Application Errors and Solution Suggestions for the Implementation of Hurûf-ı Mukatta’a

Öz

In this article, the “disjointed letters” (hurûf mukatta’a) found at the beginning of the twenty-nine surahs in the Qur'ân have been examined in terms of the deficiencies in the practice and practice of teaching during recitation, the structure of the letters, their arrival in groups and in different numbers have been given information, the mahrej and adjectives of the letters contained in the huruf-ı muqattaa have been specified and their qualities have been explained one by one. All the techniques that should be applied on every huruf-ı mukattaa are expressed in the place where it is located. Although there are many studies that deal with the huruf-ı mukattaas found at the beginning of the Surah from a literary point of view, as well as their exegetical dimension or qira'at dis-putes, almost no studies on the elaboration of these letters exist. Readers do not act meticulously in their practice when reciting these letters, either they read as if there is no practice at all, or they neglect another technique when applying the technique in one letter, or they read and pass the techniques without applying them. In particular, among the disputes about the recitation of the Qur'ân is the interpretation of the hurûf-ı muqatta. Dec. It is seen that one of the reasons for the emergence of these disputes is erroneous readings, and these readings spread over time and continue as if they were true. It is certain that the influence of some shortcomings in the teaching of tadjwid has a share in the spread of these mistakes. In this article, with the idea of being a guide for later studies, it has been tried to contribute to ensuring unity and alliance in the field of qirā'āt by producing the necessary answers to the important questions that arise in the light of the determinations we have made. A “qualitative” method was used as a method, the results reached as a result of interviews with our esteemed expert teachers who have become an academic in their field and have come forward with their education in this regard have been presented. Differences of opinion and practice of these thirty-seven teachers, who provide advanced education in the field of Qur'ân recitation and education and whose performances are taken as an example, have been identified about the practices of tadjwid in huruf-ı muqatta’a, and their answers to our question on this issue have been recorded by us.

Anahtar Kelimeler

• Qirā
• Tadjwid
• Recitation
• Huruf-ı Muqattaa
• Errors of Practice.

Hurûf-ı Mukattaanın Tecvidine Yönelik Uygulama Hataları ve Çözüm Önerileri

Öz

Bu makalede Kur’ân-ı Kerîm’deki yirmi dokuz sûrenin başlangıcında bulunan “mukattaa harfleri”, tilâvet esnasında tecvidin uygulanması ve tecvidin uygulanmasındaki eksiklikler açısından incelenmiş, harflerin yapısı, gruplar hâlinde ve farklı sayılarda gelmesi hakkında bilgi verilmiş, hurûf-ı mukattaada yer alan harflerin mahreç ve sıfatları belirtilerek bunların nitelikleri tek tek açıklanmıştır. Bulunduğu yerde her hurûf-ı mukattaa üzerinde uygulanması gereken bütün tecvidler ifade edilmiştir. Sûre başlarında bulunan hurûf-ı mukattaayı edebî açıdan ele alan, ayrıca bunların tefsir boyutunu veya kırâat ihtilaflarını konu edinen birçok çalışma olmasına rağmen, bu harflerin tecvidi ile ilgili neredeyse hiçbir çalışma mevcut değildir. Okuyucular bu harfleri tilâvet ederken tecvidinde titiz davranmamakta, ya hiç tecvid yokmuş gibi okumakta ya bir harfteki tecvidi uygularken diğer bir tecvidi ihmal etmekte ya da tecvidleri uygulamadan okuyup geçmektedir. Özellikle Kur’ân tilâveti konusundaki ihtilâflar arasında hurûf-ı mukattaanın tecvidi yer almaktadır. Bu ihtilâfların ortaya çıkmasının sebeplerinden birinin de hatalı okuyuşlar olduğu ve bu okuyuşların zamanla yayılarak doğruymuş gibi devam ettiği görülmektedir. Bu hataların yayılmasında tecvid öğretimindeki birtakım eksikliklerin etkisinin payı olduğu muhakkaktır. Bu makale, mülakatlarla yapılan tespitler ışığında ortaya çıkan önemli sorulara gerekli cevaplar üreterek kırâat alanında birlikteliğin-ittifakın sağlanmasına katkıda bulunmaya çalışmıştır. Metot olarak “nitel” yöntem kullanılmış, alanında ekol olmuş ve bu konuda eğitimiyle öne çıkmış değerli uzman hocalarımız ile yapılan görüşmeler neticesinde ulaşılan sonuçlar sunulmuştur. Kur’ân tilâveti ve eğitimi alanında ileri düzeyde eğitim veren ve icraları örnek alınan söz konusu otuz yedi hocamızın hurûf-ı mukattaadaki tecvid uygulamaları hakkında görüş ve uygulama farklılıkları tespit edilmiş bu konudaki sorumuza verdikleri cevaplar tarafımızca kaydedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kırâat
• Tecvid
• Tilâvet
• Hurûf-ı mukattaa
• Uygulama Hataları.

Kaynakça

1. Alkan, Vesile. “Karma Yöntem Deseni: Öyküleyici Alanyazın İncelemesi”. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi 7/2 (2019), 559-582.
2. Altıkulaç, Tayyar. “Hafs b. Süleyman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/118-119. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
3. Altın, Mehmet. “Kur’ân’ın Beyânî İ’câzı Bağlamında Hurûf-ı Mukattaa”. Amasya İlahiyat Dergisi 16 (2021), 301-305.
4. Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd el-Hüseynî. Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Kur’ani’l-azîm ve’s-seb’ıl-mesânî. thk. M. Ahmed Emed - Ömer Abdüsselam Selamî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabi, 1405.
5. Arslan, Nihan. “Psikolojik Danışmanlarda Tükenmişlik: Nitel Araştırma Örneği”. OPUS International Journal of Society Researches 8/15 (2018), 1005-1021.
6. Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed. İʿcâzü’l-Ḳurʾân. thk. Seyyid Ahmed Sakr. Dâru’l-Ma’ârif, 2009.
7. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388.
8. Bennâ, Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Abdilganî ed-Dimyâtî. İthâf-u fuzalâi’l-beşer bi’l- kırâati’l-erba‘ati ‘aşer. thk. Enes Mahrâh. Beyrut: Alemu’l-Kütüb, 1998.

9. Birışık, Abdülhamit. Kırâat İlmi ve Tarihi. Bursa: Emin Yayınları, 1., 2004.
10. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr Nasr. 10 Cilt. Kahire: Dâru Tavki’n-Necat, 1422.
11. Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddin Muhammed İbn Kayyim. et-Tibyân fî aḳsâmi’l-Ḳurʾân. thk. Ali Muhammed Dendel. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
12. Çetin, Abdurrahman. “Tilâvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 155-157. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
13. Çetin, Abdurrahman - Topuzoğlu, Tevfik Rüştü. “Fasılâ”. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. XII. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
14. Çetin, Metin. Kur’ân Bütünlüğünde A’râf Sûresinin Konulu Tefsiri (Ehl-i Sünnet ve Şia Arasında Karşılaştırmalı). Erzurum: Erzurum Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021.
15. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân. Sünenü’d-Dârimî. thk. Hüseyin Selim Esed Dâranî. Riyad: Dâru’l-Muğnî li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 2000.
16. Duman, M. Zeki - Altundağ, Mustafa. “Hurûf-ı Mukattaa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/401-408. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
17. Endelüsi, Ebû Hayyân Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân. el-Baḥrü’l-muḥîṭ. Giza: Hicr li’t-Tıbaa ve’n-Neşr, 1983.
18. Endelüsî, Ebû Muhammed Abdulhak b. Atıyye. el-Muḥarrerü’l-vecîz fî tefsir-i Kitâb’i-Azîz. thk. Abdulvâhid el-Alevî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419.
19. Finlay, Linda. “Ambiguous Encounters: A Relational Approach to Phenomenological Research”. Indo- Pacific Journal of Phenomenology 9/1 (2009), 1-17.
20. Harper, David - Thompson, Andrew R. Qualitative Research Methods in Mental Health and Psychotherapy: A Guide for Students and Practitioners. Chichester: Wiley-Blackwell, 2014.
21. İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İmadüddin İsmail b. Ömer b. Kesîr el-Kuraşî ed-Dımeşkî. Tefsîrul-Kur’âni’l-azîm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419.
22. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1990.
23. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddin Muhammed b. Mükerrem b. Alî el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1990.
24. İbnü’l-Cevzî, Cemalüddin Ebû’l-Ferec Abdurrahman b. Ali b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ‘ilmi’t-tefsîr. thk. Şuayb el-Arnaut - Abdulkadir el-Arnaut. Beyrut: Dâru’l-Kitabi’l-Arabîyye, 1422.
25. İlerisoy, Melike. Dindarlığın Aile İşlevleri Üzerindeki Etkilerine Yönelik Psikososyal Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yayımlanmış Doktora Tezi, 2022.
26. İlerisoy, Melike. Dindarlığın Aile İşlevleri Üzerindeki Etkilerine Yönelik Psikososyal Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022.
27. Kalaç, Habip. Sahâbenin Kırâatı ve Kaynaklık Değeri. Şırnak: Şırnak Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
28. Karataş, Zeki. “Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri”. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 1/1 (2015), 62-80.
29. Kâşânî, Kemâlüddin Abdurrezzak. Tefsîrul-Kur’âni’l-Kerîm. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 1968.
30. Keleş, Mehmet. “Kıraat Farklılıklarının Anlam Üzerindeki Etkisi: Yâsîn Sûresi Özelinde Bir İnceleme”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 8/1 (2024), 152-177.
31. Keleş, Mehmet. Kur’an Tilavetinde Sûreler Arası Geçiş Vecihleri. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2024.
32. Klein, Perry - Westcott, Malcolm R. “The Changing Character of Phenomenological Psychology”. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne 35/2 (1994), 133-158.
33. Kummî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ali b. Bâbeveyh. Meʿâni’l-aḫbâr. thk. Ali Ekber el-Gıfârî. Şam: 1990, Müessesetü’n-Neşri’l-İslami.
34. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân. thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. 22 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2006.
35. Kuşeyrî, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim. el-Câmiü’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. 11 Cilt. Kahire: Dâru Tavki’n-Necât, 1374.
36. Mısırlı, Fatma Yasemin. “Kur’an Tilaveti Esnasında Harflerin Mahreçlerinde, Sıfatlarında ve Tecvid Uygulamaları Hususunda Ülkemiz ile Sâir İslam Ülkeleri Arasında Görülen Telaffuz Farklılıkları ve Bu Farklılıkların Değerlendirilmesi”. Tarihten Günümüze Kıraat İlmi. 491-564. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2021.
37. Nâci, Muallim. Muammâ-yı İlâhî. İstanbul: Maṭbaa-yi Ebu’z-Żiya, 1884.
38. Namlı, Tuncer. “Dil ve Vahiy Tarihine Işık Tutan Çarpıcı Sure Başlıkları: Mukattaa Harfleri”. Eskiyeni 30 (2015).
39. Nisâbûrî, Ebi’l-Hasan Ali b Ahmed b el-Vahidî. Garâʾibü’l-Ḳurʾân. thk. İbrahim Atye İvaz. Kahire: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 1962.
40. Osborne, John W. “Some Similarities And Differences Among Phenomenological And Other Methods Of Psychological Qualitative Research”. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne 35/2 (1994), 167/189.
41. Pehlivan, Abdulhamid. Türkiye’de Kur’ân Eğitiminde Öne Çıkan İhtilaflar. Karabük: Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
42. Pehlivan, Abdulhamid - Tezcan, Tuğrul. “Kur’ân Tilavetinde Arap ve Türk Tavrı”. Beşerî ve Vahyî İlimlerin Entegrasyonu: Mevcut ve Beklentiler. ed. Mustafa Yıldız. 203-220. Ankara: İlahiyat, 2023.
43. Râzî, Ebu Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn Fahreddin. et-Tefsîrü’l-kebîr: Mefâtihü’l-gayb. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.
44. Reid, K. vd. “Exploring Lived Experience”. The Psychologist 18/1 (2005), 20-23.
45. Rıza, M. Reşid. Tefsiru’l- menâr. 7 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ma’rife, 1419.
46. Rodinson, Maxime. Muhammed Yeni Bir Dünyanın ve Peygamberin Doğuşu. çev. Atilla Tokatlı. Ankara: Doruk Yayınları, 2013.
47. Sarı, Mehmet Ali. “Âsım b.Behdele”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3/475-476. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
48. Saylan, Nesrişah. “Hurûf-ı Mukattaa’nın Kıraatler Açısından İncelenmesi”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 29/1 (2019).
49. Sencan, Hüner “Ön Kabuller”, Hüner Sercan (Erişim 19 Mayıs 2025). https://ders.es/tez/onkabuller.html
50. Smith, Jonathan Alan. “Evaluating The Contribution Of İnterpretative Phenomenological Analysis”. Health Psychology Review 5/1 (2011), 9-27.
51. Smith, Jonathan Alan vd. Interpretative Phenomenological Analysis:Theory, Method and Research. Londra: Sage, 2009.
52. Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. el-İtkân fî ulûmi`l-Kur’ân. Beyrut: Mektebetü’s-Sekafiyye, 1967.
53. Şevkânî, Muhammed b. Ali. Fetḥu’l-kadîr el-câmiʿ beyne fenneyi’r-rivâye ve’d-dirâye min ʿilmi’t tefsîr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1964.
54. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd b. Kesîr b. Gâlib el-Âmülî. Câmiu’l-beyân fî te’vîli’l-Kur’ân. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1420.
55. Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 4 Cilt. İstanbul: Eser Yayınevi, 1979.
56. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2008.
57. Zemahşerî, Ebû Kâsım Mahmud b. Muhammed. el-Keşşâf ʿan haḳāʾiḳı gavâmiżi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-eḳāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. Kahire: Dâru’l-Ma’rife, 1968.
58. Zerkeşî, Ebû Abdillâh Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır b. Abdillâh et-Türkî el-Mısrî el-Minhâcî ez-Zerkeşî eş-Şâfiî. el-Burhân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân. thk. Yûsuf Abdurrahman el-Mar‘aşlî. Beyrut: Dâru ihyâi’ttürâsi’l-Arabî, 1410.