TINSMITHING: A VANISHING CRAFT - THE CASE OF ISKENDERUN

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 26 - 37, 30.06.2025

Hüseyin Kürşat Türkan

https://doi.org/10.48174/buaad.1628141

Öz

Since their existence, people have dedicated themselves to altering and transforming available materials to ease their lives and ensure survival with this initiative. Throughout historical eras, these materials ranged from stone to bronze, the latter blending tin and copper. Consequently, the significance of tin, a metal, in human history warrants attention. With the evolution of ages and technological advancements, the local usage of tin, like many other metals, has declined. Consequently, tinsmithing, a craft, has also faded into obscurity. Traditional handicrafts are among the phenomena reflecting a nation’s culture and lifestyle. Traditional handicrafts, evaluated within the category of Intangible Cultural Heritage (ICH), are struggling to hold on today, as being doomed to exctinction. Among these is tinsmithing, as mentioned. At this point, it is known that tinsmithing, an old craft, exists in very few regions in Turkey. The place called “the Last Tinsmith” located in the İskenderun district of Hatay is trying to keep the tradition alive as the only tinsmith in the region.In this context, this study focused on the survival efforts of tinsmithing, which is a significant value, under challenging conditions, practical stages of the craft have been followed, and the master’s views and recommendations on the future of tinsmithing have been gathered. The place of a profession striving to survive in the age of ready consumption in the current order was discussed. The interview technique was used in the research and the recorded data was supported by literature review.

Anahtar Kelimeler

Handicrafts , tin , Iskenderun , culture , practices.

KAYBOLMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR MESLEK KALAYCILIK: İSKENDERUN ÖRNEĞİ

Öz

İnsanlar var oluşlarından bu yana eldeki malzemeyi değiştirip dönüştürmeye ve bu girişimle hayatını kolaylaştırmaya, hayatta kalmaya adamıştır kendini. Tarihsel çağlara bakıldığında bu malzeme bir taş olabildiği gibi kalay ve bakırın karışımıyla elde edilen tunç da olmuştur. Dolayısıyla bir maden olan kalayın insanlık tarihi açısından önemine dikkat çekmek gerekmektedir. Çağın değişmesi, teknolojinin var olması ve gelişmesiyle birlikte kalayın da birçok madende olduğu gibi yerel düzeyde kullanımı azalmıştır. Akabinde bir zanaat alanı olan kalaycılık mesleği de kaybolmaya yüz tutmuştur. Geleneksel el sanatları bir milletin kültürünü ve yaşam tarzını da yansıtan olgulardan biridir. Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) kategorisinde değerlendirilen geleneksel el sanatları günümüzde yok olmaya mahkûm edilmiş olarak tutunmaya çalışmaktadır. Bunlardan biri de belirtildiği gibi kalaycılıktır. Bu noktada eski bir zanaat olan kalaycılığın Türkiye’de çok az yörede var olduğu bilinmektedir. Hatay’ın İskenderun ilçesinde bulunan “Son Kalaycı” isimli yer, yörenin tek kalay ustası olarak geleneği yaşatmaya çalışmaktadır. Bu bağlamda araştırmada önemli bir değer olan kalaycılığın zor şartlarda var olma çabasına odaklanılmış, mesleğin uygulama aşamaları takip edilmiş ve ustasından kalaycılığın gelecekteki konumu üzerine görüşleri ve tavsiyeleri sorulmuştur. Hazır tüketim çağında ayakta kalmaya çalışan bir mesleğin mevcut düzendeki yeri tartışılmıştır. Araştırmada görüşme tekniği kullanılmış ve kayıt altına alınan veriler literatür tarama ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

El sanatları , kalay , İskenderun , kültür , uygulamalar.

Kaynakça

• Ünver, E. (2013). El sanatlarının kültüre ve turizme katkısı üzerine. Uluslararası Türk ve dünya kültüründe Kahramanmaraş sempozyumu. 18-21 Nisan 2013. Vol II, pp. 303-306. Kahramanmaraş.
• Öztürk, İ. (2013). El sanatı ürün, kültürel değişim ve turizm ilişkisi. Uluslararası Türk ve dünya kültüründe Kahramanmaraş sempozyumu. 18-21 Nisan 2013. Vol II, pp. 155-158. Kahramanmaraş.
• Çalış, H. (2013). Geleneksel el sanatlarının devamlılığını sağlayan faktörler. Uluslararası Türk ve dünya kültüründe Kahramanmaraş sempozyumu. 18-21 Nisan 2013. Vol I, pp. 149-151. Kahramanmaraş.
• Çoban, K. (2022). Eskişehir’de yaşayan geleneksel el sanatlarının SOKÜM bağlamında incelenmesi. (Unpublished master’s thesis). Eskişehir Osmangazi University, Institute of Social Sciences. Eskişehir.
• Yavuz, A. (2006). Cumhuriyet döneminde Ankara Kalesi’ndeki geleneksel el sanatları. (Unpublished master’s thesis). Gazi University, Institute of Social Sciences. Ankara.
• Arıoğlu, İ. E., & Aydoğdu Atasoy, Ö. (2015). Somut olmayan kültürel miras kapsamında geleneksel el sanatları ve Kültür ve Turizm Bakanlığı. Turkish Studies, pp. 109-126.
• Kaptan, E. (1981). Türkiye madencilik tarihi içinde kalayın önemi ve kökeni. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, (95-96), pp. 1-9.
• Çoruh, H., & Çaparlar, A. (2012). Bakırcılık. Yaşayan el sanatları ve sanatkârıyla Hatay (Tarihten-Günümüze). Hatay Valiliği. Pozitif Matbaa, pp. 23-26.
• (URL-1): https://tr.wikipedia.org/wiki/Amonyum_klor%C3%BCr (Accessed: 13.05.2024).
• (URL-2): https://tr.wikipedia.org/wiki/Kalay (Accessed: 13.05.2024).
• (URL-3): https://tr.wikipedia.org/wiki/Sodyum_hidroksit (Accessed: 08.06.2024).