Öz
Bu çalışma, amatör ve profesyonel sporcuların sağlık okuryazarlığı düzeylerini tespit etmek amacı ile yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’de farklı branşlarda yer alan 119 amatör ve 33 profesyonel olmak üzere toplam 152 sporcu ankete katılmıştır. Katılımcıların demografik ve sportif özelliklerini belirlemek için araştırmacılar tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu, sağlık okuryazarlık düzeylerini ölçmek amacıyla ise Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılmıştır. Sporcularda sağlık okuryazarlığı değerleri cinsiyet ve amatör-profesyonel düzey açısından incelenmiş, bazı numerik farklılıklar gözlenmesine rağmen istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Erkek sporcuların bilgi anlama, değerlendirme ve kullanma/uygulama değerleri tedavi ve hizmet boyutunda, bilgiye ulaşma değerleri ise kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. Amatör ve profesyonel sporcular arasında da tedavi ve hizmet ile hastalıklardan korunma/sağlığın geliştirilmesi boyutlarında bazı sayısal farklılıklar görülmüş, ancak bu farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı değildir. Sonuç olarak çalışmamızda elde edilen bulgular, sporcularda cinsiyet ve amatör-profesyonel düzey değişkenlerine göre sağlık okuryazarlığı değerlerinde sayısal farklılıklar olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, literatürde yer alan bazı çalışmalarla benzerlik göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Güven DY., Bulut H., Öztürk S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research. 7(2), 400–409.
- 2. Erunal M., Özkaya B., Mert H., Küçükgüçlü Ö. (2019). Investigation of health literacy levels of nursing students and affecting factors. International Journal of Caring Sciences. 12(1), 270–279.
- 3. Berkman ND., Sheridan SL., Donahue KE., Halpern DJ., Crotty K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine. 155(2), 97–107.
- 4. Mullan J., Burns P., Weston K., Mather C., Osborne RH., Batterham RW. (2017). Health literacy amongst health professional university students: A study using the Health Literacy Questionnaire. Education Sciences. 7(2), 1–11.
- 5. Selden CR., Zorn M., Ratzan SC., Parker RM. (2000). Health literacy In Current Bibliographies in Medicine: Health Literacy, 2000-1. Bethesda, MD: National Library of Medicine.
- 6. Speros C. (2005). Health literacy: Concept analysis. Journal of Advanced Nursing 50(6), 633–640.
- 7. World Health Organization. (2013). Health literacy: The solid facts (I. Kickbusch LM. Pelikan F., Apfel AD., Tsouros, Eds.). Copenhagen: World Health Organization Regional Office for Europe.
- 8. American Medical Association. (1999). Health literacy: Report of the Council on Scientific Affairs. JAMA. 281(6), 552–557.
- 9. People H. (2010). Understanding and improving health. U.S. Department of Health and Human Services. November, :1-53.
- 10. Amoozadeh B., Parandeh A., Khamseh F., Goharrizi MASB. (2023). The effect of culturally appropriate self-care ıntervention on health literacy, health-related quality of life and glycemic control in Iranian patients with type 2 diabetes: A controlled randomized clinical trial. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 28(3), 293-299.
- 11. Greenhalgh T. (2015). Health literacy: Towards system level solutions. BMJ. 350.
- 12. Biçer EB., Malatyalı İ. (2018). Sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi. 17(2), 1-15.
- 13. Naveed MA., Shaukat R. (2022). Health literacy predicts Covid‐19 awareness and protective behaviours of university students. Health Information & Libraries Journal. 39 (1), 46-58.
- 14. HLS-EU Consortium. (2012). Comparative report of health literacy in eight EU member states: The European Health Literacy Survey (HLS-EU). Maastricht: HLS-EU Consortium.
- 15. Owens L. (2006). The relationship of health locus of control, self-efficacy, health literacy and health promoting behaviors in older adults (Doctoral dissertation, The University of Memphis). ProQuest Dissertations & Theses Global.
- 16. Köseoğlu SZA., Tayfur AÇ. (2017). Adölesan dönemi beslenme ve sorunları. Nutrition and issues in adolescence perio. Güncel Pediatri. 15(2), 44–57.
- 17. Tizar E., Erdoğan R., Ayhan S. (2022). Bireysel ve Takım Sporcularının Sağlıklı Yaşam Düzeylerinin Karşılaştırılması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 7 (3), 229-245.
- 18. Okyay P., Abacıgil F., Harlak H. (2016). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32). 1. Baskı. Anıl Reklam Matbaa. Ankara, 43-62.
- 19. Sykes S., Wills J., Rowlands G., Popple K. (2013). Understanding critical health literacy: A conceptanalysis. Biomed Central Public Health. 13(150), 1-10.
- 20. Chinn D. (2011). Critical health literacy: A review and critical analysis. Social Science & Medicine. 73(1), 60-67.
- 21. Güzel A., Turan S., Üner S. (2022). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve ilişkili bazı faktörler. Sağlık Bilimlerinde Değer. 12(3), 390–400.
- 22. Çelik S., İstek Z., Kızkın A., Yiğit MC., Kaçan H. (2021). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (8), 593–605.
- 23. Ateş M., Yılmaz S., Kopuz K., Karabay D., Peker S. (2024). Sağlık Bilimleri Fakültesinde okuyan öğrencilerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi ve diğer fakülte öğrencileri ile karşılaştırılması, Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 11(1), 30-38.
- 24. Kesic MG., Peric M., Gilic B., Manojlovic M., Drid P., Modric T., Pajtler A. (2022). Are health literacy and physical literacy independent concepts? A gender-stratified analysis in medical school students from Croatia. Children. 9(8), 1231.
- 25. Santana S., Brach C., Harris L., Ochiai E., Blakey C., Bevington F., Pronk N. (2021). Practice full report: Updating health literacy for healthy people 2030: Defining its importance for a new decade in public health. Journal of Public Health Management and Practice. 27(6), S258-S264.
Öz
This study was conducted to determine the health literacy levels of amateur and professional athletes. The sample for the study consisted of a total of 152 athletes, including 119 amateurs and 33 professionals from different sports disciplines in Turkey, who participated in the survey. A personal information form developed by the researchers was used to determine the demographic and sporting characteristics of the participants, while the Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) was used to measure their health literacy levels. Health literacy values among athletes were examined in terms of gender and amateur-professional level; although some numerical differences were observed, no statistically significant differences were found. Male athletes' scores for understanding, evaluating, and using/applying information were higher in the treatment and service dimensions, while female athletes' scores for accessing information were higher. Some numerical differences were also observed between amateur and professional athletes in the treatment and service dimensions and in the disease prevention/health promotion dimension; however, these differences were not statistically significant. In conclusion, the findings of our study revealed that although there were numerical differences in health literacy scores among athletes according to gender and amateur-professional level variables, there was no statistically significant difference. This situation is similar to some studies in the literature.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Güven DY., Bulut H., Öztürk S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research. 7(2), 400–409.
- 2. Erunal M., Özkaya B., Mert H., Küçükgüçlü Ö. (2019). Investigation of health literacy levels of nursing students and affecting factors. International Journal of Caring Sciences. 12(1), 270–279.
- 3. Berkman ND., Sheridan SL., Donahue KE., Halpern DJ., Crotty K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine. 155(2), 97–107.
- 4. Mullan J., Burns P., Weston K., Mather C., Osborne RH., Batterham RW. (2017). Health literacy amongst health professional university students: A study using the Health Literacy Questionnaire. Education Sciences. 7(2), 1–11.
- 5. Selden CR., Zorn M., Ratzan SC., Parker RM. (2000). Health literacy In Current Bibliographies in Medicine: Health Literacy, 2000-1. Bethesda, MD: National Library of Medicine.
- 6. Speros C. (2005). Health literacy: Concept analysis. Journal of Advanced Nursing 50(6), 633–640.
- 7. World Health Organization. (2013). Health literacy: The solid facts (I. Kickbusch LM. Pelikan F., Apfel AD., Tsouros, Eds.). Copenhagen: World Health Organization Regional Office for Europe.
- 8. American Medical Association. (1999). Health literacy: Report of the Council on Scientific Affairs. JAMA. 281(6), 552–557.
- 9. People H. (2010). Understanding and improving health. U.S. Department of Health and Human Services. November, :1-53.
- 10. Amoozadeh B., Parandeh A., Khamseh F., Goharrizi MASB. (2023). The effect of culturally appropriate self-care ıntervention on health literacy, health-related quality of life and glycemic control in Iranian patients with type 2 diabetes: A controlled randomized clinical trial. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 28(3), 293-299.
- 11. Greenhalgh T. (2015). Health literacy: Towards system level solutions. BMJ. 350.
- 12. Biçer EB., Malatyalı İ. (2018). Sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi. 17(2), 1-15.
- 13. Naveed MA., Shaukat R. (2022). Health literacy predicts Covid‐19 awareness and protective behaviours of university students. Health Information & Libraries Journal. 39 (1), 46-58.
- 14. HLS-EU Consortium. (2012). Comparative report of health literacy in eight EU member states: The European Health Literacy Survey (HLS-EU). Maastricht: HLS-EU Consortium.
- 15. Owens L. (2006). The relationship of health locus of control, self-efficacy, health literacy and health promoting behaviors in older adults (Doctoral dissertation, The University of Memphis). ProQuest Dissertations & Theses Global.
- 16. Köseoğlu SZA., Tayfur AÇ. (2017). Adölesan dönemi beslenme ve sorunları. Nutrition and issues in adolescence perio. Güncel Pediatri. 15(2), 44–57.
- 17. Tizar E., Erdoğan R., Ayhan S. (2022). Bireysel ve Takım Sporcularının Sağlıklı Yaşam Düzeylerinin Karşılaştırılması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 7 (3), 229-245.
- 18. Okyay P., Abacıgil F., Harlak H. (2016). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32). 1. Baskı. Anıl Reklam Matbaa. Ankara, 43-62.
- 19. Sykes S., Wills J., Rowlands G., Popple K. (2013). Understanding critical health literacy: A conceptanalysis. Biomed Central Public Health. 13(150), 1-10.
- 20. Chinn D. (2011). Critical health literacy: A review and critical analysis. Social Science & Medicine. 73(1), 60-67.
- 21. Güzel A., Turan S., Üner S. (2022). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve ilişkili bazı faktörler. Sağlık Bilimlerinde Değer. 12(3), 390–400.
- 22. Çelik S., İstek Z., Kızkın A., Yiğit MC., Kaçan H. (2021). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (8), 593–605.
- 23. Ateş M., Yılmaz S., Kopuz K., Karabay D., Peker S. (2024). Sağlık Bilimleri Fakültesinde okuyan öğrencilerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi ve diğer fakülte öğrencileri ile karşılaştırılması, Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 11(1), 30-38.
- 24. Kesic MG., Peric M., Gilic B., Manojlovic M., Drid P., Modric T., Pajtler A. (2022). Are health literacy and physical literacy independent concepts? A gender-stratified analysis in medical school students from Croatia. Children. 9(8), 1231.
- 25. Santana S., Brach C., Harris L., Ochiai E., Blakey C., Bevington F., Pronk N. (2021). Practice full report: Updating health literacy for healthy people 2030: Defining its importance for a new decade in public health. Journal of Public Health Management and Practice. 27(6), S258-S264.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Beden Eğitimi ve Spor Pedagojisi, Egzersiz ve Spor Bilimleri (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 30 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 29 Aralık 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 19 Sayı: 3 |
Amaç ve Kapsam
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisinin amacı; spor bilimleri alanına ilişkin güncel gelişmeleri bütüncül ve kapsayıcı bir biçimde inceleyerek bu doğrultuda ortaya çıkan özgün makale ve derlemeleri hedef kitle ile paylaşmaktır.
Bu amaçla dergimiz Beden Eğitimi ve Spor
Bilimleri alanı içerisinde yer alan, Beden Eğitimi ve Spor
Öğretimi, Hareket ve Antrenman Bilimleri, Biyomekanik ve Kinesiyoloji,
Spor Eğitimi, Spor Sağlık Bilimleri, Sporda Beslenme, Egzersiz Fizyolojisi,
Spor Anatomisi, Egzersiz ve Spor Psikolojisi, Spor Sosyolojisi, Spor Felsefesi,
Spor Bilişim Teknolojisi, Spor Yönetim Bilimleri, Spor İşletmeciliği, Spor
Pazarlaması, Sporda Organizasyon, , Rekreasyon, Rekreasyon Liderliği, Spor
Turizmi alanında yayınlar yayınlamaktadır. Buna ek olarak sporun disiplinler
arası özelliği nedeniyle farklı bilim alanlarıyla kesişim noktalarında
yapılan özgün araştırmalar, derinlemesine inceleme ve yorumlamalara dayalı
derleme çalışmaları ve Editöre mektup da dergimizde
yayınlanmaktadır. Dergiye yayınlanması için başvurulan bilimsel makaleler
ile teorik veya deneysel araştırmaların veya spor bilimleri alanındaki pratik
uygulamaların yeni verileri içermesi beklenmektedir.
Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2007 yılından bu yana yayın yaşamını sürdüren, yılda üç kez (Mart, Ağustos Aralık) yayımlanan hakemli bir dergidir. Derginin dili Türkçe ve ve İngilizcedir.
Dergimizde, spor bilimlerinin tüm
alanları ile ilgili nicel, nitel araştırmalara, en son literatürü kapsamlı
biçimde değerlendiren derleme çalışmalarına, model önerilerine ve benzeri özgün
yazılara yer verilir.
Dergimizde ileri araştırma yöntem ve teknikleri kullanılan güncel çalışmalara öncelik tanınır.
Yazım Kuralları
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemle yansız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasına dayanır.
Hakemli makaleler, bilimsel yöntemin uygulanmasını, yansızlığı sağlayan çalışmalardır. Bilimsel üretimin gerçekleştirilmesinde yayın sürecinin tüm bileşenlerinin; yayıncı, editörler, yazarlar, hakemler ve okuyucuların etik ilkelere uymaları gerekir. Bu kapsamda Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisinin yayın etiği ile açık erişim politikası da, Yayın Etiği Komitesi’nin (Committee on Publication Ethics, COPE) açık erişimde yayınladığı kılavuzlar ve politikalar doğrultusunda (Örneğin “Yayın Etiği Komitesi (COPE) Davranış Kuralları ve Dergi Editörleri için En İyi Uygulama Kılavuzları; “Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors” ve “COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors”) yayın sürecinin tüm bileşenlerinin etik ilkelere uymasını gerektirmektedir.
Yazarlar çalışmayı yüklerken intihal raporunu da yüklemelidir. İntihal, bilimsel yazıları etkileyen en yaygın ve ciddi bir etik sorundur. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, herhangi bir intihal biçimine izin vermemek için gerekli tedbirleri almaya çalışmaktadır. Ayrıca makalelerin, örtüşen ve benzer metin örneklerini tespit etmek için bir intihal yazılımı (iTenthicate, Turnitin) ile taranır. Benzerlik puanı % 20' ten fazla olan makaleler yayınlanmak için kabul edilmez.
Ücret Politikası
Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi' ne makalelerin gönderim, değerlendirme ve yayınlanma olmak üzere hiçbir aşamasında ücret talep etmez. Yazarlar dergiye gönderdikleri çalışmalar için makale işlem ücreti veya gönderim ücreti ödemezler. Derginin tüm giderleri Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi tarafından karşılanmaktadır.
Dizinler
Dergi Kurulları
Editör
Editör Yardımcısı
İngilizce Dil Editörü
Yayın Kurulu
Lisans eğitimini ve yüksek lisans eğitimini Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Spor Yöneticiliği bölümünde tamamlayan Halil Erdem Akoğlu, doktorasını ise Ankara Üniversitesi'nde Spor Bilimleri alanında yapmıştır. Halen Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi'nde Dr. Öğr. Üyesi olarak görev yapan Akoğlu'nun sporcularda lüks marka tüketimi, spor tüketicilerinde online satın alma davranışı, marka deneyimi, elektronik ağızdan ağıza iletişim, iletişim ve liderlik, gençlik ve spor politikaları gibi konularda çalışmaları bulunmaktadır.
Editör Kurulu
Lisans eğitimini Cumhuriyet Üniversitesi Spor Yöneticiliği bölümünde tamamlayan Kadir Yıldız, yüksek lisansını Erciyes Üniversitesi'nde, doktorasını ise Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nde Spor Yöneticiliği alanında yapmıştır. Halen Manisa Celal Bayar Üniversitesi'nde Doçent olarak görev yapan Yıldız'ın doğa ve macera eğitimi, dağcılık, oryantiring, doğa sporları, spor ve iletişim, fitness endüstrisi, hizmet kalitesi konularında çalışmaları bulunmaktadır.
Dr. Halil SAROL Almanya’da doğmuştur. Lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde tamamlamıştır. Doktora tez konusu “Uyarlanmış Rekreasyonel Fiziksel Aktivitenin Otizmli Bireylerin Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi” isimli çalışmadır. 2005-2015 yılları arasında Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Spor Yöneticiliği Bölümünde öğretim elemanı olarak görev yapmıştır. 2005-2011 yılları arasında Gazi Üniversitesi Doğa Sporları ve Arama Kurtarma Merkezi Başkan Yardımcılığı görevlerini yürütmüştür. 2015-2022 yılları arasında Kırıkkale Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Spor Yöneticiliği Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapan Dr. Halil SAROL, 2016-2022 yılları arasında Spor Yöneticiliği Bölüm Başkanı ve 2016-2020 yılları arasında Dekan Yardımcılığı görevlerini yürütmüştür. Özel gereksinimli bireylere yönelik uygulama alanında birçok projede görev alan Dr. Halil SAROL’un rekreasyon alanı ile özel gereksinimli bireylerde fiziksel aktivite, otizm ve fiziksel aktivite konularında ulusal ve uluslararası alanda birçok bilimsel çalışmaları bulunmaktadır. Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi I. ve II. Düzey sertifika sahibi olan Dr. Halil SAROL halen Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Rekreasyon Bölümünde öğretim üyesi görev yapmaktadır.
Dr. Hazar conducts research in the field of movement and training science in the areas of training information, sport psychology, sport biology and sport physiology.
