Şanlıurfa Karacadağ Karabahçe Köyü Meralarında Kuru Ot Verimi ile Ot Kalitesi ve Botanik Kompozisyonunun Belirlenmesi

Öz

Bu araştırma, 2022-2023 yıllarında Şanlıurfa İli Siverek ilçesi Karacadağ Karabahçe köyü'nde korunan ve otlatılan alanlarda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacı, Karabahçe köyü'ndeki doğal meraların ot verimi, kalitesi ve botanik kompozisyonu açısından korunan ve otlatılan alanlar arasındaki farklılıkları incelenmiştir. Korunan alandan elde edilen kuru ot verimi 338,80 kg/da iken, otlatılan alandan elde edilen kuru ot verimi 139,78 kg/da olarak tespit edilmiştir. Kuru ot ağırlığına göre; korunan alanda, buğdaygil kompozisyonu oranı %70,21, baklagil kompozisyonu %18,91, diğer familya bitkileri kompozisyonu %10,85 olarak belirlenmiştir. Otlatılan Alanda ise buğdaygil kompozisyonu oranı %52,51, baklagil kompozisyonu %16,33, diğer familya bitkileri kompozisyonu %31,16 olarak saptanmıştır. Korunan alanda protein oranı %11,50, otlatılan alanda ise protein oranı %8,00 olarak tespit edilmiştir. Korunan alanda otlatma kapasitesi 65,72 BBHB, otlatılan alanda ise 27,11 BBHB olarak tespit edilmiştir. Korunan alanda en yüksek bitki ile kaplı alana sahip bitkiler sırasıyla %5,86 ile Stipa lagacaea %5,60 ile Poa bulbosa, %3,33 ile Festuca ovina ve %2,80 ile Hordeum bulbosum tespit edilmiştir. Otlatılan alanda en yüksek bitki ile kaplı alana sahip bitkiler sırasıyla % 9,06 ile Poa bulbosa, %2 ile Alkana sitrigosa, Centaurea iberica, Ferula orientalis %1,48 ile Gundelia tourneforti olduğu tespit edilmiştir. Korunan alanda kalite derecesi 3,33 değerinde iken, otlatılan alanda ise 2,40 değeri elde edilmiştir. Korunan ve otlatılan alanlarımızın her ikisi de zayıf mera grubuna girmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Karacadağ merası
• Nokta yöntemi
• Kuru ot verimi

Determination of Dry Grass Yield, Forage Quality, and Botanical Composition in the Rangelands of Karabahçe Village, Karacadağ, Şanlıurfa

Öz

This study was conducted during the years 2022–2023 in protected and grazed areas of Karabahçe Village, located in the Karacadağ region of Siverek District, Şanlıurfa Province. The aim of the research was to examine the differences between protected and grazed areas in terms of grass yield, quality and botanical composition of natural pastures in Karabahçe village. While the hay yield obtained from the protected area was 338,80 kg da-1, the hay yield obtained from the grazed area was determined as 139,78 kg da-1. According to dry grass weight; In the protected area, the composition of grasses was determined as 70,21%, the composition of legumes was 18,91%, and the composition of other plants was determined as 10,65 %. In the grazed area, the composition of grasses was determined as 52,51%, the composition of legumes was 16,33%, and the composition of other plants was 31,16%. The protein rate was determined as 11,50% in the protected area, and 8,00% in the grazed area. The grazing capacity in the protected area was determined as 65,72 BBHB, and in the grazed area as 27,11 BBHB. The plants with the highest plant- covered area in the protected area were Stipa lagacaea with 5,86%, Poa bulbosa with 5,60%, Festuca ovina with 3,33% and Hordeum bulbosum with 2,80%, respectively. The plants with the highest vegetated area in the grazed area were identified as Poa bulbosa with 9,06%, Alkana sitrigosa with 2%, Centaurea iberica, Ferula orientalis and Gundelia tourneforti with 1,48%, respectively. While the quality degree was 3,33 in the protected area, the value was 2,40 in the grazed area. Both our protected and grazed areas fall into the weak pasture group.

Anahtar Kelimeler

• Karacadağ rangeland
• Point method
• Hay yield

Kaynakça

1. Ağın, Ö. (2012). Bingöl ili Yedisu ilçesi Karapolat köyü merasının verim ve botanik kompozisyonunun saptanması (Yüksek lisans tezi, Bingöl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
2. Akyıldız, R. (1984). Yemler bilgisi laboratuvar kılavuzu (Yayın No. 893). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi.
3. Altın, M. (1982). Bazı yem bitkileri ve bunların karışımlarının farklı ekim şekillerindeki kuru ot ve ham protein verimleri. Doğa Türk Tarım ve Ormancılık Dergisi, 6(2), 93–108.
4. Altın, M., Tuna, C., & Gür, M. (2010). Tekirdağ taban ve kıraç meralarının verim ve botanik kompozisyonuna gübrelemenin etkisi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 7(2), 191–198. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/178449
5. Aydın, A. (2014). Karacadağ’ın farklı yükseltilerindeki meralarında bitki tür ve kompozisyonları ile ot verim ve kalitelerinin belirlenmesi (Doktora tezi, Dicle Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
6. Aydın, İ., & Uzun, F. (2002). Çayır-mera amenajmanı ve ıslahı (Ders Kitabı No. 9). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi.
7. Babalık, A. (2007). Davraz Dağı Kozağacı Yaylası Merasında Bitki ile Kaplı Alan ve Otlatma Kapasitesinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 1, 12–19.
8. Babalık, A. A., & Ercan, A. (2018). Eskişehir ili Karaören köyü merasının vejetasyon özelliklerinin belirlenmesi. Turkish Journal of Forestry, 19(3), 246–251. https://doi.org/10.18182/tjf.429166

9. Babalık, A. A., & Fakir, H. (2017). Korunan ve otlatılan mera alanlarında vejetasyon özelliklerinin karşılaştırılması: Kocapınar Merası örneği. Türkiye Ormancılık Dergisi, 18(3), 207–211. https://doi.org/10.18182/tjf.329692
10. Babalık, A. A., & Kılınç, O. (2021). Isparta ili Yalvaç ilçesi Tokmacık köyü doğal merasında botanik kompozisyonun belirlenmesi. Turkish Journal of Forestry, 22(3), 277–282. https://doi.org/10.18182/tjf.982026
11. Babalık, A. A., & Sönmez, K. (2010). Isparta ili Bozanönü Köyü Kırtepe merasında botanik kompozisyonun belirlenmesi üzerine bir araştırma. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 12(17), 27–35. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/300003
12. Babalık, A., & Sarıkaya, H. (2015). Isparta ili Zengi merasında ot verimi ve botanik kompozisyonun tespiti. Turkish Journal of Forestry, 16(2), 96–101. https://doi.org/10.18182/tjf.04456
13. Bakır, Ö. (1970). Ortadoğu Teknik Üniversitesi arazisinde bir araştırma (Ziraat Fakültesi Yayın No. 232). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi. (Yayın yeri olarak Ziraat Fakültesi/Ankara Üniversitesi çıkarımı yapılmıştır).
14. Başbağ, M., Gül, İ., & Saruhan, V. (1997). Diyarbakır’da korunan bir mer’a alanında bitki tür ve kompozisyonları ile ot verimlerinin incelenmesi üzerine bir araştırma. Türkiye 2. Tarla Bitkileri Kongresi (ss. 499–503). Samsun.
15. Bayar, R. (2004). Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin arazi bölünüşü ve tarım alanlarındaki değişmeler. Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(1), 41–55. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000039
16. Budak, S. (2016). Adıyaman ili Kuyulu Köyü doğal meralarının ot verimi, kalitesi ve botanik kompozisyonu üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
17. Büyükhatipoğlu, Ş. (2015). Şanlıurfa Tek Tek Dağları meralarında farklı yöneylerdeki bitki tür ve kompozisyonları ile ot verimi ve kalitelerinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
18. Chen, J., Xiao, H., Li, Z., Liu, C., Wang, D., Wang, L., & Tang, C. (2019). Threshold effects of vegetation coverage on soil erosion control in small watersheds of the red soil hilly region in China. Ecological Engineering, 132, 109–114. https://doi.org/10.1016/j.ecoleng.2019.04.010
19. Çaçan, E., & Başbağ, M. (2016). Bingöl ili Merkez ilçesi Yelesen-Dikme köylerinin farklı yöney ve yükseltilerde yer alan mera kesimlerinde botanik kompozisyon ve ot veriminin değişimi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 53(1), 1–9. https://doi.org/10.20289/zfdergi.179864
20. Çaçan, E., & Kökten, K. (2014). Bingöl ili Merkez ilçesi Çiçekyayla köyü merasının ot verimi ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 1(Özel Sayı 2), 1727–1733.
21. Çatal, M. İ., Baykal, H., & Bakoğlu, A. (2019). Ovit yaylasının (İkizdere-Rize) botanik kompozisyonunun belirlenmesi. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 4(3), 435–440. https://doi.org/10.35229/jaes.600149
22. Çınar, S., Hatipoğlu, R., Avcı, M., Yücel, C., & İnal, İ. (2019). Adana ili Tufanbeyli ilçesi meralarının vejetasyon yapısı üzerine bir araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 22(1), 143–152. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.448421
23. De Vries, D. M., De Boer, A. H. T., & Dirvens, J. G. P. (1951). Evaluation of grasslands by botanical research in Netherland. In Proceedings of the United Nations Scientific Conference of Conservation and Utilization of Resources (Vol. 6, ss. 522–524).
24. Dirihan, S. (2000). Diyarbakır Pirinçlik Garnizonunda korunan ve otlatılan meralarda bitki tür ve kompozisyonları ile ot verimlerinin incelenmesi üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
25. Ertekin, S. (2002). Karacadağ bitki çeşitliliği. Karacadağ Florası (ss. 421–456). Sürdürülebilir Kırsal ve Kentsel Kalkınma Derneği.
26. Ertuş, M. M., & Pınar, S. M. (2019). Hakkâri ili Ördekli köyü merasının mera durumunun belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(2), 543–549. https://doi.org/10.24011/barofd.524227
27. Gençkan, M. S. (1985). Çayır-Mera kültürü amenajman ıslahı (Yayın No. 483). Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları.
28. Gökkuş, A., & Koç, A. (2001). Mera ve çayır yönetimi (Yayın No. 228). Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi.
29. Güllap, M. K. (2010). Kargapazarı Dağında farklı otlatma sistemi uygulamalarının mera bitki örtüsüne etkisi (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
30. Kaçar, B. (1984). Bitki besleme uygulama kılavuzu (Yayın No. 214). Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları.
31. Kendir, H. (1995). Bazı mera vejetasyon ölçme metotlarında optimum örnek sayısının saptanması (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
32. MGM. (2023). Şanlıurfa Meteoroloji Müdürlüğü 2022–2023 yılı ve uzun yıllar iklim verileri. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/
33. Munson, S. M., Belnap, J., & Okin, G. S. (2011). Responses of wind erosion to climate-induced vegetation changes on the Colorado Plateau. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(10), 3854–3859. https://doi.org/10.1073/pnas.1014947108
34. Ok, H., & Çaçan, E. (2023). Övündüler Köyü (Diyarbakır-Türkiye) merasının verim, botanik kompozisyonu ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 24(1), 148–154. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1222234
35. Özalp, M., & Bilgin, F. (2016). Yükselti değişimlerinin orman üstü meraların vejetasyon yapısı ve toprak özellikleri üzerine etkilerinin irdelenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 17(2), 135–147. https://doi.org/10.17474/acuofd.20913
36. Polat, T. (1994). Değişik ıslah yöntemlerinin Şanlıurfa ili Tek Tek Dağları doğal mer'alarının verim potansiyellerine etkisi üzerinde bir araştırma (Doktora tezi, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
37. Polat, T., Baysal, İ., Şılbır, Y., Baytekin, H., Okant, M., & Bucak, B. (2000). Fatik Dağları doğal meralarının ıslahı (Proje No. TARP-1883, Kesin Sonuç Raporu). TÜBİTAK.
38. Polat, T., Budak, S., & Akkaya, G. (2018). Adıyaman ili Kuyulu köyü doğal meralarının kuru ot verimi, kalitesi ve botanik kompozisyonu üzerine bir araştırma. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 22(3), 348–354. https://doi.org/10.29050/harranziraat.341467
39. Sayar, M. S., Anlarsal, A. E., & Başbağ, M. (2010). Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yem bitkileri tarımının mevcut durumu, sorunları ve çözüm önerileri. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 14(2), 59–67. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/172316
40. Sayar, M. S., Han, Y., Başbağ, M., Gül, İ., & Polat, T. (2015). Rangeland improvement and management studies in Southeastern Anatolia Region of Turkey. Pakistan Journal of Agricultural Sciences, 52(1), 9–18.
41. Seydoşoğlu, S., Saruhan, V., & Mermer, A. (2015). Diyarbakır ili Eğil ilçesi kıraç meralarının botanik kompozisyonunun belirlenmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 76–82. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/262495
42. Sürmen, M., & Kara, E. (2018). Aydın ili ekolojik koşullarında farklı eğimlerdeki mera vejetasyonlarının verim ve kalite özellikleri. Derim, 35(1), 67–72. https://doi.org/10.16882/derim.2018.343428
43. Şahinoğlu, O. (2010). Bafra İlçesi Koşu Köyü merasında uygulanan farklı ıslah yöntemlerinin meranın ot verimi, yem kalitesi ve botanik kompozisyonu üzerine etkileri (Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
44. Şen, Ç. (2010). Kilis ili bazı köylerindeki meralarda vejetasyon yapısı üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
45. TÜİK. (2018). Bitkisel ve hayvansal üretim istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. http://www.tuik.gov.tr
46. Tükel, T. (1981). Ulukışla’da korunan tipik bir step dağ merası ile eş orta malı meraların bitki örtüsü ve verim güçlerinin saptanması üzerine araştırmalar (Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
47. Tükel, T., & Hatipoğlu, R. (2017). Çayır-mer’a amenajmanı (Genel Yayın No. 191; Ders Kitapları Yayın No. A-59). Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi.
48. Türker, A. H. (2006). Mersin-Tarsus Oluk Koyak Köyü Topak Ardıç mevkisinde 1997 yılından beri korunmuş ağaçlandırma sahasındaki otsu vejetasyonun özellikleri üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
49. Uslu, Ö. S. (2005). Kahramanmaraş ili Türkoğlu ilçesi Araplar Köyü Yeniyapan merasında botanik kompozisyonun tespiti ve farklı gübre uygulamalarının meranın verim ve botanik kompozisyonuna etkileri üzerine araştırmalar (Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
50. Yıldız, A. (2016). Van ili Gürpınar ilçesi Kırkgeçit Köyü farklı mera kesimlerinin botanik kompozisyonu, ot verimi ve kalitesi ile toprak özelliklerinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
51. Yıldız, A., & Özyazıcı, M. A. (2017). Karasal iklim kuşağında bulunan bir meranın farklı yöneylerinde botanik kompozisyonun, ot verimi ve ot kalitesinin belirlenmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 4(3), 218–231. https://doi.org/10.19159/tutad.292549
52. Yılmaz, T. (1977). Konya ili sorun alanlarında oluşan meraların bitki örtüsü üzerinde araştırmalar (Toprak Su Genel Müdürlüğü Yayınları, Genel Yayın No. 46; Raporlar Serisi No. 32). Konya.
53. Yılmaz, T. (2023). Şanlıurfa ili Tek Tek Dağları doğal meralarında farklı dozlarda solucan gübre uygulamalarının mera verim ve verim unsurlarına etkisi (Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
54. Yurtoğlu, N. (2020). Cumhuriyet döneminde Türkiye’de çayır ve meraların hayvancılığın gelişimine olan etkileri (1923–1960). Belgi Dergisi, 2(20), 2429–2455. https://doi.org/10.33431/belgi.657105
55. Yurtsever, N. (2011). Deneysel istatistik metotları (Genel Yayın No. 121; Teknik Yayın No. 56). Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Yayınları.