Araştırma Makalesi

Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması

Cilt: 9 Sayı: 2 15 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması

Öz

Kentsel alanlarda yüksek gerilim iletim hatları (High-Voltage Power Lines, HVPL) tarafından üretilen aşırı düşük frekanslı elektromanyetik alanlar (Extremely Low Frequency Electromagnetic Fields, ELF-EMF), kanser, nörolojik bozukluklar ve çocuklarda bilişsel gelişim sorunlarıyla ilişkilendirilmekte ve önemli bir halk sağlığı tehdidi olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle ELF-EMF dağılımının güvenilir biçimde modellenmesi, kent planlama açısından kritik bir gerekliliktir. Buna karşın, dış mekânlarda ELF-EMF düzeylerinin mekânsal modellemesine yönelik çalışmalar sınırlıdır ve mevcut yöntemler heterojen mekânsal örüntüleri yakalamada yetersiz kalmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kentsel alanlarda ELF-EMF kirliliğinin heterojen özelliklerini ortaya çıkarmak ve yapılı çevre değişkenlerini (bina ayak izleri, arazi yüksekliği ve hat bileşenleri) tahmin sürecine entegre etmek için Empirical Bayesian Kriging (EBK) tabanlı bir mekânsal model geliştirmektir. Erzurum’da yeni gelişme alanlarından geçen bir HVPL boyunca yapılan ölçümler, çalışmada referans alınan Dünya Sağlık Örgütünün (World Health Organization, WHO) ihtiyatlı eşik değeri olan 0,2 µT’ye ulaşmak için hat ekseninden ortalama 140-150 metrelik bir tampon mesafe gerektiğini; iletim direkleri çevresinde ise aynı eşik değerine 60-70 metre mesafede düşüldüğünü göstermiştir. Bu tampon mesafeler, ölçülen manyetik alan şiddetinin yatay uzaklığa bağlı olarak 0,2 µT’nin altına indiği noktalar esas alınarak hesaplanmıştır. Analizler hem doğrusal risk koridorlarını hem de EBK enterpolasyon yüzeyindeki yerel maksimum değerlerin oluşturduğu alansal risk odaklarını ortaya koymuştur. Sonuçlar, mevcut yönetmelikteki 5 metrelik yapı yaklaşma mesafesinin yetersiz olduğunu ortaya koymakta ve bilimsel temelli güvenlik koridorları oluşturulmasının gerekliliğini vurgulamaktadır. Genel olarak, ELF-EMF kirliliği sadece ölçülebilir bir çevresel parametre olarak değil, aynı zamanda sürdürülebilir kentsel gelişim, halk sağlığı ve çevresel adaleti doğrudan etkileyen stratejik bir planlama konusu olarak değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir, çünkü hayvanlar veya insanlar üzerinde yapılan bir çalışma yoktur.

Kaynakça

  1. Abuasbi, F., Lahham, A., & Abdel-Raziq, I. R. (2018). Levels of extremely low-frequency electric and magnetic fields from overhead power lines in the outdoor environment of Ramallah city-Palestine. Radiation Protection Dosimetry, 179(3), 229-232.
  2. Baysal, U. (2011). Elektromanyetik alanların sağlık etkilerinin değerlendirilmesi. Elektromanyetik Alanlar ve Etkileri Sempozyumu (pp. 258-261). Ezgi Matbaacılık.
  3. Bernardi, P., Cavagnaro, M., Pisa, S., & Piuzzi, E. (2002). Human exposure to radio base-station antennas in urban environment. IEEE Transactions on Microwave Theory and Techniques, 48(11), 1996-2002.
  4. Breschi, M., & Cristofolini, A. (2007). Analisi del campo di induzione magnetica disperso da trasformatori: calcolo e misure. Memorie ET2007 (pp. 1-2). Manetti.
  5. Canales, F. A., Payares-Fontalvo, M., Florez-Guerra, H., & Acuña, G. J. (2022). Geographic information systems (GIS) tools in complementarity research—Estimation and visualization. In Complementarity of Variable Renewable Energy Sources (pp. 81-99). Academic Press.
  6. Crespi, C. M., Swanson, J., Vergara, X. P., & Kheifets, L. (2019). Childhood leukemia risk in the California Power Line Study: Magnetic fields versus distance from power lines. Environmental Research, 171, 530-535.
  7. Çerezci, O., Şeker, S., & Pala, K. (2011). İlköğretim ve ana okullarında dış kaynaklı elektromanyetik alan maruziyetinin niteliksel analizi. Elektromanyetik Alanlar ve Etkileri Sempozyumu (EMANET) (pp. 7-8).
  8. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2015). Erzurum-Erzincan-Bayburt Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı. https://mpgm.csb.gov.tr/erzurum-erzincan-bayburt-planlama-bolgesi-1-100.000-olcekli-cevre-duzeni-plani-degisikligi-i-82310 (accessed on 10 July 2025).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Arazi Kullanımı ve Çevre Planlaması

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

26 Aralık 2025

Kabul Tarihi

28 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Güller, C. (2026). Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması. Black Sea Journal of Engineering and Science, 9(2), 562-572. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1849407
AMA
1.Güller C. Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması. BSJ Eng. Sci. 2026;9(2):562-572. doi:10.34248/bsengineering.1849407
Chicago
Güller, Cansu. 2026. “Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 (2): 562-72. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1849407.
EndNote
Güller C (01 Mart 2026) Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 2 562–572.
IEEE
[1]C. Güller, “Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması”, BSJ Eng. Sci., c. 9, sy 2, ss. 562–572, Mar. 2026, doi: 10.34248/bsengineering.1849407.
ISNAD
Güller, Cansu. “Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9/2 (01 Mart 2026): 562-572. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1849407.
JAMA
1.Güller C. Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması. BSJ Eng. Sci. 2026;9:562–572.
MLA
Güller, Cansu. “Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması”. Black Sea Journal of Engineering and Science, c. 9, sy 2, Mart 2026, ss. 562-7, doi:10.34248/bsengineering.1849407.
Vancouver
1.Cansu Güller. Yüksek Gerilim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Kirliliğin Mekânsal Modellemesi için CBS Tabanlı Empirical Bayesian Kriging: Erzurum Vaka Çalışması. BSJ Eng. Sci. 01 Mart 2026;9(2):562-7. doi:10.34248/bsengineering.1849407

                           24890