Namazda Salât Meselesi ve Buhârî’nin Yaklaşımı

Öz

Salâtüselâm getirmek Müslümanların Hz. Peygamber’e olan saygı ve bağlılıklarını gösteren sembollerden biridir. Salli-Bârik duaları ise Salâtüselâmın kapsamlı bir formu olup daha çok namazla birlikte anılmaktadır. Bu duanın namazda okunmasıyla ilgili farz veya müstehap/mendup gibi farklı hükümler verilmiş, terk edenin en azından kusurlu olduğu ifade edilmiştir. Buhârî’nin ise İslamî ilimlerin tamamıyla ilgili hüküm ve bilgileri sahih hadislere dayandırma gayesiyle telif ettiği anlaşılan es-Sahîh’inde bu duayı namazla ilişkilendirmediği, teşehhüdden sonra yapılacak duaya da bir bağlayıcılık atfetmediği anlaşılmaktadır. Nitekim onun, Salli-Bârik dualarını es-Sahîh’in birçok yerinde naklettiği ve namazda veya teşehhüdden sonra dua ile ilgili başlıklar açtığı hâlde bu duaları namazla ilgili bölümlerde aktarmadığı görülmüştür. Bu uygulamayla ilgili fakihler tarafından verilen muhtelif hükümler ve Buhârî’nin farklı tutumu Müslümanların her gün eda ettikleri namaz ibadetini etkileyebilecek bir tablo ortaya çıkarmaktadır. Bu sebeple mezkûr duaların namazla ilişkisinin tekrar gözden geçirilmesi önemlidir. Bu durum araştırmacıyı tarafların delil olarak sunduğu rivayetleri incelemeye ve bu yerleşik uygulamanın dayanağını araştırmaya sevk etmiştir. Konuyla ilgili daha önce yapılmış akademik bir çalışmaya rastlanmadığından bu makalede namazda salât okumanın Hz. Peygamber’in sünnetine dayanıp dayanmadığı meselesi, ilgili rivayetler üzerinden incelenmiş, sahâbe ve tâbiûn döneminde bu uygulamanın varlığı sorgulanmıştır. Buna ilaveten namazda salâtın sonraki dönemlerdeki durumu araştırılmış, bu uygulamanın yerleşmesinin arkasındaki amiller üzerine fikir yürütülmüştür. Ardından bu sürecin hadis kitaplarına yansıması üzerinde durulup Buhârî’nin fakihlerden ve diğer musanniflerden farklı olan bu tasarrufunun ilgili rivayetlerin isnâd veya metinlerindeki zafiyetten kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Buna bağlı olarak Sahîh-i Buhârî’nin salt hadis kaynağı olarak görülmemesi ve Buhârî’nin tercihlerinin ilmî meselelerde mutlaka dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Buhârî
• Salât
• Salâtuselâm
• Salli ve Bârik
• Namazda salât

The Issue of Ṣalāt in Prayer and al-Bukhārī’s Approach

Öz

The recitation of ṣalāt al-salām is one of the symbols through which Muslims express their reverence and devotion to the Prophet. The Ṣallī and Bārik supplications represent a comprehensive form of ṣalāt al-salām and are most commonly associated with prayer. Various rulings have been issued regarding the recitation of these supplications during prayer, ranging from obligatory (farḍ) to recommended (mustaḥabb/mandūb), and it has been stated that one who omits them is, at the very least, at fault. Al-Bukhārī, however, in his Ṣaḥīḥ, which appears to have been compiled with the aim of grounding all rulings and knowledge related to Islamic sciences in authentic hadiths, did not associate this supplication with prayer, nor did he attribute any binding force to the supplication to be made after the tashahhud. Indeed, although he narrated the Salli and Bârik prayers in many places in al-Sahîh and dedicated sections to supplication after the prayer or the tashahhud, it has been observed that he did not include these supplications in the sections related to the daily prayer. The divergent rulings issued by jurists regarding this practice, and al-Bukhārī's distinctive stance, present a picture that could affect the daily prayers performed by Muslims. For this reason, it is important to re-examine the relationship between these supplications and the daily prayer. This situation led the researcher to examine the narrations adduced as evidence by the parties and to investigate the basis of this well-established practice. As no prior academic study on this subject has been encountered, this article examines, through the relevant narrations, whether the recitation of ṣalāt al-salām during prayer is grounded in the Sunnah of the Prophet, and questions the existence of this practice during the periods of the Companions and the Successors (Ṣaḥābah and Tābiʿūn). In addition, the status of ṣalāt al-salām in prayer in later periods has been researched, and the factors contributing to the establishment of this practice have been considered. Subsequently, the reflection of this process in the ḥadīth literature has been examined, and it has been concluded that al-Bukhārī's approach, which differs from that of the jurists and other hadith compilers, stems from weaknesses in the isnād or matn of the relevant narrations. Accordingly, it has been emphasized that Ṣaḥīḥ al-Bukhārī should not be regarded as the sole authoritative source of ḥadīth and that al-Bukhārī's scholarly preferences must be taken into account in juridical matters.

Anahtar Kelimeler

• Ḥadīth
• al-Bukhārī
• Ṣalāt
• Ṣalāt and Salām
• Ṣalli and Bārik
• ṣalāt in prayer

Kaynakça

1. Abdurrezzâk, Ebû Bekir Abdurrezzâk b. Hemmâm es-Sanʿânî. el-Musannef. thk. Habîburrahmân el-Aʿzamî. Hindistan: el-Meclisu’l-ʿİlmî, 2. Basım, 1403/1983.
2. Ahmed b. Hanbel - İshâk b. Râhûye. Mesâil (İshâk b. Mansûr el-Mervezî el-Kevsec). Medine: el-Câmiՙatu’l-İslâmiyye, 1. Basım, 1425/2002.
3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. Mesâil (Abdullah b. Ahmed). thk. Züheyr eş-Şâvîş. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1401/1981.
4. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. Mesâil (İbn Hâni). thk. Züheyr eş-Şâvîş. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1400/1979.
5. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. Mesâil (Salih b. Ahmed). thk. Fazlurrahman Din Muhammed. Delhi: ed-Dâru’l-İlmiyye, 1408/1988.
6. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. Müsned. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
7. Aksoy, Zübeyir. Temel Hadis Kaynaklarında Hz. Peygamber’e Salât ve Selâm Getirmeyle İlgili Rivâyetlerin İsnâd ve Metin Yönünden İncelenmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
8. Aktaş, Ahmed. Kıssatü hayâti’l-Buhârî (sîre târîhiyye cedîde). Riyad: Merkezu İhsân li-Dirâsâti’s-Sünneti’n-Nebeviyye, 1. Basım, 1446/2024.

9. Aynî, Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ. Umdetu’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. thk. Komisyon. Beyrut: Daru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
10. Azîmâbâdî, Ebü’t-Tayyib Muhammed Şemsü’l-Hak b. Emîr Alî. Avnü’l-maՙbûd şerhu Süneni Ebî Dâvûd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
11. Banaz, Şaban. Hz. Peygamber’e Salavat Getirmek. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
12. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin. el-Hilâfiyyât beyne’ş-Şâfiʿî ve Ebî Hanîfe ve ashâbihî. thk. Muhammed b. Abdulfettâh Ebû Şezâ en-Nahhâl. Kâhire: er-Ravzâ li’n-Neşri ve’t-Tevzîʿ, 1436/2015.
13. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. Kâhire: Merkezu hicr li’l-buhûs ve’d-dirâsât el-‘Arabiyye ve’l-İslâmiyye, 1432/2012.
14. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin. es-Sünenü’s-sağîr. thk. Abdulmuՙtî Emîn. Pakistan: Câmiՙatü’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 1. Basım, 1410/1989.
15. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. et-Târîhu’l-kebîr. thk. Muhammed b. Sâlih b. Muhammed ed-Dibâsî - Mahmud b. Abdulfettah en-Nahhâl. Riyad: en-Nâşir el-Mütemeyyiz li’t-Tibâ‘ati ve’n-Neşri ve’t-Tevzî‘, 1440/2019.
16. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. Sahîhu’l-Buhârî. nşr. Muhammed Nizâr Temîm - Heysem Nizâr Temîm. Beyrut: Dâru’l-Erkam, ts.
17. Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî. thk. İsmetullah İnayetullah Muhammed-Said Bektaş. Beyrut, Medîne: Dârü’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, Dârü’s-Sirâc, 1431/2010.
18. Cihangeri, Hayri. Namazda Okunan Duaların Hadisler Açısından Değerlendirilmesi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
19. Cüveynî, Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf. Nihâyetü’l-matlab fî dirâyeti’l-mezheb. thk. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. Beyrut: Dâru’l-Minhâc, 1428/2007.
20. Dârekutnî, Ebû Ömer Ali b. Ahmed ed-. Sünen. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1424/2004.
21. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. el-Fazl ed-. Sünen. thk. Abdulganî Muhammed Ali. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1431/2010.
22. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşՙas es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-ՙİlmiyye, 1. Basım, 1430/2009.
23. Ebû Yûsuf, Yakûb b. İbrâhîm. el-Âsâr. thk. Ebû’l-Vefâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
24. Hâkim, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah en-Nîsâbûrî. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Mukbil b. Hâdî el-Vâdiՙî. Kahire: Dâru’l-Harameyn, 1417/1997.
25. Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed. Aՙlâmu’l-hadîs. thk. Muhammed b. Saՙd Âli Suՙûd. Mekke: Câmiՙatü Ümmi’l-Kurâ, 1. Basım, 1409/1988.
26. Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed. Meՙâlimu’s-sünen. nşr. Muhammed Râğib et-Tabbâh. Halep: et-Tabՙatü’l-ՙİlmiyye, 1. Basım, 1351/1932.
27. Hırakî, Ebü’l-Kâsım Ömer b. Hüseyin. Metnü’l-Hırakî alâ mezhebi Ebi Abdillâh Ahmed b. Hanbel eş-Şeybanî. Kahire: Dâru’s-Sahâbeti li-t-Turâs, 1413/1993.
28. Işık, Hidayet. “Hz. Peygamber (S.A.S.)’e Salat ve Selam Getirme ile İlgili Bir Araştırma”. Diyanet İlmi Dergi 15/4 (1989), 263-286.
29. İbn Abdilber, Yusuf b. Abdullah b. Muhammed el-Kurtubî en-Nemerî. el-Kâfî fî fıkhı ehli’l-Medîne. thk. Muhammed el-Moritânî. Riyad: Mektebetü’r-Riyâdi’l-Hadîsiyye, 1400/1980.
30. İbn Abdilber, Yusuf b. Abdullah b. Muhammed el-Kurtubî en-Nemerî. et-Temhîd limâ fi’l-Muvattâ mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. thk. Mustafa b. Ahmed el-Ulvî, Muhammed Abdulkebîr el-Bekrî. Fas: Vizaratu Umûmi’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâm, 1387/1967.
31. İbn Ebî Hâtim, Abdurrahmân b. Muhammed er-Râzî. el-Cerh ve’t-taՙdîl. Haydarabad: Matbaՙatu Meclisi Dâireti’l-Meՙârifi’l-Osmâniyye, 1371/1952.
32. İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Muhammed el-Kûfî. Kitâbu’l-musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Lübnan: Dâru’t-Tâc, 1. Basım, 1409/1989.
33. İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. Mısır: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1390/1970.
34. İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Nüzhetü’n-nazar fî tavdîhi Nuhbeti’l-fiker fî mustalahi ehli’l-eser. thk. Abdullah b. Dayfullah. Riyad: Mektebetü Sefîr, 1422/2001.
35. İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Tehzîbü’t-tehzîb. Hindistan: Matbaՙatü Dâireti’l-Meՙârifi’n-Nizâmiyye, 1329/1908.
36. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. Haydarabad: Dâiretü’l-Meՙârifi’l-Osmâniyye, 1393/1973.
37. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. Sahîh. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1408/1988.
38. İbn Huzeyme, Ebû Bekir Muhammed b. İshâk es-Sülemî en-Nîsâbûrî. Sahîh. thk. Muhammed Mustafa el-Aՙzamî. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, ts.
39. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed el-Cemmâîlî el-Makdisî. el-Muğnî. thk. Komisyon. Kahire: Mektebetü’l-Kâhire, 1388/1968.
40. İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-ՙİlmiyye, 1. Basım, 1430/2009.
41. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1414/1994.
42. İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî. el-Beyân ve’t-tahsîl ve’ş-şerh ve’t-tevcîh ve’t-taʿlîl fî mesâʾili’l-Müstahrece. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslamî, 1408/1988.
43. İbnu’l-Mibred, Ebu’l-Mehâsin Cemalüddin Yusuf b. Hasen b. Ahmed. Bahru’d-dem fî men tekelleme fîhî Ahmed bi medh ev zemm. thk. Ravhiye Abdurrahman es-Süveyfî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1413/1992.
44. İbnü’l-Münzir, Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî. el-Evsat fi’s-sünen ve’l-icmâ ve’l-ihtilâf. thk. Ebû Hammâd Ahmed b. Muhammed. Riyad: Dâru Taybe, 1405/1985.
45. İbnü’l-Münzir, Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî. el-İşrâf alâ mezhebi’l-Ulemâ. thk. Ebû Hammâd Ahmed b. Muhammed. Birleşik Arap Emirlikleri: Mektebetü Mekkete’s-Sekâfiyye, 1425/2004.
46. Kâdı İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. eş-Şifâ bi-taʿrîfi hukûki’l-Mustafâ. thk. Komisyon. Amman: Dâru’l-Feyhâ’, 1407/1986.
47. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâiՙu’s-sanâiՙ fî tertîbi’ş-şerâiՙ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1406/1986.
48. Kayrevânî, Abdullāh b. Ebî Zeyd. er-Risâle. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
49. Kudûrî, Ahmed b. Muhammed. et-Tecrîd. thk. Komisyon. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1427/2006.
50. Mâlik, Ebû Hamza Mâlik b. Enes b. Nadr el-Ensârî. el-Muvattâ. thk. Muhammed Mustafa el-Aՙzamî. Abu Dabi: Müessesetü Zâyid b. Sultân, 1. Basım, 1425/2004.
51. Mâlik, Ebû Hamza Mâlik b. Enes b. Nadr el-Ensârî. el-Müdevvene (Sahnûn). Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
52. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed el-Basrî. el-Hâvî’l-kebîr fî fıkhi mezhebi’l-İmâmi’ş-Şâfi’î ve hüve şerhu Muhtasari’l-Müzenî. thk. Ali Muhammed Muavviz, Âdil Ahmed. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1999.
53. Mehâmilî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Muhammed. el-Lübâb fî’l-fıkhi’ş-Şâfi’î. thk. Abdulkerim el-Umerî. Medine: Dâru’l-Buhârî, 1416/1995.
54. Menbicî, Ali b. Zekeriyya. el-Lübâb fi’l-cemՙ beyne’s-sünneti ve’l-Kitâb. thk. Muhammed Fazl Abdulazîz. Şam: Dâru’l-Kalem, 1414/1994.
55. Merğinânî, Ali b. Ebû Bekir Burhânuddîn. el-Hidâye fî şerhi Bidâyeti’l-mubtedi’. thk. Talâl Yusuf. Beyrut: Dâru İhyai’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
56. Mertoğlu, M. Suat. “Salâtüselâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/23-4. Ankara: TDV Yayınları, 2009.
57. Mervezî, Muhammed b. Nasr. İhtilâfu’l-Fukahâ. thk. Muhammed Tahir Hakim. Riyad: Edvâu’s-Selef, 1420/2000. Mervezî, Muhammed b. Nasr. Taՙzîmu kadri’s-salât. thk. Abdürrahîm Abdulcebbâr. Medine: Mektebetü’d-Dâr, 1406/1985.
58. Mevsılî, Abdullah b. Mahmûd. el-İhtiyâr li-ta’lîli’l-muhtâr. Kahire: Matbaՙatu’l-Halebî, 1356/1937.
59. Mübarekfûrî, Ebü’l-Ulâ Muhammed Abdurrahmân b. Abdirrahîm. Tuhfetü’l-ahvezî şerhu Câmi’ü’t-Tirmizî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
60. Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Câmi‘u’s-sahîh. nşr. Muhammed Züheyr en-Nasır. thk. Mehmed Zihnî Efendî vd. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1. Basım, 1433/2011.
61. Müzenî, Ebû İbrâhîm İsmâîl b. Yahyâ. el-Muhtasar. Beyrut, 1410/1990.
62. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî en-. es-Sünen. thk. Hasan Muhammed el-Mesՙûdî. Kahire: el-Mektebetü’t-Ticâriyyeti’l-Kübrâ, 1. Basım, 1348/1930.
63. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî en-. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Şuayb Arnavut. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
64. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref en-. el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arâbî, 1392/1972.
65. Okuyucu, Nail. Şâfiî Mezhebinin Teşekkül Süreci. İstanbul: İFAV, 2015.
66. Râyık, Muhammed. İ‛râdu’l-İmâmi’l-Buhârî ani’l-hâdîsi’l-asl fi’l-bâbi fi’l-Câmi‛i’s-Sahîh. Amman: Dâru’l-Fârûk, 1443/2022.
67. Serahsî, Muhammed b. Ahmed es-. el-Mebsût. thk. Komisyon. Mısır-Beyrut: Matbaՙatu’s-Saՙâde-Dâru’l-Maՙrife, ts.
68. Serinsu, Ahmet Nedim. “33/Ahzâb Sûresi 56. Ayeti Çerçevesinde Hz. Peygambere Salât ve Selâm Getirmenin Anlamı”. Dinî Araştırmalar 4/10 (2001), 121-140.
69. Sülün, Murat. “Salâtuselâm Âyetinde Emredilen Nedir? el-Ahzâb (33) Suresinin 56. Âyetinin Tefsiri”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 4/1 (2018), 7-63.
70. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. el-Ümm. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1410/1990.
71. Şeybânî, Ebû Abdillah Muhammed b. el-Hasan eş-. el-Hücce alâ ehli’l-Medîne. thk. Mehdî Hasan el-Kîlânî. Beyrut: ՙÂlemu’l-Kütüb, 3. Basım, 1403/1982.
72. Şürünbülâlî, Hasan b. Ammar eş-. Merâkı’l-felâh şerhu metni Nurü’l-îzâh. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1425/2005.
73. Taban, Zeyd. Buhârî’yi Yeniden Okumak: Şartlar ve Asıl Hadisler. İstanbul: İFAV, 2026.
74. Taberânî, Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb eş-Şâmî et-. el-Muՙcemü’l-kebîr. thk. Hamdî b. Abdulmecîd. Kahire: Mektebetu İbn Teymiye, 2. Basım, ts.
75. Taberî, Ebu Cafer Muhammed b Cerîr et-. Tehzîbu’l-âsâr. thk. Ali Rıza b. Abdullah. Şam: Dâru’l-Me’mûn li’t-Turâs, 1. Basım, 1416/1995.
76. Tahâvî, Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed el-Mısrî et-. Ahkâmu’l-Kur’ân. thk. Sadettin Ünal. İstanbul: Merkezü’l-Buhûsi’l-İslâmiyye, 1416/1995.
77. Tahâvî, Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed el-Mısrî et-. Şerhu müşkili’l-âsâr. thk. Şuayb Arnavût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1415/1994.
78. Tayâlisî, Süleyman b. Dâvûd et-. Müsned. thk. Muhammed b. Abdulmuhsin et-Türkî. Mısır: Dâru Hicr, 1. Basım, 1419/1999.
79. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ et-. es-Sünen. thk. Beşşâr Avvâd Marûf. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1416/1996.
80. Tuzcu, Recep. “İsnad ve Metin Açısından Salavat Hakkındaki Bazı Rivayetlerin Tenkidi”. Mütefekkir 7/14 (2020), 367-390.
81. Zebîdî, Ebü’l-Feyz M. Murtazâ ez-. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Komisyon. Kuveyt: el-Meclisu’l-Vatanî li’s-Sekâfeti ve’l-Funûni ve’l-Âdâb bi Devleti Kuveyt, 1422/2001.