Araştırma Makalesi

Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme

Cilt: 11 Sayı: 1 27 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

İçselcilik ve dışsalcılık epistemik statülerin nasıl kazanıldığı konusunda birbirine karşıt görüşlere sahip yaklaşımlardır. İçselciler epistemik statüleri öznenin perspektifiyle ilgili değerlendirirken dışsalcılar epistemik statülerin öznenin perspektifinden bağımsız olduğunu ileri sürmektedir. Çağdaş epistemolojinin bu iki akımı statülerin nasıl kazanıldığının yanı sıra nasıl kaybedildiği hakkında da farklı pozisyon benimserler. Bir epistemik statünün ortadan kalkmasına neden olan inanç, enformasyon veya doğru önermeler epistemik sarsıcılar olarak isimlendirilir. Bir teori epistemik statülerin nasıl kazanıldığıyla birlikte nasıl kaybedilebileceğini de açıklayabilmelidir. Fakat epistemik sarsıcılara dair açıklamalar söz konusu teoriler için güçlükler ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmada epistemik sarsıcıların içselci ve dışsalcı teorileri hangi güçlüklerle karşı karşıya bıraktığı incelenmekte ve aslında teorilerin birbirinden farklı epistemik hedefleri olduğu iddia edilmektedir. Şöyle ki, epistemik sarsıcıların rolü önermesel ve doxastic gerekçelendirme arasındaki ilişki yoluyla açıklanmaya çalışılmaktadır. Özne hem objektif anlamda iyi delillere sahip olmalı hem de geliştirdiği inancı yalnızca bu delillere dayanmalıdır. Buna göre bir öznenin sahip olduğu deliller ile inancı için kullandığı sebepler arasında bir temellendirme ilişkisi gereklidir. İçselci ve dışsalcı yaklaşımlar bu ilişkinin yönü için aynı görüşte olmasalar da ilişkinin olması konusunda aynı fikirdedir. Ancak karşı karşıya kaldıkları problemler bundan kaynaklanır. Çünkü gerekçelendirmenin iki yolu arasındaki temellendirme ilişkisi farklı epistemik durumlarla ilgilidir. Bu bağımsızlık kabul edildiğinde tartışmanın mahiyeti üzerine yeni bir bakış açısı geliştirilebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırma ve Yayın Etiğine Uyulmuştur.

Kaynakça

  1. Audi, R. (2011). Epistemology. New York: Routledge.
  2. Batak, K. (2008). Epistemik içselcilik ve dışsalcılık. KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12, 39- 84.
  3. Bergmann, M. (2005). Defeaters and higher-level requirements. The Philosophical Quarterly, 55 (220), 419-436.
  4. Bergmann, M. (2006). Justification without awareness: A defense of epistemic externalism. New York: Oxford University Press.
  5. Bonjour, L. (1980). Externalist theories of empirical knowledge. Midwest Studies in Philosophy, 5 (1), 53-73.
  6. Christensen, D. (2010). Higher-order evidence. Philosophy and Phenomenological Research, 81 (1), 185-215.
  7. Christensen, D. (2011). Disagreement, question-begging and epistemic self-criticism. Philosophers Imprint, 11 (6), 1-22.
  8. Christensen, D. (2019). Formulating independence. M. Skipper & A. Steglich-Petersen (Ed.). Higher-Order Evidence: New Essays…içinde (ss. 11-34). Oxford: Oxford University Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgi Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

5 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

24 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Elmacı, N. E. (2026). Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 29-49. https://doi.org/10.70916/buefd.1944843
AMA
1.Elmacı NE. Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme. BARED. 2026;11(1):29-49. doi:10.70916/buefd.1944843
Chicago
Elmacı, Nusret Erdi. 2026. “Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme”. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 11 (1): 29-49. https://doi.org/10.70916/buefd.1944843.
EndNote
Elmacı NE (01 Haziran 2026) Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 11 1 29–49.
IEEE
[1]N. E. Elmacı, “Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme”, BARED, c. 11, sy 1, ss. 29–49, Haz. 2026, doi: 10.70916/buefd.1944843.
ISNAD
Elmacı, Nusret Erdi. “Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme”. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 11/1 (01 Haziran 2026): 29-49. https://doi.org/10.70916/buefd.1944843.
JAMA
1.Elmacı NE. Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme. BARED. 2026;11:29–49.
MLA
Elmacı, Nusret Erdi. “Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme”. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 11, sy 1, Haziran 2026, ss. 29-49, doi:10.70916/buefd.1944843.
Vancouver
1.Nusret Erdi Elmacı. Epistemik Sarsıcılar ve Temellendirme İlişkisi Bakımından İçselcilik-Dışsalcılık Tartışması Üzerine Bir Değerlendirme. BARED. 01 Haziran 2026;11(1):29-4. doi:10.70916/buefd.1944843

Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi  Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır. 

Dergi İletişim: edebiyatdergi@bartin.edu.tr