Arapçayı Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Yazma Beceri Düzeylerinin Belirlenmesinde Analitik Bir Elektronik Değerlendirme Aracının Tasarımı

Öz

Bu araştırma, Arapçayı yabancı dil olarak öğrenenlerin yazma yeterlilik düzeylerinin belirlenmesine ilişkin kararı desteklemede kullanılacak analitik bir elektronik değerlendirme aracı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç, dijital öğrenme ortamlarında daha standart, adil ve tutarlı değerlendirmelere duyulan ihtiyaç göz önüne alınarak belirlenmiştir. Ortak Avrupa Dil Referans Çerçevesi’nin tanımlayıcılarını esas alan araştırmada öğrencilerin Google Classroom üzerinden değerlendirilmelerine imkân sağlayacak standart yazma görevleri tasarlanmış; söz konusu değerlendirme, performans tanımlayıcılarını yorumlanabilir ve karşılaştırılabilir puanlara dönüştüren derecelendirilmiş bir puanlama aracı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Değerlendirme aracı dört temel ölçüt üzerine yapılandırılmıştır: görev performansı, tutarlılık ve uyumluluk, kelime bilgisi, yazım ve dilbilgisi doğruluğu. Her düzey için kademeli performans düzeyleri ve açıklayıcı tanımlamalar oluşturulmuş; her ölçüt için 25 puan olmak üzere toplam 100 puanlık bir yapı benimsenmiştir. Araştırma ayrıca, aracın dijital platform içinde uygulanmasına yönelik adımları sunarak uygulama ve geri bildirim süreçlerinin standartlaştırılmasına katkı sağlamaktadır. Beceriler ve performans göstergeleri listelerinin oluşturulmasında betimleyici-analitik bir yöntem kullanılmış; bu tanımlayıcılar gözlenebilir ve ölçülebilir ölçütlere dönüştürülmüştür; testin nihai şekli, otuz öğrenciden oluşan bir pilot örneklem üzerinde uygulanmıştır. Sonuçlar, ölçüm aracının bileşenlerine uygun bir iç tutarlılık göstermiştir (Cronbach alfa katsayısı = 0,76). Yazılı metinlerin değerlendirilmesinde güvenilirliğin sağlanması için iki değerlendirici tarafından N=10 metin üzerinde çift değerlendirme yapılmış ve nihai not bu iki değerlendirmenin ortalaması alınarak belirlenmiştir. Değerlendiriciler arasındaki tutarlılık katsayısı, sınıf içi korelasyon ICC(2,k) kullanılarak hesaplanmıştır. Sınıf içi korelasyon (ICC) puanı, genel puan = 0,984 olmak üzere yüksek çıkmış; bu da değerlendiriciler arasında çok iyi bir uyum olduğunu göstermiştir. Araştırma neticesinde, önerilen değerlendirme aracının dijital öğrenme platformu içinde standart prosedürlerle uygulanabilir olduğu, standart geri bildirim sağladığı, seviye belirleme kararlarını desteklediği ve değerlendirmede adalet ile şeffaflığı güçlendirdiği gibi sonuçlara ulaşılmış; ilerideki çalışmalarda uygulamanın farklı düzeylerdeki daha büyük örneklemler üzerinde gerçekleştirilmesi, program ihtiyaçlarına göre farklı yazma türlerini kapsayacak şekilde genişletilmesi ve düzeylerin Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi tanımlayıcılarıyla ilişkisinin korunması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretimi
• Yazma Yeterliliği
• Elektronik Değerlendirme
• Elektronik Testler
• Analitik Değerlendirme Aracı

Designing an Analytic Electronic Rating Tool to Determine the Writing Proficiency Level of Learners of Arabic as a Foreign Language

Öz

This study aimed to develop an electronic analytical rubric to support placement decisions regarding the writing proficiency level of learners of Arabic as a foreign language, in response to the need for more standardized, fair, and consistent assessment in digital learning environments. The study was based on the descriptors of the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR). The study adopted a descriptive-analytical approach to transform these descriptors into observable and measurable criteria and to develop a list of writing skills and performance indicators. Standardized writing tasks were designed to elicit students’ written production. These tasks were assessed through Google Classroom using a graded rubric that converts performance descriptors into scores that are easy to understand and compare. The proposed tool was built on four main criteria: task achievement, coherence and cohesion, vocabulary control, and spelling and grammatical accuracy, with graded performance levels and descriptors for each level. The scoring structure allocated 25 points to each criterion, with a total score of 100. The study also presented procedures for implementing the tool within the digital platform to standardize administration and feedback. The final version of the test was applied to a pilot sample of 30 learners. The results showed acceptable internal consistency for the tool components (Cronbach’s alpha = 0.76). To ensure writing tasks’ reliability, ten texts were each rated by two raters, and the final score was based on the average of the two ratings. The total-score ICC was high (= 0.984), indicating very high agreement between raters. The study concluded that the proposed tool is applicable using unified procedures within a digital learning platform, as it provides standardized feedback, supports placement decisions, enhances fairness and transparency, and can be expanded to cover other writing types while maintaining alignment with CEFR descriptors.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Arabic as a foreign language
• Writing proficiency
• Electronic assessment
• Electronic tests
• Analytical rubric

تصميم أداة تقدير إلكترونية تحليلية لتحديد مستوى الكفاءة الكتابية لدارسي اللغة العربية لغةً أجنبية

Öz

هدف هذا البحث إلى بناء أداة تقدير إلكترونية تحليلية لدعم قرار تحديد مستوى الكفاءة الكتابية لدى دارسي اللغة العربية كلغةٍ أجنبيةٍ، في ظل الحاجة إلى استخدام أدوات تقويم أكثر معيارية وعدالة داخل بيئات التعلم الرقمي. استند البحث إلى واصفات الإطار الأوروبي بوصفها مرجعًا معياريًا لصياغة مجالات الأداء الكتابي ومؤشراته. تَبَنَّى البحث المنهج الوصفي التحليلي لوصف وتحليل الدراسات والأدبيات ذات الصلة بموضوع البحث وذلك لتحويل الواصفات إلى معايير قابلة للملاحظة والقياس. وصُمِّمت مهام كتابية معيارية لتوليد الأداء الكتابي في أربعة أنماط: وصف صورة، رسالة، قصة قصيرة، ومقال حجاجي، وتُقيَّم هذه المهام عبر فصول جوجل باستخدام أداة تقدير متدرجة تحوِّل واصفات الأداء إلى درجات قابلة للفهم والمقارنة. بُنيت الأداة على أربعة معايير رئيسة: أداء المهمة، التماسك والاتساق، التحكم في المفردات، والدقة النحوية والإملائية، مع مستويات أداء متدرجة وتوصيفات لكل مستوى. واعتمدت الأداة توزيعًا للدرجات يجعل لكل معيار 25 درجة بإجمالي 100 درجة؛ بما يدعم تفسير الدرجة ومقارنتها وربطها بواصفات أداء واضحة. كما يقدّم البحث خطوات تفعيل الأداة داخل المنصة الرقمية بما يضمن توحيد إجراءات التطبيق والتغذية الراجعة. ويُختتم بإطار تحقق مقترح لاختبار الصدق والثبات ومعايرة الحدود المقترحة للمستويات على الدارسين وفي سياقات تعليمية متنوعة. وتتمثل إسهامات البحث في تقديم نموذج تصميم لبناء أدوات تقدير معيارية في تعليم العربية، بما يعزّز العدالة والشفافية، ويدعم قرارات تحديد المستوى، ويوصي البحث بضرورة تطبيق الأداة على دارسي العربية كلغة أجنبية مع التأكيد على تنويع مستويات الدارسين؛ لتعزيز قابلية التعميم، وضرورة دراسة إمكانية توسيع الأداة مستقبلًا لتغطية أنماط كتابة أخرى بحسب احتياجات البرامج مع الحفاظ على ربط المستويات بواصفات الإطار المرجعي الأوروبي.

Anahtar Kelimeler

• تعليم العربية لغةً أجنبية
• الكفاءة الكتابية
• التقويم الإلكتروني
• الاختبارات الإلكترونية
• أداة تقدير تحليلية

Kaynakça

1. Abbûd, Yüsrî Zekî. “Eseru İstihdâmi Mekâyîsi’t-Takdîri’l-Mütederrice alâ’t-Tahsîli’d-Dirâsî ve’l-Kifâ’eti’z-Zâtiyyeti’l-Ekâdîmiyye ve Mehârâti’t-Takvîmi’z-Zâtî ledâ Tâlibâti Külliyyeti’t-Terbiye fî Câmi‘ati’l-Melik Faysal”, Mecelletü Risâleti’l-Halîci’l-‘Arabî, 40/151 (2019), 77-95. https://doi.org/10.35270/0011-040-151-004.
2. Abdü’l-Bârî, Mâhir Şa‘bân. Kavâimü’t-Takdîr ve Funûnü’t-Luga: Mefâhîm ve Tatbîkât, ‘Ammân: Dârü’l-Mesîra li’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, 2010.
3. Abdü’l-Bârî, Mâhir Şa‘bân. Tarâ’iku Ta‘lîmi’l-Lugati’l-‘Arabiyye fî Merâhili’t-Ta‘lîmi’l-‘Âmm: en-Nazariyye ve’t-Tatbîk, Benhâ: Câmi‘atü Benhâ, Külliyyetü’t-Terbiye, 2011.
4. Alghizzi, Talal Musaed – Alshahrani, Tahani Munahi. “Effects of Grading Rubrics on EFL Learners’ Writing in an EMI Setting”, Heliyon, 10/18 (2024), e36394. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e36394.
5. Alî, Ahmed Hasan Muhammed. el-Esâs fî Esâlîbi Tedrîsi’l-Mehârâti’l-Lugaviyye li-Gayri’n-Nâtıkîne bi’l-‘Arabiyye, Ankara: Sonçağ Akademi, 2021.
6. Allâm, Salâhuddîn Mahmûd. el-İhtibârât ve’l-Mekâyîsü’t-Terbaviyye ve’n-Nefsiyye, el-Urdunn: Dârü’l-Fikr, 2006.
7. Âşûr, Râtib Kâsım. “Mehârâtü’t-Ta‘bîri’l-Kitâbî fî Kütübi’l-Kırâ’ati’l-‘Arabiyye li-Talebeti Sufûfi’l-Merhaleti’l-Esâsiyye fî’l-Urdunn”, Mecelletü Câmi‘ati’l-Kuds el-Meftûha li’l-Buhûsi’l-İnsâniyye ve’l-İctimâ‘iyye, 1/33 (2014), 1-32. https://doi.org/10.12816/0016067.
8. Bâbekir, Ahmed Muhammed. “Eseru İstirâtîciyyeti’l-Muvâceheti’l-Mürekkeze fî Tenmiyeti Mehârati’l-Kitâbe ledâ Müteallimî’l-Lugati’l-‘Arabiyye’n-Nâtıkîn bi-Gayrihâ”, Mecma‘u’l-Melik Selmân li’l-Lugati’l-‘Arabiyye, 3/5 (2021), 159-210. https://doi.org/10.60161/2061-003-005-005.

9. Bayrakdar, Emre – Dilidüzgün, Şükran. “Uluslararası Öğrencilerin Türkçe Akademik Yazma Becerilerinin Değerlendirilmesine Yönelik Analitik Dereceli Puanlama Anahtarının Geliştirilmesi”, Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26/4 (2024), 636-659. https://doi.org/10.17556/erziefd.1528118.
10. Bin Dahmash, Nada Fahad. “The Analytic Use of Rubrics in Writing Classes by Language Students in an EFL Context: Students’ Writing Model and Benefits”, Frontiers in Education, 10 (2025), 1588046. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1588046.
11. Boeriswati, Endry – Mayuni, Ilza – Fahmi, Ari Khairurrijal – Surong, Kamal. “The Development of Assessment Rubric of Arabic Language Writing Based on National Qualifications Framework of Indonesia”, Jurnal Al Bayan: Jurnal Jurusan Pendidikan Bahasa Arab, 15/1 (2023), 261-277. https://doi.org/10.24042/albayan.v15i1.16302.
12. Büyükikiz, Kadir. “Türkçeyi İkinci Dil Olarak Öğrenen Yabancılar İçin Yazma Becerisi Öz Yeterlilik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9/18 (2013), 69-80.
13. Câbir, Câbir Abdü’l-Hamîd – Kâzım, Ahmed Hayrî. Menâhicu’l-Bahs fî’t-Terbiye ve ‘İlmi’n-Nefs, Kahire: Dârü’n-Nahda’l-‘Arabiyye, 2002.
14. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment—Companion Volume, Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2020.
15. https://rm.coe.int/common-european-framework-of-reference-for-languages-learning-teaching/16809ea0d4.
16. Demir, Safiye Bilican – Yıldırım, Özen. “Yazılı Anlatım Becerilerinin Değerlendirilmesi İçin Dereceli Puanlama Anahtarı Geliştirme Çalışması”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47 (2019), 457-473. https://doi.org/10.9779/pauefd.588565.
17. Dirâvışe, Salâhuddîn Ahmed. “Takyîmu Mehârati’l-Kitâbe alâ’l-Müstevâ’l-Câmi‘î min Hilâli Kavâimi’t-Takdîri’l-Vasfiyye (el-Me‘âyîr)”, Mecelletü’l-‘Ulûmi’t-Terbaviyye ve’n-Nefsiyye, 4/41 (2020), 77-100. https://doi.org/10.26389/AJSRP.H100520.
18. ed-Düreyc, Muhammed – el-Hânsâlî, Cemâl – el-Mûsevî, Alî – 'Ammâr, Sâm – Hasan, Alî Sa'ûd – Şeyh Hamûd, Muhammed. Mu'cemü Mustalahâti'l-Menâhic ve Turuki't-Tedrîs, er-Ribât: el-Münezzametü'l-'Arabiyye li't-Terbiye ve's-Sekâfe ve'l-'Ulûm, Mektebü Tansîki't-Ta'rîb, 2011.
19. el-Hadakî, İslâm Yüsrî Alî. “Dirâse Mukârane beyne Tevcîhâti’l-Meclisi’l-Emrîkî li-Ta‘lîmi’l-Lugâti’l-Ecnebiyye ve’l-İtâri’l-Evrûbî el-Merci‘î el-Müşterek li’l-Lugât”, Mecelletü İhtibârâti’l-Luga, 1/1 (2023), 84-120. https://doi.org/10.60161/2501-001-001-003.
20. el-‘Ubeydî, Hâlid Hâtır Sa‘îd. Fâ‘iliyyetü Neşâtât Kâime alâ Ameliyyâti’l-Kitâbe fî Tenmiyeti Mehârâti’l-Kıssa ledâ Telâmîzi’s-Saffi’l-Evveli’l-Mütevassıt, Mekke: Câmi‘atü Ümmü’l-Kurâ, Doktora Tezi, 2010.
21. en-Nâka, Mahmûd Kâmil – Hâfız, Vahîd es-Seyyid. Ta‘lîmu’l-Lugati’l-‘Arabiyye fî’t-Ta‘lîmi’l-‘Âmm: Medâhilühû ve Fenniyyâtühû, Benhâ: Matba‘atü’l-İhlâs, 2004.
22. en-Nâka, Mahmûd Kâmil. Ta‘lîmu’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîn bi-Lugâtin Uhrâ: Usüsühû–Medâhilühû–Turuku Tedrîsih, Mekketü’l-Mükerreme: Ma‘hadü’l-Lugati’l-‘Arabiyye, 1985.
23. eş-Şeyh, Muhammed Abdü’r-Ra’ûf. Binâ’u Mikyâs fî’l-Kifâeti’l-Lugaviyye fî’l-Lugati’l-‘Arabiyye Kelugatin Ecnibiyye, Tantâ: Câmi‘atü Tantâ, Doktora Tezi, 1988.
24. Esved, Hüseyin. “el-İsti‘mâlâtü’t-Tedâvüliyye eş-Şâyi‘atü li’l-Lugati’l-‘Arabiyye fî Kütübi Ta‘lîmi’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîne bi-Gayrihâ: Dirâse Tahlîliyye li-Cümeli’l-Müstevâ’l-Mübtedi’ A1 fî Silsileti Miftâhi’l-‘Arabiyye (el-Muhâdese ve’l-İstimâ‘)”, Mecelletü Rumeli DE li-Dirâsâti’l-Luga ve’l-Edeb, 35 (2023), 1190-1208. https://doi.org/10.29000/rumelide.1347318
25. Ferac, Safvet. el-Kıyâsü’n-Nefsî, Kahire: Mektebetü’l-Englo’l-Mısriyye, 2012.
26. Hasan, İzzet Abdü’l-Hamîd Muhammed. el-İhsâ’u’n-Nefsî ve’t-Terbavî, Kahire: Dârü’l-Fikri’l-‘Arabî, 2011. Hitâb, Erîc Muhammed – Abdü’r-Rahmân, Necât. “Mehârâtü’l-Kitâbe fî İhtibârâti’l-Kifâeti’l-Lugaviyye ledâ’t-Tullâbi’n-Nâtıkîn bi’l-‘Arabiyye”, Mecelletü Fikr ve İbdâ’, 127 (2019), 127-164.
27. Îsâ, Muhammed Ahmed. Fe‘âliyyetü Bernâmec li-Tenmiyeti Mehârâti’t-Ta‘bîri’l-Kitâbî’l-Vazîfî ledâ Dârisî’l-Lugati’l-‘Arabiyye mine’n-Nâtıkîn bi-Lugâtin Uhrâ, el-Mansûra: Câmi‘atü’l-Mansûra, Doktora Tezi, 2004.
28. Meclisü Evrûbbâ. el-İtârü’l-Merci‘î el-Evrûbî’l-Müşterek li-Ta‘allümi’l-Lugât ve Ta‘lîmihâ ve Takvîmihâ, trc. Abdü’n-Nâsır Osmân Sabîr, Mekke: Câmi‘atü Ümmü’l-Kurâ, 2016.
29. Meclisü Evrûbbâ. el-İtârü’l-Merci‘î el-Evrûbî’l-Müşterek li-Ta‘allümi’l-Lugât ve Ta‘lîmihâ ve Takvîmihâ: el-Mücelladü’l-Müsâhib, trc. Abdü’n-Nâsır Osmân Sabîr, Mekke: Câmi‘atü Ümmü’l-Kurâ, 2020.
30. Mûsâ, Eymen Hâmid Ahmed Mûsâ. “İhtibârâtü’l-Kifâeti’l-Lugaviyye li’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîn bi-Gayrihâ beyne’l-Vâki‘ ve’l-Me’mûl”, A‘mâlü’l-Mu’temeri’s-Seneviyyi’l-‘Âşir: Ta‘lîmu’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîn bi-Gayrihâ fî’l-Câmi‘ât ve’l-Me‘âhidi’l-‘Âlemiyye, 121-155. Paris: Ma‘hadü İbn Sînâ li’l-‘Ulûmi’l-İnsâniyye ve Merkezü’l-Melik Abdullâh b. Abdü’l-Azîz ed-Düvelî li-Hıdmeti’l-Lugati’l-‘Arabiyye, 2016.
31. Nassri, Basma Alwani. “Yazma Becerisi – Arapça Konuşmayanlar İçin Arap Dili Öğretimi ile İlgili Bir Çalışma”, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 52 (2020), 105-130. https://doi.org/10.21054/deuifd.774660.
32. Onay, Taner – İntepeler, Şeyda Seren. “Rubrik ile Ödev ve Performans Değerlendirme: Sürekli İyileştirme Örneği”, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 5/1 (2023), 55-60. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.1148282.
33. Ramadân, Hânî İsmâ‘îl. “el-Kifâ’etü’l-Mu‘cemiyye li’n-Nâtıkîne bi-Gayri’l-‘Arabiyye: el-Kıyâs ve’t-Takyîm”. el-Kifâ’etü’l-Mu‘cemiyye li’n-Nâtıkîne bi-Gayri’l-‘Arabiyye. ed. Hânî İsmâ‘îl Ramadân. 11-42. Giresun: el-Muntedâ el-‘Arabî et-Türkî li’t-Tebâdüli’l-Lugavî, 2023.
34. Ramadân, Hânî İsmâ‘îl. “Me‘âyîru Mehârati’l-Kitâbe li’n-Nâtıkîne bi-Gayri’l-‘Arabiyye”. Me‘âyîru Mehârâti’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîne bi-Gayrihâ: Ebhâs Muhakkeme. ed. Hânî İsmâ‘îl Ramadân. 230-244. Giresun: el-Muntedâ el-‘Arabî et-Türkî, 2018.
35. Selâm, Alî Abdü’l-Azîm. Eseru Tekâmüli Menheci’l-Lugati’l-‘Arabiyye alâ’l-Edâ’i’l-Lugavî li-Telâmîzi’s-Saffi’l-Evveli’l-İ‘dâdî, el-İskenderiyye: Câmi‘atü’l-İskenderiyye, Doktora Tezi, 1993.
36. Suçin, Muhammed Hakkı. “Menhecü’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîn bi-Gayrihâ hasebe’l-İtâri’l-Merci‘î el-Evrûbî’l-Müşterek li’l-Lugât”, Mecelletü ‘Âlemi’l-Fikr, 44/2 (2015), 223-256.
37. Şahâte, Hasan – en-Neccâr, Zeyneb. Mu'cemü'l-Mustalahâti't-Terbaviyye ve'n-Nefsiyye, Kahire: ed-Dârü'l-Mısriyye el-Lübnâniyye, 2003.
38. Taîme, Ruşdî Ahmed. el-Mehârâtü’l-Lugaviyye: Müstaveyâtühâ, Tedrîsühâ, Su‘ûbâtühâ, Kahire: Dârü’l-Fikri’l-‘Arabî, 2004.
39. Taîme, Ruşdî Ahmed. el-Merci‘ fî Ta‘allümi’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’n-Nâtıkîn bi-Lugâtin Uhrâ, Mekketü’l-Mükerreme: Ma‘hadü’l-Lugati’l-‘Arabiyye, 1986.
40. Ungan, Suat. “Yazma Becerisinin Geliştirilmesi ve Önemi”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23/2 (2008), 261-271.
41. Yılmaz, Muamber – Aklar, Songül. “Planlı Yazma ve Değerlendirme Modelinin İlköğretim 5. Sınıf Öğrencilerinin Kompozisyon Yazma Becerilerine Etkisi”, Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4/2 (Özel Sayı) (2015), 223-234. https://doi.org/10.14686/BUEFAD.2015USOSOzelsayi13212.
42. Yorgancı, Osman Kürşat – Baş, Bülent. “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenler İçin B1 Düzeyi Yazma Becerisi Dereceli Puanlama Anahtarı Geliştirme Çalışması”, Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 9/1 (2021), 67-80. https://doi.org/10.35233/oyea.934684.
43. Yûnus, Fethî Alî. Ta‘lîmu’l-Lugati’l-‘Arabiyye li’l-Mübtedî’în, Kahire: Matba‘atü’l-Kitâbi’l-Hadîs, 1999.