Araştırma Makalesi

Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)

Cilt: 8 Sayı: 1 15 Ocak 2025
PDF İndir
TR EN

Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)

Öz

Alt Paleozoyik yaşlı metasedimanter kayaçlar (Sultandede Formasyonu) Türkiye’nin güneyinde bulunan Orta Toroslar’daki Sultandağ Bloğu’nun (Isparta) Dinek (Şarkikaraağaç-Isparta) güneydoğusunda yüzlek vermektedir. Bu çalışmanın amacı, Geyikdağı Birliği içerisindeki düşük dereceli metamorfizma geçiren Alt Paleozoyik yaşlı Sultandede metasedimanter kayaçlarının kökenini, kaynak kayacını ve tektonik ortamlarını petrografik ve jeokimyasal analizler ile ortaya koymaktır. Sultandede Formasyonu sleyt, fillit, metakumtaşı, metakarbonatlar, yumrulu metakireçtaşı, kalkşist, muskovit-serizit-kuvars şist, metakuvarsit ve mermer türü litolojilerden meydana gelmektedir. Petrografik analiz temelinde şist numuneleri muskovit, serizit, kuvars, barit, opak mineral ve demiroksit ayrışma mineralleri, kalkşist numuneleri de kalsit, kuvars, barit, serizit, muskovit ve limonit içermektedir. Kondrite göre normalize edilmiş nadir toprak elementlerinin (NTE) dağılım desenlerinde Sultandede metamorfik kayaçlarında hafif nadir toprak elementlerinden (HNTE) ağır nadir toprak elementlerine (ANTE) doğru bir azalmanın olduğu, HNTE'lerin ANTE'lere göre göreceli olarak zenginleştiği gözlenmektedir. Eu anomalisi (Eu/Eu*= 0,55-0,98) ve Ce anomalisinde belirgin negatif anomali ve pozitif Gd anomalisi gözlenmiştir. Metasedimanter kayaçların felsik, tortullaşma sonrası oluştuğu ve kıta kenar rejimini karakterize ettiği tespit edilmiştir. Ana element jeokimyası ve iz-nadir toprak element oranları ile yapılan sınıflama ve kaynak kayaç diyagramlarından (La/Th ve Hf) elde edilen veriler, bu kayaçların mağmatik (felsik ve ortaç) ve geri dönüştürülmüş önceden var olan sedimanter kaynaktan türediğini ve üst kıtasal kabuk eğilimi gösterdiğini belirtmektedir. Şist ve kalkşist numunelerinin ortalama Th/U değeri (6,87) üst kıta kabuk değerinden (3,82) daha yüksektir. Bu sonuç, önceki aşınma eğilimini takip ettiğini ve metasedimanter kayaçların yoğun aşınmaya maruz kaldığının işaretidir. Ni/Co ve V/(V + Ni) jeokimyasal parametreleri, metasedimanter kayaçların oksik ortamı ve disoksik, anoksik ve öksinik koşulları altında biriktiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Süleyman Demirel Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönetim Birimi Başkanlığı

Proje Numarası

4495-YL2-15

Etik Beyan

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

Teşekkür

Bu çalışma, ikinci yazarın yüksek lisans tezinin bir kısmına ait verilerden yararlanılarak üretilmiştir. Yazarlar bu çalışmayı 4495-YL2-15 No’lu proje ile maddi olarak destekleyen Süleyman Demirel Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönetim Birimi Başkanlığı’na teşekkürlerini sunarlar. Ayrıca, saha çalışmaları sırasında maddi ve manevi desteklerinden dolayı ADO Madencilik A.Ş. personellerine teşekkür ederler.

Kaynakça

  1. Augustsson C, Bahlburg H. 2008. Provenance of late Palaeozoic metasediments of the Patagonian proto-Pacific margin (southernmost Chile and Argentina). Inter J Earth Sci, 97: 71-88.
  2. Ayhan A, Karadağ MM. 1985. Geology and origin of bauxitic iron and ferruginous bauxite deposits in the south of Şarkikaraağaç¸ (Isparta). Geol Bull Turk, 28: 137–146.
  3. Ayhan A. 1986. Hüyük (Beyşehir) Yöresinin Alt-Orta Kambriyen Yaşlı Birimlerde Bulunan Barit Zuhurlarının Özellikleri. Selçuk Üni Müh-Mim Fak Derg, 1: 1-17.
  4. Bhai Y, Liu Z, Sun P, Liu R, Hu X, Zhao H, Xu Y. 2015. Rare earth and major element geochemistry of Eocene fine-grained sediments in oil shale-and coal-bearing layers of the Meihe Basin, Northeast China. J Asian Earth Sci, 97: 89-101.
  5. Bhatia MR, Crook KA. 1986. Trace element characteristics of graywackes and tectonic setting discrimination of sedimentary basins. Contributions to Miner and Petrol, 92(2): 181-193.
  6. Bhatia MR. 1983. Plate tectonics and geochemical composition of sandstones. The J Geol, 91(6): 611-627.
  7. Blumenthal MM. 1947. Beyşehir-Seydişehir hinterlandındaki Toros dağlarının jeolojisi. Miner Resource and Explor Pub, Series D, 2: 1-242.
  8. Boynton WV. 1984. Cosmochemistry of the rare earth elements: Meteorite studies. Chapter 3. Dev. Geochem 2: 63–114.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Jeokimya (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

14 Ekim 2024

Kabul Tarihi

17 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Cengiz, O., Deniz, A. S., & Kıray, D. (2025). Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye). Black Sea Journal of Engineering and Science, 8(1), 58-74. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1567146
AMA
1.Cengiz O, Deniz AS, Kıray D. Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye). BSJ Eng. Sci. 2025;8(1):58-74. doi:10.34248/bsengineering.1567146
Chicago
Cengiz, Oya, Ahmet Semih Deniz, ve Didem Kıray. 2025. “Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)”. Black Sea Journal of Engineering and Science 8 (1): 58-74. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1567146.
EndNote
Cengiz O, Deniz AS, Kıray D (01 Ocak 2025) Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye). Black Sea Journal of Engineering and Science 8 1 58–74.
IEEE
[1]O. Cengiz, A. S. Deniz, ve D. Kıray, “Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)”, BSJ Eng. Sci., c. 8, sy 1, ss. 58–74, Oca. 2025, doi: 10.34248/bsengineering.1567146.
ISNAD
Cengiz, Oya - Deniz, Ahmet Semih - Kıray, Didem. “Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)”. Black Sea Journal of Engineering and Science 8/1 (01 Ocak 2025): 58-74. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1567146.
JAMA
1.Cengiz O, Deniz AS, Kıray D. Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye). BSJ Eng. Sci. 2025;8:58–74.
MLA
Cengiz, Oya, vd. “Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye)”. Black Sea Journal of Engineering and Science, c. 8, sy 1, Ocak 2025, ss. 58-74, doi:10.34248/bsengineering.1567146.
Vancouver
1.Oya Cengiz, Ahmet Semih Deniz, Didem Kıray. Alt Paleozoyik Yaşlı Sultandede Metasedimanter Kayaçların Jeokimyası, Kökeni ve Tektonik Yerleşimi (Dinek, Şarkikaraağaç-Isparta, GB Türkiye). BSJ Eng. Sci. 01 Ocak 2025;8(1):58-74. doi:10.34248/bsengineering.1567146

                           24890