Bilişsel Esneklik ile Liderlik Yönelimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Üniversiteli Sporcular Üzerine Bir Araştırma

Öz

Araştırmanın amacı üniversiteli sporcuların bilişsel esneklik düzeyleri ile liderlik yönelimleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma grubu Selçuk Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören 342 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak “kişisel bilgi formu”, “Bilişsel Esneklik Ölçeği (BEÖ)” ve “Çok Yönlü Liderlik Yönelimleri Ölçeği (ÇYLYÖ)” kullanılmıştır. Veri analizine geçilmeden önce normallik analizi yapılmış ve normal dağılım gösteren veriler için parametrik, normal dağılım göstermeyen veriler için ise nonparametrik testler kullanılmıştır. Sonuçlar p<,050 anlamlılık düzeyine göre yorumlanmıştır. Verilerin iç tutarlık değerlerinin incelenmesi amacıyla Cronbah’s Alpha analizi uygulanmıştır. Sonuç olarak, katılımcıların cinsiyetleri ile bilişsel esneklik ve liderlik yönelimleri arasında anlamlı farklılık tespit edilmemiştir. Spor türü değişkeni açısından ise katılımcıların bilişsel esneklik düzeylerinde anlamlı farklılık bulunmazken, liderlik yönelimlerinde insan kaynaklı liderlik boyutunda takım sporu yapanlar lehine anlamlı sonuç saptanmıştır. Yaş değişkeninde bilişsel esneklikte anlamlı ilişki bulunmazken, liderlik yönelimlerinde insan kaynaklı liderlik boyutunda negatif yönlü anlamlı ilişki görülmüştür. Ayrıca, katılımcıların bilişsel esneklik düzeyleri ile liderlik yönelimleri arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Bilişsel esneklik
• liderlik yönelimleri
• üniversite öğrencileri
• spor

Investigation of The Relationship Between Cognitive Flexibility and Leadership Orientations: A Research on University Athletes

Öz

The aim of the study is to examine the relationship between university athletes' cognitive flexibility levels and their leadership orientations. The research group consists of 342 students studying at the Faculty of Sports Sciences at Selçuk University. The study was designed using a correlational survey model. The data collection tools used in the study were a ‘personal information form’, the “Cognitive Flexibility Scale (CFS)” and the “Multidimensional Leadership Orientations Scale (MLOS)”. Prior to data analysis, normality analysis was performed, and parametric tests were used for data showing a normal distribution, while non-parametric tests were used for data not showing a normal distribution. Results were interpreted at a significance level of p<.050. Cronbach's Alpha analysis was applied to examine the internal consistency values of the data. In conclusion, no significant difference was found between the participants' genders and their cognitive flexibility and leadership orientations. In terms of the sport type variable, while no significant difference was found in the participants' cognitive flexibility levels, a significant result was found in their leadership orientations in favour of those who played team sports in the human-centred leadership dimension. No significant relationship was found in cognitive flexibility in the age variable, while a negative significant relationship was observed in leadership orientations in the human-centred leadership dimension. Furthermore, no statistically significant relationship was found between participants' cognitive flexibility levels and leadership orientations

Anahtar Kelimeler

• Cognitive flexibility
• leadership orientations
• university students
• sport

Kaynakça

1. Akyol, G., & Taşkıran, C. (2023). Elit düzey güreşçilerin bilişsel esneklik düzeyleri ve stresle başa çıkma stratejileri. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 28(4), 267-275.
2. Alpar, R. C. (2013). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel yöntemler. Detay Yayıncılık.
3. Altınışık, Ü., & Çelik, A. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin liderlik yönelimleri ile duygusal zekâ düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(1), 225-236.
4. Altunkol, F. (2011). Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklikleri ile algılanan stres düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.
5. Arslan, F., & Uğurlu, Ö. Y. (2017). 1997-2017 yılları arasında liderlik becerileri ile ilgili araştırmaların içerik analizi ile incelenmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 15(2), 62-80.
6. Asıcı, E., & İkiz, F. (2015). Mutluluğa giden bir yol: Bilişsel esneklik. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 1(35), 191-211.
7. Bayrakdaroğlu, Y., Şenel, E., & Karakuş, K. (2022). Çok yönlü liderlik ile duygu düzenleme arasındaki ilişki. Spor Eğitim Dergisi, 6(3), 228-239.
8. Bilgiç, R., & Bilgin, M. (2016). Ergenlerin cinsiyet ve öğrenim kademesi düzeylerine göre bilişsel esneklik düzeyleri ile karar stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 39-55.

9. Bilgin, M. (2017). Ergenlerin beş faktör kişilik özelliği ile bilişsel esneklik ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(62), 945-954.
10. Bolman, L. G., & Deal, T. E. (1991). Leadership and management effectiveness: A multi-frame, multi-sector analysis. Human Resource Management, 30(4), 509-534.
11. Cañas, J., Quesada, J., Antolí, A., & Fajardo, I. (2003). Cognitive flexibility and adaptability to environmental changes in dynamic complex problem-solving tasks. Ergonomics, 46(5), 482-501.
12. Chelladurai, P. (2007). Leadership in sports. G. Tenenbaum & R. C. Eklund (Ed.), Handbook of sport psychology içinde (ss. 113–135). Wiley.
13. Côté, J., & Gilbert, W. (2009). An integrative definition of coaching effectiveness and expertise. International Journal of Sports Science & Coaching, 4(3), 307-323.
14. Dilekçi, U. (2023). Spor lisesi öğrencilerinin liderlik özelliklerinin incelenmesi: İstanbul örneği. Spor Eğitim Dergisi, 7(3), 186-197.
15. Dursun, M. (2025). The relationship between artificial intelligence attitudes and leadership orientations: A study on sport sciences students. Turkish Journal of Sport and Exercise, 27(3), 523-531.
16. Dursun, M., Günay, M., & Yenel, İ. F. (2019). Çok yönlü liderlik yönelimleri ölçeği (ÇYLYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(2), 333-347.
17. Dursun, M., Tozoğlu, E., & Kan, E. (2024). Öğretmen adaylarının proaktif kişilik düzeyleri ile liderlik yönelimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 29(4), 258-266.
18. Edwards, C. B. (2008). An investigation of the relationship between transformational leadership and organizational health [Doktora tezi, Capella University]. ProQuest Dissertations and Theses Global.
19. Garip, S. (2023). Sosyal bilimlerde nicel araştırma geleneği üzerine kuramsal bir inceleme. International Journal of Social Science Research, 12(1), 1-19.
20. George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. 11.0 update (4. bs.). Allyn & Bacon.
21. Gould, D., & Wright, E. M. (2012). The psychology of coaching. S. M. Murphy (Ed.), The Oxford handbook of sport and performance psychology içinde (s. 343). Oxford University Press.
22. Gravetter, F. J., & Forzano, L. A. B. (2012). Research methods for the behavioral sciences (A. Rezaei, Çev., 3. bs.). Wadsworth Cengage Learning.
23. Güler, B., Dursun, M., & Gunay, M. (2020). Spor lisesi öğrencilerinin liderlik yönelimlerinin incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 576-587.
24. Gülüm, İ. V., & Dağ, İ. (2012). Tekrarlayıcı Düşünme Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanterinin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anatolian Journal of Psychiatry, 13(3), 216-223.
25. Gümüşlüoğlu, L., & İlsev, A. (2009). Transformational leadership, creativity, and organizational innovation. Journal of Business Research, 62(4), 461-473.
26. Gündoğdu, N. (2024). Yönetim mi? Yöne-itim mi? Gülnar Yayınları.
27. Han, D. H., Park, H. W., Kee, B. S., Na, C., Na, D. H. E., & Zaichkowsky, L. (2011). Performance enhancement with low stress and anxiety modulated by cognitive flexibility. Psychiatry Investigation, 8(3), 221.
28. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
29. Koçak, S. (2025). Beden eğitimi ve oyun dersine giren sınıf öğretmenlerinin çok yönlü liderlik yönelimlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
30. Malhotra, N. K. (2010). Marketing research: An applied orientation (6. bs.). Pearson Education.
31. Martin, M. M., & Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76(2), 623-626.
32. Northouse, P. G. (2025). Leadership: Theory and practice. Sage Publications.
33. Öztürk, M. E., Tozoğlu, E., & Şebin, K. (2010). Farklı spor dallarında görev alan antrenörlerin liderlik özelliklerinin ve bu özelliklerinin yaş değişkeniyle ilişkileri. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(4), 8-11.
34. Saraçoğlu, M., & Duman, S. (2023). Antrenörlerin liderlik yönelimleri ile sportmenlik davranışlarının incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 6(2), 56-63.
35. Stevens, A. D. (2009). Social problem-solving and cognitive flexibility: Relations to social skills and problem behavior of at-risk young children. Seattle Pacific University, 12(2), 152-175.
36. Sürücü, L., Maslakcı, A., & Şeşen, H. (2020, 28-29 Ekim). Konaklama sektöründe dönüştürücü liderliğin yenilikçi iş davranışı üzerindeki etkisi [Bildiri sunumu]. İşletme ve Yönetim Bilimleri Uluslararası Kongresi, İstanbul, Türkiye.
37. Tabak, A. (2001). Tarihsel gelişimi içerisinde liderlik tanımları ve liderlik kavramının günümüzdeki yeri. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 6(2).
38. Tozoğlu, E., & Dursun, M. (2020). Spor bilimlerinde bilimsel araştırma süreci. Ö. Gökmen (Ed.), Spor & bilim içinde içinde (ss. 7-23). Efe Akademi Yayınları.
39. Yenel, İ. F. (2018). Liderlik. A. A. Yetim (Ed.), Yönetim ve spor içinde. Berikan Yayınları.
40. Yılmaz, B. H., Yetim, D., Özdemir, M., Üzer, Y., & Gül, E. (2024). Sporcularda ruminasyon ile bilişsel esneklik arasındaki ilişki. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 127-139.
41. Zong, J. G., Cao, X. Y., Cao, Y., Shi, Y. F., Wang, Y. N., Yan, C., ... Chan, R. C. (2010). Coping flexibility in college students with depressive symptoms. Health and Quality of Life Outcomes, 8(1), 66.