YAPAY ZEKÂ İLE İLGİLİ GÜNCEL DÜZENLEME ÇALIŞMALARI: AB, ABD VE TÜRKİYE AÇISINDAN İNCELENMESİ

Öz

Son yıllarda popüler bir konu haline gelen yapay zekâ hâlihazırda gündelik yaşamımızın bir parçası haline gelmiştir. Yapay zekâ kullanımının birçok alanda yaygınlaşmış olması tehditlere ve mağduriyetlere de neden olabilme ihtimalini artırmaktadır. Dolayısıyla, yapay zekânın oluşturabileceği tehditler ve yaşatabileceği mağduriyetlerden kaçınabilmek amacıyla yapay zekâya ilişkin hukuki düzenlere ihtiyaç duyulmaktadır. Dünyada liderlik yarışındaki ülkeler için önemli bir alan olan yapay zekâ, ülkelerin düzenleme yarışına girdiği bir konu haline gelmiştir. Pek çok ülke ve kuruluş, bir taraftan yapay zekâya ilişkin ulusal stratejilerini ortaya koyarak bu teknolojinin geliştirilmesi amacıyla uzman yetiştirmek, girişimlerin önünü açmak ve teknoloji lideri olabilmek için mali yatırımlar yaparken, diğer taraftan da söz konusu teknolojinin düzenlenmesine ilişkin çalışmalar ve araştırmalar yürütmektedir. Bu çalışmada ise Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin bu alanda yapmış oldukları düzenleme çalışmaları incelenmiştir. Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası genel bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Ayrıca ülkemizde yapay zekânın düzenlenmesine ilişkin çalışmalar ele alınarak birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Yapay zekâ
• yapay zekâ düzenleme çalışmaları
• yapay zekâ yasası

Current Regulatory Studies on Artificial Intelligence: an Review on The Perspectıve of EU, USA and Türkiye

Öz

Artificial intelligence, which has become a popular topic in recent years, has already become a part of our daily lives. The widespread use of artificial intelligence in many areas increases the possibility of it causing threats and victimization. Therefore, legal regulations regarding artificial intelligence are needed in order to avoid the preferences that artificial intelligence may create and the victimizations it may cause. Artificial intelligence, which is an important area for countries competing for leadership in the world, has become a subject where countries enter the regulation race. While many countries and organizations, on the one hand, present their national strategies regarding artificial intelligence, make financial investments to train experts for the development of this technology, pave the way for initiatives and become technology leaders, on the other hand, they conduct studies and research on the regulation of the technology in question. In this study, the regulatory studies carried out by the European Union and the United States in this field were examined. The Artificial Intelligence Law of the European Union was discussed from a general perspective. In addition, studies on the regulation of artificial intelligence in our country were discussed and some suggestions were made.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• artificial intelligence regulation studies
• artificial intelligence act

Kaynakça

1. AA, 2023, Türkiye, Yapay Zekada AB Standartlarına Uyumu "Ayna Komite" Çalışmalarıyla Sağlıyor, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turkiye-yapay-zekada-ab-standartlarina-uyumu-ayna-komite-calismalariyla-sagliyor/3050470 , (19.12.2023)
2. AB YZY, 2024, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası, https://afyonluoglu.org/eu-ai-act-00/ , (10.12.2024)
3. BACAKSIZ Pınar ve SÜMER Seda Yağmur, 2021, Robotlar, Yapay Zeka ve Ceza Hukuku, Adalet Yayınevi.
4. CB, 2021, Cumhurbaşkanlığı 2021/18 Genelgesi
5. CBDDO, 2021, Ulusal Yapay Zeka Stratejisi, https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf , (14.10.2023)
6. CBDDO, 2023, Dijital Dönüşüm Ofisi, https://cbddo.gov.tr/hakkimizda/ , (05.12.2023)
7. CB Kararnamesi, 2019, Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, No 48.
8. CNBC, 2024, World’s first major law for artificial intelligence gets final EU green light, https://www.cnbc.com/2024/05/21/worlds-first-major-law-for-artificial-intelligence-gets-final-eu-green-light.html , (11.11.2024).

9. COMMISSION European, 2018a, Artificial Intelligence For Europe, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2018%3A237%3AFIN, (21.02.2023)
10. COMMISSION European, 2018b, Coordinated Plan on Artificial Intelligence, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52018DC0795, (21.02.2023)
11. COMMISSION European, 2019, Ethics Guidelines For Trustworthy AI, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/196377/AI%20HLEG_Ethics%20Guidelines%20for%20Trustworthy%20AI.pdf (27.03.2023)
12. COMMISSION European, 2020a, Report On The Safety And Liability İmplications Of Artificial Intelligence, The Internet Of Things And Robotics, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?qid=1593079180383&uri=CELEX%3A52020DC0064 , (27.03.2023)
13. COMMISSION European, 2020b, White Paper On Artificial Intelligence - A European Approach To Excellence And Trust, https://commission.europa.eu/system/files/2020-02/commission-white-paper-artificial-intelligence-feb2020_en.pdf , (30.03.2023)
14. CONGRESS, 2019a, Algorithmic Accountability Act of 2019, https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/2231 , (17.09.2023)
15. CONGRESS, 2019b, Commercial Facial Recognition Privacy Act of 2019, https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/847/text , (11. 10. 2023)
16. CONGRESS, 2022, Algorithmic Accountability Act of 2022, https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/3572/text , (24.09.2023)
17. COUNCIL European, 2017, European Council Meeting – Conclusions, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14-2017-INIT/en/pdf, (17.02.2023)
18. ÇŞB, 2019, 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi Ve Eylem Planı, https://www.akillisehirler.gov.tr/wp-content/uploads/EylemPlani.pdf , (09.01.2024)
19. DIGITAL, 2023, Dijital Türkiye Raporu, https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/HQTLP.pdf , (03.11.2023).
20. DUARTE Fabio, 2024, Number of ChatGPT Users, https://explodingtopics.com/blog/chatgpt-users, (22.12.2024)
21. EU, 2024, Artificial Intelligence Act: MEPs adopt landmark law, https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240308IPR19015/artificial-intelligence-act-meps-adopt-landmark-law , (25.11.2024).
22. KÜÇÜKŞABANOĞLU Zafer, KILIÇ Volkan ve ÖZDEMİR Şebnem, 2021, AIPA Gelecek Araştırması: Toplumda Yapay Zeka Algısı Kantitatif Araştırma Raporu, Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA).
23. KVKK, 2023, Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler, https://www.kvkk.gov.tr/SharedFolderServer/CMSFiles/25a1162f-0e61-4a43-98d0-3e7d057ac31a.pdf , (20.11.2023)
24. MCCARTHY John, 2007, From here to human-level AI, Artificial Intelligence, Cilt 171, Sayı 18, s.1174-1182.
25. MCKINSEY, 2023, McKinsey Technology Trends Outlook 2023, https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/the-top-trends-in-tech#/ , (10.09.2023)
26. Mevzuat, 2023, Türkiye Sağlık Veri Araştırmaları Ve Yapay Zekâ Uygulamaları Enstitüsünün Yapılanması Ve Faaliyetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik
27. NIST, 2023, Artificial Intelligence Risk Management Framework, https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/ai/nist.ai.100-1.pdf , (25. 10. 2023)
28. On İkinci Kalkınma Planı, 2023, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231101M1-1-1.pdf , (17.11.2023)
29. OXFORD Insights, 2024, Government AI Readiness Index 2024, https://oxfordinsights.com/wp-content/uploads/2024/12/2024-Government-AI-Readiness-Index-2.pdf , (22.12.2024)
30. STATISTA, 2023, Artificial ıntelligence Market Size Worldwide ın 2021 With A Forecast Until 2030, https://www.statista.com/statistics/1365145/artificial-intelligence-market-size/ , (03.09.2023)
31. STB, 2019, Sanayi ve Teknoloji Stratejisi 2023, https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/SanayiStratejiBelgesi2023.pdf (08.01.2024)
32. TDK, 2024, Türk Dil Kurumu Sözlükleri, https://sozluk.gov.tr/ ,(25.02.2024).
33. TRAI, 2023, Yapay Zekâ Zaman Çizelgesi, https://turkiye.ai/kaynaklar/yapay-zeka-zaman-cizelgesi/ (26.03.2023)
34. TRTHaber, 2024, Tübitak 17 Yapay Zeka Projesini Destekleyecek, https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/tubitak-17-yapay-zeka-projesini-desteleyecek-826612.html , (07.01.2024)
35. TURNER Jacob, 2018, Robot Rules: Regulating Artificial Intelligence, Springer.
36. TÜBİTAK, 2023, Yapay Zekâ Ekosistem 2023 Çağrısı ve TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü, https://bilgem.tubitak.gov.tr/wp-content/uploads/sites/8/YZ_Ekosistem-Cagrisi-2023-Bilgilendirme-YZE-Sunusu.pdf , (02.11.2023)
37. TÜİK, 2023, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Girisimlerde-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2023-49393 , (03.11.2023)
38. UAB, 2019, Akıllı Ulaşım Sistemleri Strateji Belgesi ve 2020-2023 Eylem Planı, https://www.uab.gov.tr/uploads/announcements/ulusal-akilli-ulasim-sistemleri-strateji-belgesi-v/ulusal-akilli-ulas-im-sistemleri-strateji-belgesi-ve-2020-2023-eylem-plani.pdf , (11.01.2024)
39. WHITE HOUSE, 2022, Blueprint for an AI Bill of Rights, https://www.whitehouse.gov/ostp/ai-bill-of-rights/ , (18.09.2023)
40. WHITE HOUSE, 2023, President Biden Issues Executive Order on Safe, Secure, and Trustworthy Artificial Intelligence, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/10/30/fact-sheet-president-biden-issues-executive-order-on-safe-secure-and-trustworthy-artificial-intelligence/ , (05.11. 2023)
41. YAMAK Yasemin, 2024, Yapay Zeka İle İlgili Güncel Düzenleme Çalışmaları: Avrupa Birliği ve Uluslararası Çerçevede İnceleme ve Türkiye İçin Öneriler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi.
42. ZHU Katrina, 2023, The State of State AI Laws: 2023, https://epic.org/the-state-of-state-ai-laws-2023/ , (09.11.2023)