AMATÖR VE PROFESYONEL SPORCULARDA SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma, amatör ve profesyonel sporcuların sağlık okuryazarlığı düzeylerini tespit etmek amacı ile yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’de farklı branşlarda yer alan 119 amatör ve 33 profesyonel olmak üzere toplam 152 sporcu ankete katılmıştır. Katılımcıların demografik ve sportif özelliklerini belirlemek için araştırmacılar tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu, sağlık okuryazarlık düzeylerini ölçmek amacıyla ise Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılmıştır. Sporcularda sağlık okuryazarlığı değerleri cinsiyet ve amatör-profesyonel düzey açısından incelenmiş, bazı numerik farklılıklar gözlenmesine rağmen istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Erkek sporcuların bilgi anlama, değerlendirme ve kullanma/uygulama değerleri tedavi ve hizmet boyutunda, bilgiye ulaşma değerleri ise kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. Amatör ve profesyonel sporcular arasında da tedavi ve hizmet ile hastalıklardan korunma/sağlığın geliştirilmesi boyutlarında bazı sayısal farklılıklar görülmüş, ancak bu farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı değildir. Sonuç olarak çalışmamızda elde edilen bulgular, sporcularda cinsiyet ve amatör-profesyonel düzey değişkenlerine göre sağlık okuryazarlığı değerlerinde sayısal farklılıklar olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, literatürde yer alan bazı çalışmalarla benzerlik göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Okuryazarlığı
• Amatör
• Profesyonel
• Kadın
• Erkek

EXAMINATION OF HEALTH LITERACY LEVELS IN AMATEUR AND PROFESSIONAL ATHLETES

Öz

This study was conducted to determine the health literacy levels of amateur and professional athletes. The sample for the study consisted of a total of 152 athletes, including 119 amateurs and 33 professionals from different sports disciplines in Turkey, who participated in the survey. A personal information form developed by the researchers was used to determine the demographic and sporting characteristics of the participants, while the Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) was used to measure their health literacy levels. Health literacy values among athletes were examined in terms of gender and amateur-professional level; although some numerical differences were observed, no statistically significant differences were found. Male athletes' scores for understanding, evaluating, and using/applying information were higher in the treatment and service dimensions, while female athletes' scores for accessing information were higher. Some numerical differences were also observed between amateur and professional athletes in the treatment and service dimensions and in the disease prevention/health promotion dimension; however, these differences were not statistically significant. In conclusion, the findings of our study revealed that although there were numerical differences in health literacy scores among athletes according to gender and amateur-professional level variables, there was no statistically significant difference. This situation is similar to some studies in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Health Literacy
• Amateur
• Professional
• Women
• Men

Kaynakça

1. 1. Güven DY., Bulut H., Öztürk S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research. 7(2), 400–409.
2. 2. Erunal M., Özkaya B., Mert H., Küçükgüçlü Ö. (2019). Investigation of health literacy levels of nursing students and affecting factors. International Journal of Caring Sciences. 12(1), 270–279.
3. 3. Berkman ND., Sheridan SL., Donahue KE., Halpern DJ., Crotty K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine. 155(2), 97–107.
4. 4. Mullan J., Burns P., Weston K., Mather C., Osborne RH., Batterham RW. (2017). Health literacy amongst health professional university students: A study using the Health Literacy Questionnaire. Education Sciences. 7(2), 1–11.
5. 5. Selden CR., Zorn M., Ratzan SC., Parker RM. (2000). Health literacy In Current Bibliographies in Medicine: Health Literacy, 2000-1. Bethesda, MD: National Library of Medicine.
6. 6. Speros C. (2005). Health literacy: Concept analysis. Journal of Advanced Nursing 50(6), 633–640.
7. 7. World Health Organization. (2013). Health literacy: The solid facts (I. Kickbusch LM. Pelikan F., Apfel AD., Tsouros, Eds.). Copenhagen: World Health Organization Regional Office for Europe.
8. 8. American Medical Association. (1999). Health literacy: Report of the Council on Scientific Affairs. JAMA. 281(6), 552–557.

9. 9. People H. (2010). Understanding and improving health. U.S. Department of Health and Human Services. November, :1-53.
10. 10. Amoozadeh B., Parandeh A., Khamseh F., Goharrizi MASB. (2023). The effect of culturally appropriate self-care ıntervention on health literacy, health-related quality of life and glycemic control in Iranian patients with type 2 diabetes: A controlled randomized clinical trial. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 28(3), 293-299.
11. 11. Greenhalgh T. (2015). Health literacy: Towards system level solutions. BMJ. 350.
12. 12. Biçer EB., Malatyalı İ. (2018). Sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi. 17(2), 1-15.
13. 13. Naveed MA., Shaukat R. (2022). Health literacy predicts Covid‐19 awareness and protective behaviours of university students. Health Information & Libraries Journal. 39 (1), 46-58.
14. 14. HLS-EU Consortium. (2012). Comparative report of health literacy in eight EU member states: The European Health Literacy Survey (HLS-EU). Maastricht: HLS-EU Consortium.
15. 15. Owens L. (2006). The relationship of health locus of control, self-efficacy, health literacy and health promoting behaviors in older adults (Doctoral dissertation, The University of Memphis). ProQuest Dissertations & Theses Global.
16. 16. Köseoğlu SZA., Tayfur AÇ. (2017). Adölesan dönemi beslenme ve sorunları. Nutrition and issues in adolescence perio. Güncel Pediatri. 15(2), 44–57.
17. 17. Tizar E., Erdoğan R., Ayhan S. (2022). Bireysel ve Takım Sporcularının Sağlıklı Yaşam Düzeylerinin Karşılaştırılması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 7 (3), 229-245.
18. 18. Okyay P., Abacıgil F., Harlak H. (2016). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32). 1. Baskı. Anıl Reklam Matbaa. Ankara, 43-62.
19. 19. Sykes S., Wills J., Rowlands G., Popple K. (2013). Understanding critical health literacy: A conceptanalysis. Biomed Central Public Health. 13(150), 1-10.
20. 20. Chinn D. (2011). Critical health literacy: A review and critical analysis. Social Science & Medicine. 73(1), 60-67.
21. 21. Güzel A., Turan S., Üner S. (2022). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve ilişkili bazı faktörler. Sağlık Bilimlerinde Değer. 12(3), 390–400.
22. 22. Çelik S., İstek Z., Kızkın A., Yiğit MC., Kaçan H. (2021). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (8), 593–605.
23. 23. Ateş M., Yılmaz S., Kopuz K., Karabay D., Peker S. (2024). Sağlık Bilimleri Fakültesinde okuyan öğrencilerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi ve diğer fakülte öğrencileri ile karşılaştırılması, Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 11(1), 30-38.
24. 24. Kesic MG., Peric M., Gilic B., Manojlovic M., Drid P., Modric T., Pajtler A. (2022). Are health literacy and physical literacy independent concepts? A gender-stratified analysis in medical school students from Croatia. Children. 9(8), 1231.
25. 25. Santana S., Brach C., Harris L., Ochiai E., Blakey C., Bevington F., Pronk N. (2021). Practice full report: Updating health literacy for healthy people 2030: Defining its importance for a new decade in public health. Journal of Public Health Management and Practice. 27(6), S258-S264.