Ortaokul Öğrencilerinde Beden Eğitimi Dersi Motivasyonunun Derse Yönelik Tutum Üzerindeki Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 20 Sayı: 1 , 159 - 171 , 30.03.2026

Ertuğrul Gazi Düzenli , Samet Zengin

https://doi.org/10.61962/bsd.1851331

https://izlik.org/JA69DB78NN

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin Beden Eğitimi ve Spor (BES) dersine yönelik tutumları ile motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve tutumu yordayan faktörleri belirlemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Gümüşhane Gazipaşa Ortaokulunda öğrenim gören 252 öğrenci ile yürütülen çalışmada, veriler “Beden Eğitimi Dersi Tutum Ölçeği” ve “Beden Eğitimi ve Spor Dersi Motivasyon Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon ve hiyerarşik regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular, tutum ile tüm motivasyon alt boyutları (içsel, dışsal, motivasyonsuzluk) arasında anlamlı pozitif ilişkiler olduğunu göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre, oluşturulan modelin tutum puanındaki toplam varyansın %74,3’ünü açıkladığı (R2= 0,743; p <0,001) saptanmıştır. İçsel motivasyonun tutumun en güçlü yordayıcısı olduğu (β= 0,478), bunu motivasyonsuzluk, dışsal motivasyon ve sınıf düzeyinin izlediği; cinsiyet ve lisans durumunun ise modelde anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerin BES dersine yönelik olumlu tutum geliştirmelerinde içsel kaynaklı güdülenmenin belirleyici olduğu görülmüştür. Pratik bir çıkarım olarak, BES öğretmenlerinin derslerde öğrencilerin merak, ilgi ve özerklik ihtiyaçlarını destekleyerek içsel motivasyonu artırıcı stratejilere odaklanmaları önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ortaokul Öğrencileri , Beden Eğitimi , Tutum , Motivasyon

The Effect of Physical Education Class Motivation on Attitudes Towards the Class in Middle School Students

https://izlik.org/JA69DB78NN

Öz

This study aims to examine the relationship between middle school students’ attitudes toward Physical Education and Sport (PES) courses and their motivation levels, as well as to identify the factors predicting these attitudes. The research was designed using the relational survey model, one of the quantitative research methods. The study was conducted with 252 students attending Gümüşhane Gazipaşa Middle School, and data were collected using the “Physical Education Attitude Scale” and the “Physical Education and Sport Motivation Scale.” Data were analyzed using descriptive statistics, Pearson correlation, and hierarchical regression analyses. The findings revealed significant positive correlations between attitude and all motivation sub-dimensions (intrinsic motivation, extrinsic motivation, and amotivation). The results of the hierarchical regression analysis indicated that the established model explained 74,3% of the total variance in attitude scores (R2 = 0,743; p <0,001). Intrinsic motivation emerged as the strongest predictor of attitude (β = 0,478), followed by amotivation, extrinsic motivation, and grade level, whereas gender and athletic license status had no significant effect on the model. In conclusion, intrinsic motivation was found to be a decisive factor in students’ development of positive attitudes toward PES courses. As a practical implication, it is recommended that PES teachers focus on strategies that enhance intrinsic motivation by supporting students’ curiosity, interest, and autonomy needs during lessons.

Anahtar Kelimeler

Middle School Students , Physical Education , Attitude , Motivation

Kaynakça

• Ada, E. N. (2011). Beden eğitimi derslerinde güdüsel iklim ve güdülenmenin optimal performans duygu durumu üzerindeki etkisinin incelenmesi. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. İzmir.
• Ada, E. N., Comoutos, N., Bal, S. İ., & Pehlevan, Z. (2020). Beden eğitimi dersine yönelik durumsal güdülenme, tutum ve içsel konuşma arasındaki ilişki. Sport Sciences, 15(4), 53-66.
• Akandere, M., Özyalvaç, N. T., Duman, S. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumları ile akademik başarı motivasyonlarının incelenmesi (Konya Anadolu Lisesi Örneği). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 1-10.
• Allport, G. W. (1935). Attitudes. In C. Murchison (Ed.), Handbook of social psychology (pp. 798–844). Clark University Press.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. 30. Baskı. Pegem Akademi. Ankara.
• Cengiz, Ö., Kılıç, M. A., & Soylu, Y. (2018). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumlarının incelenmesi. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 1(2), 141-149. https://doi.org/10.38004/sobad.480851
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. 6. Baskı. Sage Publications. Thousand Oaks, CA.
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. Plenum Press. (Reprinted in 2013 by Springer Science & Business Media).
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2008). Self-determination theory: A macrotheory of human motivation, development, and health. Canadian Psychology, 49(3), 182-185.
• Ersoy, T. (2010). 9-11 Yaşlar arası spor yapan ve yapmayan çocukların ruhsal uyum düzeylerinin karşılaştırılmalı olarak incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Anabilim Dalı. Ankara.
• Estevan I., Bardid F., Utesch T., Menescardi C., Barnett L. M., & Castillo I. (2020). Examining early adolescents' motivation for physical education: associations with actual and perceived motor competence. Physical Education and Sport Pedagogy, 26(4), 359–374. https://doi.org/10.1080/17408989.2020.1806995
• Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (1990). How to design and evaluate research in education. Order Department, McGraw Hill Publishing Co., Princeton Rd., Hightstown, NJ 08520.
• George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
• Gökhan, İ., Culha A., & Timur ,Ö. (2022). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumları ile okula yönelik tutumları arasındaki ilişki. Journal of Global Sport and Education Research, 5(2), 98-108. https://doi.org/10.55142/jogser.1207910
• Gürbüz, A., & Özkan, H. (2012). Determining the attitude of secondary school students toward physical education of sport lesson (Muğla sample). Pamukkale Journal of Sport Science, 3(2), 78-89.
• Hagger, M. S., & Chatzisarantis, N. L. (2016). The trans-contextual model of autonomous motivation in education: Conceptual and empirical issues and meta-analysis. Review of Educational Research, 86(2), 360–407.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. (2010). Multivariate Data Analysis: Pearson Education. Upper Saddle River, New Jersey.
• Hazar, G., Pepe, H., & Hazar, Z. (2021). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine karşı tutumlarını etkileyen faktörlerin araştırılması. Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 1(1), 33-40.
• İnceoğlu, M. (2010). Tutum, Algı, İletişim. Beykent Üniversitesi Yayınları. İstanbul.
• Kangalgil, M., Hünük, D., & Demirhan, G. (2006). İlköğretim lise ve üniversite öğrencilerinin beden eğitimi ve spora ilişkin tutumlarının karşılaştırılması. Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe J. of Sport Sciences, 17(2), 48-57
• Nicholls, J. G. (1989). The competitive ethos and democratic education. Harvard University Press. Cambridge, MA.
• Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS. Routledge.
• Pehlivan, Z. (1998). Beden eğitimi dersi tutum ölçeği (BEDTÖ). 5. Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, 5-7 Kasım 1998, Ankara/Türkiye. Hacettepe Üniversitesi, Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yüksekokulu. Bildiri Özetleri Kitabı.
• Pelletier, L. G. (1995). Toward a New Measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in sports. Journal of Sport and Exercise Psychology, 17(1), 35-53.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American psychologist, 55(1), 68.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publications. New York.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-determination theory. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Cham: Springer International Publishing.
• Standage, M., Duda, J. L., & Ntoumanis, N. (2003). Predicting motivational regulations in physical education. European Journal of Social Psychology, 33(3), 417-433.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı). MA: Pearson.
• Taylor, I. M., Ntoumanis, N., Standage, M., & Spray, C. M. (2010). Motivational predictors of physical education students’ effort, exercise intentions, and leisure-time physical activity: A multilevel linear growth analysis. Journal of Sport and exercise Psychology, 32(1), 99-120.
• Tekkurşun Demir G., & Cicioğlu H. İ. (2023). Beden eğitimi dersine katılım motivasyonu ölçeği'nin (bedkmö) geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 134-141. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1078077
• Vallerand, R. J. (1997). Toward a hierarchical model of intrinsic and extrinsic motivation. Advances in Experimental Social Psychology, 29, 271-360.
• Yetim, E., Demir, Y., & Erturan, İ. G. (2014). Beden eğitimi derslerinde motivasyon: tutum ve motivasyonel stratejilerin tahmin edici etkisi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 12(2), 139-146.