;12(1):1-13.
3. World Health Organization. Global action plan for the prevention and control of noncommunicable diseases 2013-2020 [monograph on the Internet]. Geneva: WHO, 2013 [cited 01/05/2026]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241506236
4. Brennan J, Phelps K, McGrady A, Schultz P. Introducing lifestyle medicine into family medicine: theory and applications. Int J Psychiatry Med. 2024;59(4):415-23.
5. Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, et al. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 2013;28(2):169-80.
6. Ülgü MM, Gülkesen KH, Aktaş A. Characteristics of diabetes mellitus patients in Turkey: an analysis of national electronic health records. Prim Care Diabetes. 2023;17(4):341-7.
7. Kayikcioglu M, Tokgozoglu L, Oto A, Kaya EB. Prevalence of dyslipidemia and lipid values in Turkey: systematic review and meta-analysis. Turk Kardiyol Dern Ars. 2018;46(7):594-603.
8. Bayram F, Kocer D, Gundogan K, Kaya A, Demir O, Coskun R, et al. Prevalence of dyslipidemia and associated risk factors in Turkish adults. J Clin Lipidol. 2014;8(2):206-16.

9. Starfield B, Shi L, Macinko J. Contribution of primary care to health systems and health. Milbank Q. 2005;83(3):457-502.
10. Akdağ R. Turkey's experience in health transformation. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, 2009.
11. Oral B, Sevinc N, Korkut B. Healthy life-style behaviors and related factors among Turkish primary health care professionals. Marmara Med J. 2023;36(1):105-12.
12. Türkiye İstatistik Kurumu. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2023 [database on the Internet]. Ankara: TÜİK, 2024 [cited 03/03/2026]. Available from: https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/49685
13. Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149-60.
14. Field A. Discovering statistics using IBM SPSS statistics. 5th ed. London: Sage, 2018. p. 388-402.
15. Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1988. p. 20-27.
16. Hosmer DW, Lemeshow S, Sturdivant RX. Applied logistic regression. 3rd ed. Hoboken, NJ: Wiley, 2013. p. 157-80.
17. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diabetes mellitus ve komplikasyonlarının tanı, tedavi ve izlem kılavuzu-2022 [monograph on the Internet]. Ankara: TEMD, 2022 [cited 19/03/2026]. Available from: https://file.temd. org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetes-mellitus_2022.pdf
18. Satman I, Bayirlioglu S, Okumus F, Erturk N, Yemenici M, Cinemre S, et al. Estimates and forecasts on the burden of prediabetes and diabetes in adult and elderly population in Turkiye. Eur J Epidemiol. 2023;38(3):313-23.
19. International Diabetes Federation. IDF diabetes atlas. 10th ed. [monograph on the Internet]. Brussels: IDF, 2021 [cited 04/03/2026]. Available from: https://idf.org/news-and-resources/resources/idf-diabetes-atlas-2021/
20. Bharati R, Kovach KA, Bonnet JP, Sayess P, Polk E, Harvey K, et al. Incorporating lifestyle medicine into primary care practice: perceptions and practices of family physicians. Am J Lifestyle Med. 2023;17(5):704-16.
21. World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour [monograph on the Internet]. Geneva: World Health Organization, 2020 [cited 13/04/2026]. Available from: https://www.who.int/publications/b/55518
22. Trichopoulou A, Martínez-González MA, Tong TYN, Forouhi NG, Khandelwal S, Prabhakaran D, et al. Definitions and potential health benefits of the Mediterranean diet: views from experts around the world. BMC Med. 2014;12:112.
23. Ballantyne CM, Grundy SM, Oberman A, Kreisberg RA, Havel RJ, Frost PH, et al. Hyperlipidemia: diagnostic and therapeutic perspectives. J Clin Endocrinol Metab. 2000;85(6):2089-112.
24. Sinan UY, Yilmaz MB, Temizhan A, Yuksel UC, Gungor B, Kemaloglu Oz T, et al. Assessment of dyslipidemia management in Turkey using a Delphi panel. Sci Rep. 2024;14:31307.
25. Akman M, Kalaça S, Sargın M, Tuncel B, Ünlüoğlu İ, Uğurlu M, et al. QUALICOPC: a multi-country study evaluating quality, costs and equity in primary care. Türk Aile Hek Derg. 2012;16(2):68-71.
26. Porsuk AO, Cerit C. Assessment of satisfaction with a healthy life center, a new service model. Niger J Clin Pract. 2023;26(1):23-30.
27. Bayram F, Sonmez A, Haymana C, Sabuncu T, Dizdar OS, Gurkan E, et al. Utilization of statins and LDL-cholesterol target attainment in Turkish patients with type 2 diabetes. Lipids Health Dis. 2020;19:237.
28. Holt-Lunstad J, Smith TB, Baker M, Harris T, Stephenson D. Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: a meta-analytic review. Perspect Psychol Sci. 2015;10(2):227-37.
29. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:80.