Reflection of Religious Sensitivity on Interest Attitudes and Financial Behaviors

Yıl 2025, Sayı: 25, 101 - 120, 27.06.2025

Muhammed Bedir Baydemir

https://doi.org/10.34085/buifd.1622418

Öz

Interest is a religious and ethical issue that influences individuals' financial decisions. Numerous studies have been conducted on interest-free finance, Islamic finance, participation banking, etc. However, research on the investment behaviors and financial literacy of individuals with sensitivity to interest is relatively limited. This study aims to compare the financial preferences, financial literacy levels, and corresponding gains of individuals with and without interest sensitivity. Surveys conducted with 470 individuals in the first half of 2022 were analyzed. Initially, the impact of interest in investment products on preferences was examined. The relationship between interest sensitivity and demographic variables, as well as its effect on basic financial knowledge and investment types, was analyzed. Additionally, questions such as “Is cryptocurrency permissible?” and “Is investing in stocks permissible?” were used to assess the impact of interest sensitivity on investment preferences, and these views were compared with the statements from the Directorate of Religious Affairs. The results show that half of the participants have interest sensitivity, and these individuals have lower financial literacy levels and tend to earn lower profits. The use of online banking was found to be similar across both groups. In this context, it can be concluded that interest sensitivity is not due to variables such as a distance from technology or the modern age. Religious sensitivities, despite offering high returns, lead individuals to avoid financial instruments that involve interest.

Anahtar Kelimeler

Financial Literacy , Interest , İnterest Sensitivity , Religious Sensitivity , İnvestment

Dinî Hassasiyetin Faizle İlgili Tutuma ve Finansal Davranışlara Yansıması

Öz

Faiz, bireylerin finansal kararlarını dini ve etik açıdan etkileyen önemli bir faktördür. Faizsiz finans, İslami finans, katılım bankacılığı vb. üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Ancak faiz hassasiyeti olan bireylerin yatırım davranışları ve finansal okuryazarlıklarını inceleyen araştırmaların oldukça sınırlı olduğu söylenebilir. Bu çalışma, faiz hassasiyetine sahip olan bireyler ile olmayan bireylerin finansal tercihlerini, finansal okuryazarlık seviyelerini ve bunların bir yansıması olan kazançlarını karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. 2022 yılının ilk yarısında 470 kişiye uygulanan anketler değerlendirilmiştir. Sonuçlar yüzde frekans bilgisi ile verilmiş ve karşılaştırmalar ki kare testleri ile yapılmıştır. Öncelikle yatırım ürünlerinde faiz olmasının tercihleri etkileyip etkilemediği incelenmiştir. Faiz hassasiyetinin demografik değişkenlerle ilişkisi, temel finans bilgileri ve yatırım türleri üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Ayrıca, “sanal para caiz mi” ve “hisse senedi caiz mi” gibi sorularla faiz hassasiyetinin yatırım tercihlerine etkisi incelenmiş, bu görüşler Diyanet İşleri Başkanlığının açıklamalarıyla karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, katılımcıların yarısının faiz hassasiyetine sahip olduğunu, bu bireylerin finansal okuryazarlık seviyelerinin genelde daha düşük olduğunu ve genellikle daha düşük kâr elde ettiklerini göstermektedir. İnternet bankacılığı kullanımı iki grup arasında benzer düzeyde bulunmuştur. Bu durumda, faiz hassasiyetinin teknolojiye ve modern çağa mesafeli olmaktan kaynaklanmadığı söylenebilir. Dinî hassasiyetlerin, yüksek getiri potansiyeline rağmen faiz içeren finansal araçlardan uzak durulmasına neden olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Dini Hassasiyet , Faiz , Faiz Hassasiyeti , Finansal Okuryazarlık , Yatırım

Kaynakça

• Abbas, Djamila vd. “Predicting the Financial Behavior of the Religious Organization Board in Indonesia”. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7/12 (2020), 1159–1166. https://doi.org/10.13106/JAFEB.2020.VOL7.NO12.1159
• Arslan, Mustafa. “Geleneksellik ve Yaslı Dindarlığı: Tasrada Sosyal Hizmet Alamayan Yaslıların Dindarlık Durumları Üzerine Uygulamalı Bir İnceleme”. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi 2/2 (2009), 112-125.
• Asker, Veysi. “Covid-19 Salgınının Katılım Bankacılığı Sektörüne Etkisi: Merec Temelli Cradıs Uygulaması”. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 25/3 (2024), 144-166. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1395428
• Barak, Ayşenur - Kaplan, Hasan. “Din Psikolojisi Perspektifinden Dindarlık ve Tüketim İlişkisi Üzerine Kuramsal Değerlendirmeler”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 9 (2024), 137-174. https://doi.org/10.59379/tdpd.1472361
• Baydemir, Muhammed. “Determining the Factors Affecting Elders' Smoking Habit: Estimation Through Logistical Regression Analyses”. Journal of Traditional Medical Complementary Therapies 2/2 (2019), 49-54. https://doi.org/10.5336/jtracom.2019-64928
• Baydemir, Muhammed. “Bilimsel Araştırmalarda İstatistiğin ve Doğru Yöntem Seçimlerinin Önemi”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/1 (2021), 29-34. https://doi.org/10.47130/bitlissos.919607
• Budiyanto, Arief vd. “Factors affecting financial well-being: the mediating role of financial behavior towards religiosity and anti-consumption lifestyle–evidence from Indonesia”. Investment Management & Financial Innovations, 21/3 (2024), 187.
• Demirhan, Erdal. “Tüketiciler, Satıcılar Ve Bankalar Açısından Tüketici Kredilerinin Fayda Ve Sakıncalarının Karşılaştırılması”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2/2 (2001), 137-146. http://hdl.handle.net/11630/1380
• DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Kripto paraların kullanımının dini hükmü nedir?”. Erişim 10 Ocak 2025. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1375/kripto-paralarin-kullaniminin-dini-hukmu-nedir
• Efe, Ahmet. “Katılım Bankacılığı ve İslami Finans Sektöründe Temel Sorunların Çözümü”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 5/2 (2021), 303-326. https://doi.org/10.52115/apjir.948282.
• Güvenilir, Ferda - İncekara, Ahmet. “İslam İktisadı Bağlamında Para Politikası”. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 7/3 (2019), 59-74.
• Kımter, Nurten. “Namaz ve Psikolojik İyi Olma Arasındaki İlişki Üzerine Bir İnceleme”. EKEV Akademi Dergisi 68 (2016), 299-332.
• Kızıltepe, Kadir - Yardımcıoğlu, Fatih. “Diyanet Personelinin Faiz Hassasiyeti Üzerine Bir Araştırma”. Uluslararası İslam Ekonomisi Ve Finansı Araştırmaları Dergisi 3/2 (2017), 172-225. https://doi.org/10.25272/j.2149-8407.2017.3.2.08
• Küçük, Ali. Besâiru’l-Kur’an. 2 Cilt. İstanbul: Beka Yayıncılık, 11. Basım, 2021.
• Mahastantı, Linda Ariany vd. “Sharia-based Stocks: Do Muslim Investors Prefer Metaphysical or Materialistic Returns?”. The Journal of Asian Finance, Economics and Business 8/1 (2021), 609–621. https://doi.org/10.13106/JAFEB.2021.VOL8.NO1.609
• Marendra, Marendra vd. “Behavior of Muslim Investors on Investment Decision Making in Sharia Capital Market”. International Research of Economic and Management Education 1/1 (2021), 29-41.
• Pala, Fahrettin vd. “Analyzing the Linkage Between Islamic Financial Literacy and Islamic Banking Services Adoption: Evidence from Turkey”. Journal of Islamic Accounting and Business Research 15/5 (2024), 784-817. https://doi.org/10.1108/JIABR-12-2021-0324
• Pilatin, Abdulmuttalip. “Türkiye’de Katılım Bankacılığı Tercihi: Bölgesel Bir Araştırma”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/3 (2022), 1042-1060. https://doi.org/10.33206/mjss.998155
• Salihoğlu, Esengül. “Türkiye’de Katılım Bankacılığı Büyüklüğünü Etkileyen Seçilmiş Faktörler Üzerine Bir Analiz”. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi 7/Özel Sayı (2022), 211-234. https://doi.org/10.30784/epfad.1148425
• Saray, Öznur - Güngör, Selim. “İslami Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi: Tokat İli Üzerine Bir Alan Araştırması”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 54 (2023), 309-333. https://doi.org/10.30794/pausbed.1097723
• Seçkiner, Mehmet Hicabi. “Konut Finansmanı Sistemlerine Alternatif Bir Model Olarak Faizsiz Yapı Sisteminin Temellendirilmesi”. Hitit İlahiyat Dergisi 21/1, (2022), 133-176. https://doi.org/10.14395/hid.1073980.
• Sezgin, Selman Yasir - Şahin, Ömer Nasuhi. “Fakirlikle Mücadele için İslami Finans”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi ICEBSS Özel Sayı (2016), 195-204.
• Solekah, Nihayatu Aslamatis – Hakim, Ahmad Muqarrabin. “How Sharia Financial Literacy Moderated Religiosity and Muslim Financial Behaviour”. Proceeding 3rd International Conference on Business & Social Sciences (ICOBUSS), Surabaya, October 28-29th, 2023.
• Topal, Şevket. “İslam Hukuku Açısından Satış Sözleşmelerinde Mülkiyetin Devrine Yönelik Engeller”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12 (2001), 517-538. https://doi.org/10.17120/omuifd.21959.
• Turan, Yahya - Demirci, İslam. “Akademisyenlerin Faiz Ve Faizsiz Finans Kullanımına Yönelik Tutumları”. Bilimname 39 (2019), 247-283. https://doi.org/10.28949/bilimname.594640
• Ulusoy, Recep - Altun, İslam. “Faizsiz Finans Sistemine Teorik Yaklaşım”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi 63 (2017), 135-150.
• Üzer, Betül. Sanal Para Birimleri. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Ödeme Sistemleri Genel Müdürlüğü, Uzmanlık Yeterlik Tezi, 2017.
• Kuyrukcu, Samet. “Diyanet uyardı! Borsa caiz mi?”. Yeni Konya Gazetesi (10 Ocak 2025). https://www.yenikonya.com.tr/ekonomi/diyanet_uyardi_borsa_caiz_mi-1910500
• Yurttaş, Betül. Psikolojik Sağlamlığın Kazanılmasında Dini Duygu ve Düşüncenin Rolü ve Önemi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
• Yıldırım, Oğuz. “Türkiye Ekonomisinde Katılım Bankacılığı”. Econder Uluslararası Akademik Dergi 4/2 (2020), 518-529. https://doi.org/10.35342/econder.653208 Yıldız, Melek. “Bireylerin İslami Finans Okuryazarlık Düzeyi ve Katılım Bankası Tercihi: Türkiye Değerlendirmesi”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/4 (2020), 730-744. DOI:10.29106/fesa.801508 Yılmaz, İsa vd., “Ailede Kurtarıcı Olarak ‘Banka Kredisi’: Kredi Kullanımının Aile Sistemi Üzerindeki Etkileri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33 (2023), 283-305. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1324597