Kitap İncelemesi

Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması

Cilt: 3 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması

Öz

Bu inceleme, Johann Hari’nin Çalınan Dikkat (2022) adlı eserini, dikkat ekonomisinin politik ekonomisi ve bilişsel kapitalizm bağlamında eleştirel bir süzgeçten geçirmektedir. Çalışma, Hari’nin dikkat krizini bireysel bir irade sorunu veya psikolojik bir yetersizlik olmaktan çıkarıp, Shoshana Zuboff’un "gözetim kapitalizmi" kavramı ekseninde sistemsel bir "mülksüzleştirme" süreci olarak tanımlamasını merkeze alır. Eserin, Lauren Berlant’tan ödünç aldığı "Zalim İyimserlik" kavramıyla, yapısal sorunlara karşı sunulan bireysel "dijital detoks" önerilerinin yetersizliğini vurgulaması, kitabın en güçlü sosyo-ekonomik eleştirisi olarak değerlendirilmektedir. Kritik, Hari’nin gazetecilik anlatısı ile akademik literatürü sentezleyen "melez" metodolojisini hem bir avantaj hem de epistemolojik bir risk alanı olarak tartışır. Yazarın konuyu nörobilimden ekolojiye uzanan holistik bir spektrumda ele alması takdir edilse de; bilimsel verilerin kullanımındaki seçicilik, ampirik belirsizliklerin kesin yargılar gibi sunulması ve "teknolojik determinizm" tuzağına düşülerek kullanıcı failliğinin göz ardı edilmesi temel eksiklikler olarak saptanır. Özellikle DEHB konusundaki yaklaşımının, nöroçeşitlilik paradigmasını ihmal ederek indirgemeci ve medikalize edici bir tutum sergilediği eleştirisi getirilmektedir. Sonuç olarak bu inceleme, Çalınan Dikkat’i klasik bir bilimsel monografiden ziyade, dikkat krizini kolektif bir hak mücadelesine dönüştürmeyi amaçlayan politik bir manifesto olarak konumlandırır. Kitap, metodolojik boşluklarına ve ütopik reform önerilerine rağmen, neoliberal öznellik inşasını ve dikkatin metalaşmasını sorgulamak isteyen okuyucular için provokatif ve zihin açıcı bir giriş metni niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bateson, G. (1972). Steps to an Ecology of Mind. University of Chicago Press.
  2. Berlant, L. (2011). Cruel Optimism. Duke University Press.
  3. Bourdieu, P. & Wacquant, L. (1992). An Invitation to Reflexive Sociology. University of Chicago Press.
  4. Crary, J. (1990). Techniques of the Observer: On Vision and Modernity in the Nineteenth Century. MIT Press.
  5. Crary, J. (2013). 24/7: Late Capitalism and the Ends of Sleep. Verso.
  6. Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row. de Certeau, M. (1984). The Practice of Everyday Life. University of California Press.
  7. Fogg, B.J. (2003). Persuasive Technology: Using Computers to Change What We Think and Do. Morgan Kaufmann.
  8. Foucault, M. (1991). "Governmentality". The Foucault Effect: Studies in Governmentality, ed. G. Burchell, C. Gordon, P. Miller. University of Chicago Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Politika (Diğer)

Bölüm

Kitap İncelemesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

26 Aralık 2025

Kabul Tarihi

28 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 3 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Düzenli, F. (2025). Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi, 3(2), 93-102. https://izlik.org/JA68PJ49CJ
AMA
1.Düzenli F. Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması. BTK Dergi. 2025;3(2):93-102. https://izlik.org/JA68PJ49CJ
Chicago
Düzenli, Furkan. 2025. “Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması”. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi 3 (2): 93-102. https://izlik.org/JA68PJ49CJ.
EndNote
Düzenli F (01 Aralık 2025) Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi 3 2 93–102.
IEEE
[1]F. Düzenli, “Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması”, BTK Dergi, c. 3, sy 2, ss. 93–102, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68PJ49CJ
ISNAD
Düzenli, Furkan. “Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması”. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi 3/2 (01 Aralık 2025): 93-102. https://izlik.org/JA68PJ49CJ.
JAMA
1.Düzenli F. Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması. BTK Dergi. 2025;3:93–102.
MLA
Düzenli, Furkan. “Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması”. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi, c. 3, sy 2, Aralık 2025, ss. 93-102, https://izlik.org/JA68PJ49CJ.
Vancouver
1.Furkan Düzenli. Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması. BTK Dergi [Internet]. 01 Aralık 2025;3(2):93-102. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68PJ49CJ

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi (BTK Dergi) © 2023, Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International kapsamında lisanslanmıştır. Bu lisansın bir kopyasını görüntülemek için https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ adresini ziyaret edin.