1. Editoryal Değerlendirme ve Hakemlik Süreci

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisine gönderilen makaleler, çift kör hakemlik sürecine tabidir. Süreç şu aşamalardan oluşur:

1.1. Ön Değerlendirme: Makaleler öncelikle baş editör/editör tarafından yazım kuralları, intihal oranı (İntihal.net, Turnitin vb. araçlarla kontrol edilir) ve yayım politikalarına uygunluk açısından değerlendirilir. Bu kriterleri karşılamayan çalışmalar, yapıcı geri bildirim ve gerekçe ile yazara iade edilir.

1.2. Alan Editörü Ataması: Baş Editör/Editör, makalenin potansiyel taşıdığına inanıyorsa, süreci yönetmek üzere bir Alan Editörü atar.

1.3. Hakem Seçimi ve Davet: Alan Editörü, makalenin uzmanlık alanına göre potansiyel hakemleri belirler. Farklı kurumlardan, çıkar çatışması bulunmayan en az iki hakeme davet gönderilir.

1.4. Çift Kör İnceleme: Hakemlere, yazar kimlik bilgileri, belge özellikleri ve kişisel bilgiler gizlenmiş dosyalar gönderilir. Hakemlerin de yükleyeceği dosyalarda kendilerine ilişkin kişisel bilgilere yer vermemeye dikkat etmeleri beklenir.

1.5. Nihai Karar: Hakem değerlendirmeleri ve Alan Editörünün önerisi doğrultusunda, makale ile ilgili nihai karar (kabul, revizyon veya ret) verilir. Tüm kararlar yazara gerekçeleriyle birlikte iletilir. Hakem raporları yetersiz veya adaletsiz bulunursa, Editör ek hakem atayabilir.

Hakemler İçin Temel İlkeler ve Sorumluluklar

1. Hakemlik Davetini Kabul Etmeden Önce
• Uzmanlık ve Objektiflik: Daveti, yalnızca makalenin kapsamı ve metodolojisi hakkında yeterli uzmanlığa sahipseniz ve tarafsız bir değerlendirme yapabilecekseniz kabul ediniz.
• Çıkar Çatışması: Makaleyi değerlendirmenizi engelleyebilecek her türlü kişisel, finansal, entelektüel, profesyonel (aynı kurumda çalışma, yakın iş birliği, vb.) çıkar çatışmasını derhal editöre bildiriniz. Genel ilke olarak hakemlerin, yazarlarla aynı kurumdan olmamasına dikkat edilmektedir. Yazar kimliğini tahmin etmeniz durumunda da editörle iletişime geçiniz.
• Zamanında Yanıt ve Taahhüt: Davetleri makul bir sürede yanıtlayınız. Değerlendirmeyi kabul ediyorsanız, belirlenen sürede raporunuzu teslim edeceğinizi taahhüt ediniz. Değerlendirme yapamayacak iseniz mümkün olan en kısa sürede ret kararınızı iletiniz.

2. Değerlendirme Süreci Esnasında
• Gizlilik: Hakemlik süreci gizlidir. Makalenin içeriğini, değerlendirme süreci devam ederken veya sonrasında, yazarlardan izinsiz olarak üçüncü şahıslarla paylaşmayınız, kullanmayınız veya çoğaltmayınız.
• Yapay Zekâ Kullanımı: Değerlendirme sürecinin ana unsurları (içerik, yöntem, akademik katkının değerlendirilmesi) size aittir ve yapay zekâ araçlarına devredilemez. Bilimsel değerlendirmede hakemlerin hayati bir rolü vardır. Hakemler uzman oldukları alanda görüş ve önerileriyle editörleri yönlendirip, yayımlanan makalelerin bilimsel olarak geçerli ve güvenir olmasını sağlarlar. Editörler, hakemleri ilgili araştırma konusu ya da yöntemiyle ilgili derinlemesine bilgiye sahip oldukları için seçerler. Hakemler raporlarında belirttikleri görüşlerin doğruluğu bakımından sorumludurlar. Bilgi teknolojileri alanındaki ümit vaat eden gelişmelere karşın, üretken yapay zekâ araçları önemli kusurlara sahiptir. Bu araçlar, araştırma konusuyla ilgili güncel bilgiye sahip olmayabilmekte, anlamsız, yanlı veya tamamen yanlış bilgiler sunabilmektedir. Öte yandan makale metinlerinde hassas, özel veya tescilli bilgiler yer alabilmektedir. Bu bilgilerin hakemlik değerlendirme süreci dışında paylaşılmaması gerekir. Derginin bu politikasına rağmen, hakemler raporunda bir şekilde yapay zekâ araçları kullandıysa, bu durumu açıkça beyan etmelidir. Öte yandan bazı yapay zekâ araçlarının yüklenen içeriği depoladığı da bilindiğinden, bu durumda üçüncü kişilerle paylaşmama ilkesi de ihlal edilmiş olur.
• Yardım Alma: Değerlendirmeye başka bir araştırmacının dâhil edilmesini uygun gördüğünüz durumda, öncelikle dergiden açık yazılı izin almalı ve katkıda bulunanların isimlerini bildirmelisiniz. Alternatif olarak, ilgili araştırmacıları hakem önerisi olarak editörlüğe iletebilirsiniz.

3. Hakem Raporu Hazırlama
• Yapıcı, Nesnel ve Detaylı Olma: Raporunuz objektif, profesyonel ve yapıcı bir dille yazılmalıdır. “Başarılı/başarısız” gibi genel ifadelerden kaçınınız. Eleştirilerinizi somut argümanlarla, alıntılarla ve sayfa/satır numaralarıyla destekleyiniz.
• Detaylı Yorum ve Gerekçelendirme: Kabul, revizyon veya ret önerinizi, akademik gerekçelerle detaylı bir şekilde açıklayınız. Metin üzerine düşülen notlar ve düzeltme önerileri, yazarlar için son derece değerlidir; bu tür bir dosyayı sisteme yükleyiniz.
• Atıf Etiği: Geçerli bir akademik neden olmaksızın, yalnızca atıf sayınızı artırmak amacıyla kendi çalışmalarınızı kaynakçaya ekletmeyi talep etmeyin. Atıf önerileriniz geçerli akademik gerekçelere dayanmalı ve yazarın kimliğinizi tahmin etmesine yol açacak ifadelerden kaçınılmalıdır.
• Anonimliği Koruyun: Değerlendirme formunuzda veya metin üzerindeki yorumlarınızda, kimliğinizi ele verebilecek hiçbir ifade kullanmayınız.

4. Değerlendirme Sonrası
• Revizyonların İncelenmesi: Mümkünse, daha önce değerlendirdiğiniz bir makalenin yenilenmiş versiyonunu da incelemeyi kabul ediniz.
• Gizliliğin Sürekliliği: Değerlendirme süreci tamamlandıktan sonra bile makalenin ayrıntılarını gizli tutunuz.
• İletişime Açıklık: Editörlüğün, değerlendirmenizle ilgili soruları olursa hızlı ve açık bir şekilde yanıt veriniz.

Bilimsel bilginin ilerlemesindeki bu kilit rolünüzle Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisine vereceğiniz değerli katkı ve emek için teşekkür ederiz. 

Bu rehber, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan “COPE Ethical guidelines for peer reviewers” dökümanından derlenerek hazırlanmıştır. Ayrıntı için kaynak: COPE Council. COPE Ethical guidelines for peer reviewers — English. https://doi.org/10.24318/cope.2019.1.9