İklim Riskleri Karşısında Çalışma İlişkileri ve Sosyal Güvenlik Sisteminin Konumu

Öz

İklim değişikliği; üretim süreçlerini, iş organizasyonunu ve sosyal koruma sistemlerinin işleyişini etkileyen çok boyutlu bir sosyal risk alanıdır. 9 Temmuz 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu, ülkemizde iklim politikalarının ilk bağlayıcı hukuki çerçevesini oluşturmuş; ancak bu çerçeve, iklim kaynaklı etkilerin çalışma ilişkileri ve sosyal güvenlik boyutlarını yeterince kuşatmamaktadır. Çalışma, iklim risklerini iş sağlığı ve güvenliği, sektörel kırılganlıklar, adil geçiş ve sosyal koruma eksenlerinde değerlendirmekte; kısa çalışma, mücbir sebep halleri, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile aktif ve pasif işgücü politikalarının iklim şoklarına uygulanabilirliğini incelemektedir. Mevcut düzenlemelerin çoğunlukla geleneksel risk kategorilerine göre şekillendiği, iklim kaynaklı gelir ve istihdam kayıplarını karşılayacak araçların sistematik biçimde tasarlanmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada, adil geçiş ilkesinin sosyal güvenlik hukukuna entegrasyonu, kısa çalışma ve mücbir sebep uygulamalarının iklim şoklarını kapsayacak biçimde genişletilmesi ve yeşil istihdama yönelik aktif işgücü politikalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• iklim değişikliği
• çalışma ilişkileri
• sosyal güvenlik
• adil geçiş
• kısa çalışma ödeneği.

The Position of Labour Relations and the Social Security System in the Face of Climate Risks

Öz

Climate change is a multidimensional social risk that affects production processes, the organisation of work and the functioning of social protection systems. The Climate Law No. 7552, which entered into force upon its publication in the official gazette dated 9 July 2025, established the first binding legal framework for climate policies in Türkiye. However, this framework does not adequately encompass the implications of climate-related risks for employment relations and social security systems. This study assesses climate risks along the axes of occupational health and safety, sectoral vulnerabilities, just transition and social protection, and examines the adaptability of short-time work, force majeure provisions, short- and long-term insurance branches, and active and passive labour-market policies to climate shocks. Existing regulations are predominantly shaped around traditional risk categories, and instruments capable of compensating climate-induced losses of income and employment are not systematically designed. The study recommends integrating the just-transition principle into social security law, broadening short-time work and force majeure regimes to cover climate shocks, and strengthening active labour-market policies directed at green employment.

Anahtar Kelimeler

• climate change
• labour relations
• social security
• just transition
• short-time work allowance.

Kaynakça

1. Akyıldız Y, 'İşsizlik ve İŞKUR'un Aktif İstihdam Politikaları' (2019) 71 Aka-demik Bakış Dergisi.
2. Aşıcı AA, 'Building an Inclusive Just Transition Framework for Türkiye's Fossil Fuel Workforce: An Input-Output Analysis' (2026) 1(88) Çalışma ve Toplum 65.
3. Bangura M, 'The Effects of Climate Change on Employee Health and Sa-fety: Evidence of Existing Studies' (2024) 8(6) Edelweiss Applied Science and Technology.
4. Barbera M, 'Just Ecological Transition and Inequalities' in Labor Law and Climate Changes (Wolters Kluwer 2023).
5. Bischler J, Dankmeyer M, Behrendt C, Segovia MC and Levina K, 'Social Protection and Active Labour Market Policies for Inclusive Green Structural Trans-formation' in Rethinking Economic Transformation for Sustainable and Inclusive Development (Edward Elgar 2024) ch 8.
6. Casale G, 'The Green Transition and New Skills in Occupation' in Labor Law and Climate Changes (Wolters Kluwer 2023).
7. Clarke L and Lipsig-Mummé C, 'Future Conditional: From Just Transition to Radical Transformation?' (2020) 26(4) European Journal of Industrial Relations 351.
8. Comi M, Becot F and Bendixsen C, 'Automation, Climate Change, and the Future of Farm Work: Cross-Disciplinary Lessons for Studying Dynamic Changes in Agricultural Health and Safety' (2023) 20(6) International Journal of Environ-mental Research and Public Health 4778.

9. Çalışır YC, 'İklim Değişikliğinin Etkilerine Karşı Bir Savunma Mekanizması Olarak Sosyal Koruma' (2025) Özel Sayı Sosyal Güvence 162.
10. Çetinkaya ATK, 'Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği' (2014) 4 Ankara Barosu Dergisi.
11. Demircan Yıldırım P, 'Türkiye'de İş Gücü İçin Yeni Tehdit: İklim Değişikliğinin İş Sağlığı ve Güvenliğine Yansımaları' (2025) Özel Sayı Sosyal Güvence 1.
12. Dinç Ütükler İC, 'İklim Değişikliği ile Mücadelede İş ve Sosyal Güvenlik Hu-kukunun Araçları' in İşin ve İşçinin Korunması (Seçkin 2025).
13. Dinçay İH, 'İŞKUR Tarafından Gerçekleştirilen İşbaşı Eğitim Programlarının İstihdama Katkıları' (2021) Karabük Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.
14. Doorey DJ, 'A Transnational Law of Just Transitions for Climate Change and Labour' in Blackett A and Trebilcock A (eds), Research Handbook on Transnatio-nal Labour Law (Edward Elgar 2015) 260.
15. Doorey DJ, 'A Law of Just Transitions? Putting Labour Law to Work on Cli-mate Change' (2017) 30(2) Journal of Environmental Law and Practice 201.
16. Erdoğan C, 'İklim Değişikliği Karşısında İş Hukukunun Dönüşümü: Adil Ge-çiş Çerçevesinde İnceleme' (2026) 65 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 283.
17. Eurostat, 'Accidents at Work Statistics' (European Commission 2023) erişim tarihi 5 Nisan 2026.
18. Galgóczi B and Pochet P, 'Just Transition and Welfare States: A Largely Unexplored Relation' (2023) 165 Sociologia del Lavoro 46.
19. Görmüş A, 'Yeşil Ekonomiye "Adil Geçiş" için İstihdam Politikaları' (2024) 19(47) Memleket: Siyaset ve Yönetim.
20. Güripek HA, 'İklim Değişikliği ve Üretim Süreçleri Üzerindeki Etkileri' (2025).
21. Hekimler A, 'İklim Değişikliği ve İş Hukuku Üzerine Yansıması: Karşılaştır-malı Hukuk Boyutunda İşyerinde Sıcaklık Artışı ve İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı Üzerinde Bir Değerlendirme' (2025) 27(1) İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi.
22. Holemans D and Volodchenko E, 'Different Perspectives on a Just Transi-tion: From Decent Jobs in a Greener Society to a Good Life for All within Planetary Boundaries' in A European Just Transition for a Better World (Green European Foundation 2022).
23. International Labour Organization, Working on a Warmer Planet: The Im-pact of Heat Stress on Labour Productivity and Decent Work (ILO 2019).
24. International Labour Organization, World Social Protection Report 2024–26: Universal Social Protection for Climate Action and a Just Transition (ILO 2024).
25. İslah SE, Türkiye'de İşsizlikle Mücadelede Pasif İstihdam Politikaları (Özgür Yayınları 2024).
26. Kızılkaya S and Aksoy T, 'Vulnerability to a Just Transition in Coal-Intensive Provinces in Turkey' (2026) 27(1) Turkish Studies 173.
27. Kocabaş F and Canbey-Özgüler V, 'Pasif İşgücü Piyasası Politikaları: İşsiz-lik Ödeneği ve İşsizlik Yardımı Uygulamaları' (2019) Mehmet Akif Ersoy Üniversi-tesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.
28. Luke N, 'Just Transition for All? Labor Organizing in the Energy Sector Be-yond the Loss of "Jobs Property"' (2022) 112(7) Annals of the American Associa-tion of Geographers 2099.
29. Matthieu S, 'The European Green Deal as the New Social Contract' in A Eu-ropean Just Transition for a Better World (Green European Foundation 2022).
30. Morrison J, The Just Transition: A Systems-Thinking Approach to Managing Climate Action (Springer Nature Switzerland 2024).
31. Nenning L, Bridgen P, Zimmermann K, Büchs M and Mesiäislehto M, 'Cli-mate Crisis and Social Protection — From Worker Protection to Post-Growth Transformation?' (2023) 22(4) Social Policy and Society 695.
32. Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD Emp-loyment Outlook 2024: The Net-Zero Transition and the Labour Market (OECD Publishing 2024).
33. Öztürk BD, 'İklim Değişikliği ve Çalışma İlişkileri: İşverenin İş Sağlığı ve Gü-venliği Yükümlülüklerinin İklim Değişikliğinin Yarattığı Yeni Riskler Kapsamında Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi' (2025) 31(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi.
34. Perulli A, 'Towards a Green Labor Law' in Labor Law and Climate Changes (Wolters Kluwer 2023).
35. Pollin R, 'Fossil Fuel Industry Phase-Out and Just Transition: Designing Policies to Protect Workers' Living Standards' (2023) 24(3) Journal of Human Development and Capabilities 331.
36. Raad Garrido DR and Ríos Delgado LF, 'Convergencia Intersectorial: El En-foque de Organizaciones Intergubernamentales y No Gubernamentales sobre el Trabajo Saludable en la Era del Cambio Climático' (2025) 12(1) ACADEMO Revis-ta de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades 1.
37. Schulte PA and others, 'Advancing the Framework for Considering the Ef-fects of Climate Change on Worker Safety and Health' (2016) 13(11) Journal of Occupational and Environmental Hygiene 847.
38. Treu T, 'The Impact of the Green Transition on Employment, Labor Law and Industrial Relations' in Labor Law and Climate Changes (Wolters Kluwer 2023).
39. Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İklim De-ğişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024–2030) (2024).
40. Turhan E, 'The Political Ecology of State-Led Climate Change Adaptation: A Study of Labour-Intensive Agriculture from Turkey' (Doktora Tezi, Autonomous University of Barcelona 2014).
41. Turhan E, Kallis G and Zografos C, 'Power Asymmetries, Migrant Agricultu-ral Labour, and Adaptation Governance in Turkey' in Jeunesse I and Larrue C (eds), Facing Hydrometeorological Extreme Events (Wiley 2019) ch 18.
42. Ustun A and Cizreli B, 'Yeni Bir Dönemin Eşiğinde Adil Dönüşüm Yaklaşımı' (2022) 13(37) İDEALKENT 1913.
43. Uzuner E, 'Kısa Çalışma Uygulamasına İlişkin Ortaya Çıkan Sorunların İş ve Sosyal Güvenlik Yönlerinden Değerlendirilmesi' (2021) Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi.
44. Yardımcıoğlu D, 'İklim Değişikliğinin Çalışma Hayatına Etkileriyle Mücadele: Adil Bir Geçiş için Toplu İş Hukuku Düzenlemelerinden Yararlanılması' (2024) 26(1) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 467.
45. Yeşilkaya F, 'İşgücü Piyasası Programları ve İstihdam: Seçili Ülkeler Kap-samında Bir Araştırma' (2024) Sosyal Güvence.
46. Yıldız S, 'Çalışma Sürelerinde Esnekleşme: Kayan İş Süreleri ve İklim Deği-şikliğine Uyum Üzerine Değerlendirmeler' (2024) Ankara Sosyal Bilimler Üniversi-tesi Hukuk Fakültesi Dergisi.