Bazı Çağdaş Düşünürlerin, Kur’ân-ı Kerîm’e Aykırı Olduğu İddiasıyla Hadisleri Reddetme Gerekçelerinin Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırma, bazı çağdaş düşünürlerin (rasyonalistler ve modernistler) hadis ile Kur’an-ı Kerim arasında iddia ettikleri çelişki nedenlerini ele almaktadır. Çalışmada, bu düşünürlerin iddialarının arkasında yatan fikrî ve metodolojik sebepler incelenmekte, sorunun kökenleri analiz edilerek bu ekol mensuplarının Nebevî hadisleri okuma ve anlama hususunda vahim hatalara düşmelerine yol açan etkenler tartışılmaktadır. Ayrıca bu araştırma, çağdaş yazarların Kur’an-ı Kerim’e aykırı olduğunu ileri sürerek hatalı yorumladıkları bazı hadis örneklerini incelemekte; ayetlerin şer’î ve lügavî bağlamından koparılarak tefsir edilmesindeki yanlışlıkları ortaya koymaktadır. Bununla birlikte çalışma, söz konusu isimlerin Arap dili ve belağatı ile hadis ilimleri konusundaki hatalı yaklaşımlarını göz önüne sermektedir. Araştırmada betimsel, tümevarımcı, analitik ve eleştirel yöntemler benimsenmiştir. Diğer taraftan, bazı modern dönem düşünürlerinin dile getirdiği çelişki iddialarına karşı metodolojik ve ilmî reddiyeler sunulmakta; Kitap ve Sünnet arasında hakiki bir çelişki olduğu yönündeki savlar çürütülmektedir. Neticede, bu kişilerin nassları anlama noktasındaki sapmalarının nedenleri, ulemanın görüşleri ışığında izah edilerek ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Tenkid
• Çelişki
• Modernist
• Metin Tenkidi.

An Evaluative Study of the Reasons for the Rejection of Hadiths Perceived as Contradicting the Qur'an by Some Contemporary Thinkers

Öz

This research examines the reasons behind the claims of contradiction between Prophetic Hadith and the Holy Qur'an among certain contemporary thinkers, specifically those associated with rationalist and modernist movements. It investigates the intellectual and methodological factors that led to the emergence of these claims of "contradiction" through an analysis of the roots of this problematic discourse. Furthermore, the study discusses the underlying motives that led proponents of this trend to commit grave errors in their reading and handling of the Prophetic Tradition. The study further analyzes selected examples of Hadiths that contemporary critics have ventured to reinterpret by claiming they conflict with the Qur'an. It demonstrates the flaws in their understanding of Qur'anic verses and their tendency to interpret them in isolation from their sharia and linguistic contexts. Additionally, the research elucidates their misconceptions regarding Arabic linguistics, semantics, and the sciences of Hadith (Ulum al-Hadith). Adopting a descriptive, inductive, analytical, and critical methodology, the research presents a systematic scholarly rebuttal to the allegations of contradiction raised by these contemporary figures. It refutes claims regarding a genuine conflict between the Book (the Qur'an) and the Sunnah, identifying the causes of their hermeneutical deviations in interpreting primary religious texts, while incorporating the scholarly responses of classical and contemporary jurists in their refutation.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Criticism
• Apparent Conflict
• Modernists
• Matn Criticism.

دِرَاسَةٌ تَقْيِيمِيَّةٌ لأَسْبَابِ رَفْضِ بَعضِ المُفكِّرينَ المُعَاصِرينَ للأحَاديثِ النَّبويَّة المُعارِضَةِ للقُرآنِ الكَرِيمِ

Öz

يتناولُ هذا البحثُ أسبابَ ادِّعاءِ التَّعارض بين الحديث والقرآن الكريم عند بعض المفكِّرين المُعاصرين مِن (عَقلانيين، وحَداثيين، وعلمانيين)، ودراسة الأسباب الفكريَّة والمنهجيَّة التي أدّتْ إلى ظهور دعوى التَّعارض عندهم، مِن خلال تحليل جذور هذه الإشكاليَّة ومناقشة الدَّواعي التي دَفَعَتْ بأصحاب هذا الاتجاه إلى الوقوع في أخطاء جَسِيمةٍ في قراءة الحديث النبوي والتَّعاملِ معه. ويتناولُ البحثُ دراسة أمثلة لبعض الأحاديث التي جازفَ المُعاصرون في فَهمِها، مُدَّعين مُخالفتها للقرآن الكريم، وبيان سُوء فَهْمهم لمعاني الآيات القرآنية وتفسيرها، وتأويلهم الأحاديث النبوية الصحيحة بمعزل عن سياقها الشَّرعي واللُّغوي، وبيان سبب وقوعهم في الخلل المنهجي في تعاملهم معها، كما يوضح البحث خطَأهم في تفسير القرآن، وفَهم اللغة العربية وقواعدها، والحديث النبوي وعلومه، رافعين لواء دعوتهم المتكرِّرة: "ضرورة إعادة قراءة النصوص الشرعية"، وذلك وفق مصادر فكرية خارجية. يعتمدُ البحثُ المنهجَ الوصفي، والاستقرائي، والمنهجَ التَّحليلي والنَّقدي، ويستعرضُ الباحثُ -من جهة أخرى- الردّ العلمي المنهجي على مَزاعم التَّعارض التي ذَكَرَها المُعاصرون، وتفنيد الادِّعاءات والأقوال بوجود تعارض حقيقي بين الكتاب والسنَّة، وبيان أسباب انحرافاتِهم في فَهم النصوص الشرعية، مع ذِكْرِ أقوال العلماء في الرَّد عليهم.

Anahtar Kelimeler

• الحديث
• النقد
• التعارض
• الحداثيون
• نقد المتن

Kaynakça

1. Kur’ân-ı Kerîm.
2. Abduh, Muhammed. el-İslâm ve'n-Nasrâniyye me'a'l-'ilm ve'l-medeniyye. 3. Basım. Mısır: Matba'atü'l-Menâr, 1341.
3. Abdülmecîd, Abdülmecîd Mahmûd. el-İtticâhâtü'l-fıkhiyye 'inde ashâbi'l-hadîs fi'l-karni's-sâlisi'l-hicrî. Kahire: Mektebetü'l-Hâncî, 1399/1979.
4. Abdurrahman, Tâhâ. Süâlü'l-ahlâk. 1. Basım. Kazablanka: el-Merkezü's-Sekâfiyyü'l-'Arabî, 2000.
5. Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San‘ânî. el-Musannef. nşr. Dârü't-T'sîl. 10 Cilt. Kahire-Beyrut: Dâru't-Te'sîl, 2. Basım, 1437/2016.
6. Ahmed b. Hanbel, eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 1. Basım. 20 Cilt. Kahire: Dârü'l-Hadîs, 1416/1995.
7. Âmidî, Alî b. Muhammed. el-İhkâm fî usûli'l-ahkâm. tlk. Abdürrezzâk Afîfî. 2. Basım. 4 Cilt. Dımaşk-Beyrut: el-Mektebü'l-İslâmî, 1402.
8. Aydınlı, Osman. “Mu’tezile Akılcılığı ve Modernist Düşüncedeki İzleri/ Yansımaları”. Eski Yeni: Üç Aylık Düşünce Dergisi 25 (2012), 39-49.

9. Bâzmûl, Muhammed b. Ömer. el-İşkâlâtü'l-mu'âsıra fî fehmi's-sünneti'n-nebeviyye. Riyad: Nedvetü Fehmi's-Sünneti'n-Nebeviyye, 1430/2009.
10. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl. el-Câmi'u'l-müsnedü's-sahîhu'l-muhtasar min umûri Resûlillâhi sallallâhu aleyhi ve sellem ve sünenihî ve eyyâmih = Sahîhu'l-Buhârî. thk. Muhammed Züheyr en-Nâsır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavku'n-Necât, 1422.
11. Câbirî, Muhammed Âbid. et-Türâs ve'l-hadâse. 1. Basım. Beyrut: Merkezü Dirâsâti'l-Vahdeti'l-'Arabiyye, 1991. Cuayt, Hişâm. el-Vahy ve'l-Kur'ân ve'n-nübüvve. 2. Basım. Beyrut: Dârü't-Talî'a, 2000.
12. Demirci, Muhsin. “Kur’ân’a Modernist Yaklaşımlar”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 12 (2003), 29-51. Dumeynî, Misfer Azmullah. Makâyîsü nakdi mütûni’s-sünne. Riyad: 1404/1984.
13. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş‘as el-Ezdî es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaût-Muhammed Kâmil Karah Bellî. 7 Cilt. Beyrut: Dâru'r-Risâleti'l-Âlemiyye, 1430/2009.
14. el-Hâris, Fahrî Abdullah. el-Hadâse ve mevkıfuhâ mine's-sünne. 1. Basım. Kahire: Dârü's-Selâm, 1434/2013.
15. el-Minhâcî, Muhammed b. Ahmed b. Alî b. Abdülhâlık el-Esyûtî el-Kâhirî eş-Şâfiî. İthâfü’l-ahıssâ bi-fedâili’l-Mescidi’l-Aksâ. thk. Ahmed Ramazan Ahmed. Cilt 2. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyye el-Âmme li’l-Kütüb, 1984.
16. en-Nahvî, Adnân Ali Rızâ. el-Hadâse min manzûrin îmânî. 3. Basım. Riyad: Dârü'n-Nahvî, 1410/1989. et-Tîbî, el-Huseyn b. Abdillâh. el-Kâşif an hakâ’iki’s-sünen. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 13 Cilt. Mekke ve Riyad: Mektebetü Nizâr Mustafâ el-Bâz, 1417/1997.
17. Eylâl, Reşîd. Sahîhu'l-Buhârî nihâyetü üstûra. 1. Basım. Mağrib: Dârü'l-Vatan, 2017.
18. Galbezûrî, Tevfîk b. Ahmed. "Esbâbü'l-inhirâfi'l-mu'âsır fî fehmi's-sünneti'n-nebeviyye ve mezâhiruh". en-Nedvetü'd-düveliyyetü'l-'ilmiyyetü'r-râbi'a: es-Sünnetü'n-nebeviyye beyne davâbiti'l-fehmi's-sedîd ve mütetallebâti't-tecdîd. Dubai, 1430/2009.
19. Gazzâlî, Muhammed b. Muhammed et-Tûsî. el-Mustasfâ. thk. Muhammed Abdüsselâm Abdüşşâfî. 1. Basım. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1413/1993.
20. Gusn, Süleymân b. Sâlih. İ'âdetü kırâ'ati'n-nassi'ş-şer'î ve istihdâfüh fî'l-fikri'l-'Arabiyyi'l-mu'âsır. 1. Basım. Riyad: Dâru Künûzi İşbîlyâ, 1437/2016.
21. Halebî, Alî b. Hasan b. Alî Abdülhamîd. el-'Aklâniyyûn efrâhu'l-Mu'tezileti'l-'asriyyûn. Medine: Mektebetü'l-Gurebâ', 1413.
22. Hamza, Muhammed. el-Hadîsü'n-nebevî ve mekânetuhu fî'l-fikri'l-İslâmiyyi'l-hadîs. 2. Basım. Kazablanka: el-Merkezü's-Sekâfiyyü'l-'Arabî, 2015.
23. Hamza, Muhammed. İslâmü'l-müceddidîn. 1. Basım. Beyrut: Dârü't-Talî'a, 2007.
24. Hanefî, Hasan. Mine'n-nakli ile'l-'akl. 3 Cilt. Kahire: Vizâretü's-Sekâfe-el-Hey'etü'l-Mısriyyetü'l-Âmme li'l-Kitâb, 2014.
25. Hânî, İdrîs. el-İslâm ve'l-hadâse. 1. Basım. Beyrut: Dârü'l-Hâdî, 1426/2005.
26. Hatîb el-Bağdâdî, Ahmed b. Alî b. Sâbit. el-Câmi' li-ahlâkı'r-râvî ve âdâbi's-sâmi'. thk. Mahmûd et-Tahhân. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü'l-Meârif, ts.
27. Hattâbî, Hamd b. Muhammed b. İbrâhîm b. el-Hattâb el-Büstî. Meâlimü’s-Sünen. 4 Cilt. Halep: el-Matbaatü’l-İlmiyye, 1351/1932.
28. Hattâbî, Hamd b. Muhammed b. İbrâhîm el-Büstî. Garîbü'l-hadîs. thk. Abdülkerîm İbrâhîm el-Garbâvî; tahrîc. Abdülkayyûm Abdürrabbinnebî. 3 Cilt. Dımaşk: Dârü'l-Fikr, 1402/1982.
29. Hayyât, Yûsuf. Mu'cemü'l-mustalahâti'l-'ilmiyye ve'l-fenniyye. Beyrut: Dâru Lisâni'l-'Arab, 1950.
30. İbn Battâl, Ali b. Halef b. Abdülmelik. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. thk. Yâsir b. İbrâhîm. 2. Basım. 10 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1423/2003.
31. İbn Ebû Hâtim, Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî. Âdâbü'ş-Şâfiî ve menâkibuh. thk. Abdülganî Abdülhâlik. 1. Basım. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1424/2003.
32. İbn Ebû Şeybe, Abdullah b. Muhammed el-Kûfî el-Absî. el-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Tâc; Riyad: Mektebetü’r-Rüşd; Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 1409/1989.
33. İbn Emîr Hâc, Muhammed b. Muhammed el-Hanefî. et-Takrîr ve't-tahbîr. 2. Basım. 3 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1403/1983.
34. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî. Fethu'l-Bârî bi-şerhi Sahîhi'l-Buhârî. rkm. Muhammed Fuâd Abdülbâkî; nşr. Muhibbüddin el-Hatîb; tlk. Abdülazîz b. Abdullah b. Bâz. 13 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Ma'rife, 1379.
35. İbn Hazm, Alî b. Ahmed b. Saîd el-Kurtubî ez-Zâhirî. el-Ahlâk ve's-siyer fî müdâvâti'n-nüfûs. 2. Basım. Beyrut: Dârü'l-Âfâkı'l-Cedîde, 1399/1979.
36. İbn Kayyım el-Cevziyye, Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb. es-Savâ'ikü'l-mürsele 'ale'l-Cehmiyye ve'l-Mu'attıla. thk. Hüseyin b. Ukâşe b. Ramazan vd. 1. Basım. 2 Cilt. Riyad: Dâru 'Atâ'âti'l-'İlm; Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1442/2020.
37. İbn Kayyım el-Cevziyye, Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Kerîm. thk. İbrahim Ramazan. Beyrut: Dârü’l-Hilâl, 1410/1990.
38. İbn Kesîr, İsmâîl b. Ömer el-Kuraşî. Tefsîrü'l-Kur'âni'l-'Azîm. thk. Muhammed Hüseyin Şemsüddin. 9 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1419.
39. İbn Kırnâs. el-Hadîs ve'l-Kur'ân. 1. Basım. Köln: Menşûrâtü'l-Cemel, 2008.
40. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem b. Alî el-Ensârî. Lisânü'l-'Arab. 1. Basım. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1300.
41. İbnü'l-Esîr, el-Mübârek b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. en-Nihâye fî garîbi'l-hadîs ve'l-eser. thk. Tâhir Ahmed ez-Zâvî - Mahmûd Muhammed et-Tanâhî. 5 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü'l-İlmiyye, 1399/1979.
42. İbnü'l-Hâfız el-Irâkī, Ahmed b. Abdürrahîm b. el-Hüseyin. Tarhu't-tesrîb fî şerhi't-Takrîb. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-'Arabî, ts.
43. İslâmbûlî, Sâmir. Tahrîrü'l-'akli mine'n-nakl. 3. Basım. İskenderiye: Merkezü Lîfânt, 2019.
44. İzzüddîn, Niyâzî. Dînü’s-sultân. 1 Cilt. Şam: el-Ehâlî ve Beyrut: Bîsân, 1997.
45. Kadı İyâz, İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî es-Sebtî. İkmâlü’l-mu‘lim bi-fevâ’idi Müslim. thk. Yahyâ İsmâîl. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Vefâ, 1419/1998.
46. Kazan, Tahsin. Hadis Karşıtlarının Tutarsız Gerekçeleri. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2021.
47. Keleş, Ahmet. Sünnet’in Kur’an’a Arz Usulü. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1997.
48. Kızıl, Fatma. “Hadis İlminde Modern Yaklaşımlar”. İslâmî İlimlerde Klasik ve Modern Yaklaşımlar: Milletlerarası Tartışmalı İlmî Toplantı. ed. İsmail Kurt-Seyit Ali Tüz. 145-158. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2023.
49. Kurtubî, Muhammed b. Ahmed el-Ensârî. el-Câmi' li-ahkâmi'l-Kur'ân. thk. Ahmed el-Berdûnî İbrâhîm Etfîş. 2. Basım. 10 Cilt. Kahire: Dârü'l-Kütübi'l-Mısriyye, 1384/1964.
50. Müslim b. el-Haccâc, el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. et-Temyîz. thk. Muhammed Mustafa el-A'zamî. 3. Basım. Riyad: Mektebetü'l-Kevser, 1410.
51. Müslim b. el-Haccâc, el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîhu Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-'Arabî-Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye; Kahire: Dârü'l-Hadîs, 1412/1991-1992.
52. Nevevî, Muhyiddîn Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. 18. Cilt. 2. Basım. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392/1972.
53. Nevevî, Muhyiddîn Yahyâ b. Şeref. Tahrîru elfâzi’t-Tenbîh. thk. Abdülganî ed-Dakr. 1 Cilt. Şam: Dâru’l-Kalem, 1408.
54. Öz, Mustafa. “Ahmed Han, Seyyid". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/73-75. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
55. Özon, Zekeriya. Cinâyetü’l-Buhârî. 1. Basım. 1 Cilt. Beyrut: Riyâd er-Rayyis, 2004.
56. Sâhib, Muhammad ‘Îd – Hamasha, Oumama Emad. “Medâ iltizâmi’l-menheci’l-’ilmî fî ta’ni’l-muâsırîn fî ahâdîsi’s-Sahîhayn”. Mecelletü’ş-şerî‘a ve’l-kânûn 48/1 (2021), 38–60.
57. Şâtıbî, İbrâhîm b. Mûsâ b. Muhammed el-Lahmî. el-İ’tisâm. thk. Selîm b. Îd el-Hilâlî. 1. Basım. Suudi Arabistan: Dâru İbn Affân, 1412/1992.
58. Şâtıbî, İbrâhîm b. Mûsâ b. Muhammed el-Lahmî. el-Muvâfakât. thk. Meşhûr b. Hasan Âl Selmân. 7 Cilt. Kahire: Dâru İbn Affân, 1417/1997.
59. Sebîlâ, Muhammed-Binabdülâlî, Abdüsselâm. el-Hadâse ve intikâdâtuhâ. 1. Basım. Mağrib/Kazablanka: Dâru Tûbkâl, 2006.
60. Sehâvî, Muhammed b. Abdurrahmân b. Muhammed. Fethu'l-mugîs bi-şerhi Elfiyyeti'l-hadîs li'l-'Irâkī. thk. Ali Hüseyin Ali. 1. Basım. 4 Cilt. Mısır: Mektebetü's-Sünne, 1424/2003.
61. Serâyirî, Semîr. Reddü'l-hadîs beyne menheci'n-nakdi'l-hadîsî ve da'vâ muhâlefeti'l-'akli fî ehâdîsi's-Sahîhayn. Cezayir: Câmiatü Bâtine, Külliyyetü'l-Ulûmi'l-İslâmiyye, Doktora Tezi, 1445/2024.
62. Şerefî, Abdülmecîd. el-İslâm beyne'r-risâle ve't-târîh. 2. Basım. Beyrut: Dârü't-Talî'a, 2008.
63. Sibâî, Mustafa b. Hüsnî. es-Sünne ve mekânetühâ fi't-teşrî'i'l-İslâmî. Dımaşk-Haleb-Beyrut: el-Mektebü'l-İslâmî; Amman: Dârü'l-Verrâk, 2000.
64. Şirbînî, İmâd es-Seyyid. es-Sünnetü'n-nebeviyye fî kitâbâti 'adâi'l-İslâm ve münâkaşetühâ ve'r-reddu 'aleyhâ. 1. Basım. 2 Cilt. Mansûre/Mısır: Dârü'l-Yakîn, 2002.
65. Sülemî, Fâtıma bint Sa'd Abdülcebbâr. "Ta'nü'l-müfekkirîn fî Sahîhi'l-Buhârî: Hasan Hanefî ünmûzecen". Mecelletü Külliyyeti’l-Benâti’l-Ezheriyye bi-Tîbe el-Uksur 8 (1446/2024), 621-652.
66. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. thk. Ahmed Muhammed Şâkir vd. 5 Cilt. Kahire: Matbaatü Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 2. Baskı, 1395/1975.
67. Tîzînî, et-Tayyib. en-Nassu'l-Kur'ânî emâme işkâliyyeti'l-bünyeti ve'l-kırâ'a. Dımaşk: Dârü'l-Yenâbî', 1997.
68. Uteybî, Sa'd b. Biccâd. Mevkifü'l-itticâhi'l-'aklâniyyi'l-İslâmiyyi'l-mu'âsır mine'n-nassi'ş-şer'î. 2. Basım. Riyad: Dârü'l-Va'y, 1434/2013.
69. Ziriklî, Hayrüddin b. Mahmûd b. Muhammed. el-A'lâm. 15. Basım. 8 Cilt. Beyrut: Dârü'l-İlm li'l-Melâyîn, 2002.