Kamuda Çalışanların Dijital Bağımlılıkları ve Dijital Üstbiliş Davranışları

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 1 - 34, 31.12.2025

Mutlu Sesli , Ali Köroğlu

Öz

Bu araştırma, kamu çalışanlarının dijital bağımlılık düzeyleri ile dijital üstbiliş davranışlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Günümüzde dijital teknolojilerin yaşamın merkezine yerleşmesi, bireylerde hem kolaylık hem de bağımlılık riski yaratmaktadır. İnternet, sosyal medya ve akıllı telefonların yoğun kullanımı, dikkat dağınıklığı, iş performansında düşüş ve sosyal ilişkilerde zayıflama gibi olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Bu bağlamda üstbilişsel stratejilerin, dijital bağımlılıkla başa çıkmada kritik rol oynayabileceği düşünülmektedir. Araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 390 kamu çalışanı oluşturmaktadır. Veriler anket yöntemiyle toplanmış, dijital bağımlılık ve dijital üstbiliş ölçekleri kullanılmıştır. Bulgulara göre, kamu çalışanlarının dijital üstbiliş davranışlarının genel olarak orta-üst seviyede, dijital bağımlılık düzeylerinin ise ortalamanın altında olduğu saptanmıştır. Ayrıca cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, internet kullanım süresi ve sosyal medya alışkanlıkları gibi değişkenler açısından anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bununla birlikte, medeni durum ve toplam çalışma süresine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Araştırma, dijital bağımlılığın sadece bireysel değil, aynı zamanda kurumsal verimliliği de etkileyen önemli bir faktör olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, kamu kurumlarında dijital hijyen eğitimleri ve üstbiliş temelli farkındalık çalışmalarının gerekliliğini vurgulamaktadır. Çalışma, sınırlı örneklem ve veri toplama yöntemi nedeniyle genellenebilirlik açısından sınırlıdır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Bağımlılık , Dijital Üstbiliş , Kamu Çalışanları , Sosyal Medya

Digital Addictions and Digital Metacognitive Behaviors of Public Employees

Öz

This study aims to examine the levels of digital addiction and metacognitive behaviors among public employees. In today’s world, digital technologies have become central to daily life, providing both convenience and a risk of dependency. Excessive use of the internet, social media, and smartphones can lead to negative outcomes such as distraction, decreased job performance, weakened family ties, and social isolation. In this context, metacognitive strategies are considered to play a crucial role in managing digital addiction. The sample of the research consists of 390 public employees selected through convenience sampling. Data were collected via a questionnaire, employing scales on digital addiction and digital metacognitive behaviors. Findings indicate that while participants demonstrated moderate to high levels of metacognitive behaviors, their digital addiction levels remained below average. Significant differences were observed with respect to gender, age, education level, internet usage duration, and social media habits. However, no meaningful differences were found in relation to marital status or total working years. The results emphasize that digital addiction affects not only individuals but also institutional efficiency, highlighting the importance of implementing digital hygiene training and metacognitive awareness programs in public organizations. Due to limitations of the sample and data collection method, the findings cannot be fully generalized but provide meaningful insights into the digital behaviors of public employees.

Anahtar Kelimeler

Digital Addiction , Digital Metacognition , Public Employees , Social Media

Kaynakça

• Aksoy, H. H. (2003). Eğitim Kurumlarında Teknoloji Kullanımı ve Etkilerine İlişkin Bir Çözümleme. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 1(4), 4-23.
• Aliçavuşoğlu, Çiğdem, & Boyraz, E. (2019). Kendimi Biliyorum, Kork(M)Uyorum! Yenilikleri Kaçırma Korkusu (Fomo) ve Sosyal Medya Bağımlılığında Dijital Üstbilişin Rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 6(33), 682–697. https://doi.org/10.26450/jshsr.1105
• Arklan, Ü. (2016). Sosyal Medyanın Siyasal Amaçlı Kullanımı: Ağ Kuşağının Kullanım Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma, Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 2 (4), 618-657.
• Anderson, E. L., Steen, E., & Stavropoulos, V. (2017). Internet use and problematic internet use: A systematic review of longitudinal research trends in adolescence and emergent adulthood. International Journal of Adolescence and Youth, 22(4), 430–454.
• Aydın, İ. (2012). Bilişim Sektörü ve Türkiye’nin Sektördeki Potansiyeli. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 1(1), 180-200.
• Beyens, I., Frison, E., & Eggermont, S. (2016). “I don’t want to miss a thing”: Adolescents’ fear of missing out and its relationship to adolescents’ social needs, Facebook use, and Facebook related stress., Computers in Human Behavior, 64, 1-8.
• Bregman, S. (2014). Best Practices For Transportation Agency Use Of Social Media, CRC Press, New York. Carrier, L.M.; Rosen, L.D.; Cheever, N.A.; Lim, A.F. (2015). Causes, Effects, And Practicalities of Everyday Multitasking, Developmental Review, 35, 64-78.
• Çetin, S., & Çelik, H. (2020). Kamu çalışanlarında dijitalleşme ve dikkat dağınıklığı: Sosyal medya kullanımı bağlamında bir inceleme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 18(2), 112-128.
• Demir, K., & Tosun, M. (2022). Kamu çalışanlarında sosyal medya bağımlılığı ve tükenmişlik arasındaki ilişki. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(3), 521-540.
• Demirtaş, M. (2023). Dijital üstbiliş becerilerinin kamu çalışanlarının dikkat yönetimi üzerindeki etkisi. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 6(1), 85-104.
• Efklides, A. (2009). The role of metacognitive experiences in the learning process. Educational Research Review, 4(3), 117–127.
• Erdoğan, E. (2017). İnternet ve Siyasal Katılım: Türkiye Gençliği Üzerinden Bir Değerlendirme, Gençlik Araştırmaları Dergisi, 5(13), 5-30.
• Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
• George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows Step By Step: A Simple Guide and Reference 17.0 Update. (10. Baskı). London, United Kingdom: Pearson.
• Gökçe, O. ve Örselli, E. (2012). E-demokrasi Vatandaşların Siyasete İlgilerinin ve Katılımlarının Arttırılmasının Bir Aracı mı?, İçinde M. Z. Sobacı ve M. Yıldız (Ed.), E-Devlet: Kamu Yönetimi ve Teknoloji İlişkisinde Güncel Gelişmeler, Ankara: Nobel.
• Gür., S.H., Bakırcı, Ö., Karakaş, B., Bayoğlu, F., Atli, A. (2018). Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılığının Akademik Erteleme Davranışları Üzerindeki Etkisi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5 (10), 68-77. doi: 10.29129/inujgse.466534.
• Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2017). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Güven, A. (2017). Kuramdan Uygulamaya Kamu Yönetiminin Dönüşümü, Orion Kitapevi, Ankara
• Gürcan, H. İ. (2012). Gazete Köşe Yazarları ve Sosyal Medya: Twitter Örneğinde Bir İçerik Çözümlemesi, 2nd International Symposium New Communication Technologies And Social Transformation, 02-04, Mayıs 2012, 641-648.
• Hadwin, A. F., Winne, P. H., Stockley, D. B., Nesbit, J. C., & Woszczyna, C. (2005). Context moderates self-regulation. Instructional Science, 29(5), 367–388.
• Kalaycı, Ş. (2006). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Değişkenleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Karaca, P. (2020). Sosyal Medya ve Demokratik Katılım İlişkisi: 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı Seçim Kampanyasında Sosyal Medya Kullanımı. Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, 3(1), 108-141.
• Karagöz, Y. (2019). SPSS AMOS META Uygulamalı İstatistiksel Analizler. 2. Baskı. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
• Karagöz, S., & Altun, M. (2021). Kamu kurumlarında dijital dikkat farkındalığı stratejileri. Eğitim ve Bilim Araştırmaları Dergisi, 17(4), 93-107.
• Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2015). Internet addiction in adolescents: Prevalence and risk factors. Computers in Human Behavior, 29(3), 1987–1996.
• Lepp, A., Barkley, J. E., & Karpinski, A. C. (2015). The Relationship Between Cell Phone Use And Academic Performance İn A Sample Of US College Students, SAGE Open, 5(1).
• MEB. (2020). Dijital Hijyen Rehberi. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü. Mei, S., Yau, Y. H. C., Chai, J., Guo, J., & Potenza, M. N. (2016). Problematic Internet use, well-being, self-esteem and self-control: Data from a high-school survey in China. Addictive Behaviors, 61, 74–79.
• Morin, C. M., Carrier, J., Bastien, C. H., & Godbout, R. (2022). Sleep and academic performance: A meta-analytic review. Sleep Medicine Reviews, 61, 101561.
• Okumak. V. Çakmak, S. Çavuş, (Ed.), Dijital Kültür ve İletişim içinde (73-108). Konya: Literatürk Academia. Öztürk, D., & Karaköse, T. (2021). Dijital bağımlılık ve iş doyumu arasındaki ilişki: Kamu çalışanları üzerine bir araştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(77), 1647-1665.
• Rosen, L.D.; Carrier, L.M.; Pedroza, J. A.; Elias, S.; O’Brien, K.M.; Lozano, J.; Kim, K.; Cheever, N. A.; Bentley, J.; Ruiz, A. (2017). The Role of Executive Functioning and Technological Anxiety (FOMO) in College, Psicología Educativa, 24, 14-25.
• Rozgonjuk, D., Sindermann, C., Elhai, J. D., & Montag, C. (2020). The association between smartphone use and problematic use: A systematic review and meta-analysis. Computers in Human Behavior, 114, 106527.
• Sarı, T., & Doğan, A. (2019). Üniversite öğrencilerinde dijital bağımlılık ve akademik başarı arasındaki ilişki. Eğitim ve Teknoloji Kuram ve Uygulama Dergisi, 9(2), 132-145.
• Savcı, İ. (1999). Toplumsal cinsiyet ve teknoloji. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 54(01), 123-142.
• TUİK. (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması,
• https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492 adresinden 02 Nisan 2025 tarihinde edinilmiştir.
• Turan, A. H. ve Çolakoğlu, B. E. (2011). Yüksek Öğrenimde Öğretim Elemanlarının Teknoloji Kabulü ve Kullanımı: Adnan Menderes Üniversitesinde Ampirik Bir Değerlendirme. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 9(1), 106-121
• Tunca, N., & Koçak, E. (2021). Uzaktan çalışmanın dijital dikkat dağınıklığı üzerindeki etkisi: Pandemi sürecinde kamu çalışanları. İş, Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 23(4), 232-248.
• Tütünsatar, A. ve Okcu, M. (2020). Sosyal Medya Siyasal Katılım İlişkisi: Uygulamalar ve Olaylar Üzerinden Değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (36), 66-93.
• Yam F., C, ve İlhan T. (2020). Modern Çağın Bütünsel Teknolojik Bağımlılığı: Phubbing. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. Mart 2020;12(1):1-15. doi:10.18863/pgy.551299
• Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık. Yengin, D. (2019).Teknoloji Bağımlılığı Olarak Dijital Bağımlılık, The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication – TOJDAC ISSN: 2146-5193, April 2019 Volume 9 Issue 2, p. 130-144.
• Yıldız, M., & Kılıç, M. (2021). Lise öğrencilerinde dijital üstbiliş farkındalığı ve dijital bağımlılık arasındaki ilişki. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 10(3), 56-70.
• Yılmaz, R. Yaşar, İ. (2020). Sosyal Medya Kullanımının Siyasal Etkinlik, İlgi ve Katılım Üzerine Etkisi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 195-207.
• Yılmaz, F. (2022). Dijital dikkat dağınıklığı ve iş verimliliği ilişkisi: Kamu sektörü çalışanları örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(1), 61–80.
• WEB 1.0, 2.0, 3.0 ve 4.0’ın Tarihi (Ö. Yılmaz, çev.). (2022). Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 8(2), 351-359.
• Winne, P. H., & Hadwin, A. F. (1998). Studying as self-regulated learning. Metacognition in Educational Theory and Practice, 93(4), 27–30.