Kur’an Merkezli Bir Yaklaşımla Çıplaklık Olgusu ve İslami Tavır

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, modernleşme, dünyevileşme ve dijitalleşme süreçleriyle eş zamanlı olarak yayılan ve liberal özgürlük söylemleriyle meşruiyet kazanan çıplaklık olgusunu, Kur’an’ın normatif değerler sistemi üzerinden analiz etmektir. Görsel kültürün hâkimiyet kazandığı günümüzde, insan bedeni biyolojik ve mahrem bağlamından koparılarak kamusal alana taşınmış, kapitalist tüketim kültürü vasıtasıyla bir tüketim nesnesine dönüştürülmüştür. Çalışma, bu dönüşümün sadece estetik bir tercih olmadığını, bireyin ontolojik bütünlüğünü, ailenin yapısını ve toplumsal ahlakı tehdit eden yapısal bir kriz potansiyeli taşıdığını savunmaktadır. Özellikle sosyal medya, sürekli görünür olma arzusunu ve narsisistik eğilimleri besleyerek hayâ özelliğini aşındırmakta, insanı eşref-i mahlûkat seviyesinden salt biyolojik dürtü düzeyine çekmektedir. Araştırmanın teolojik zemini, örtünmeyi kültürel bir alışkanlık değil, insan fıtratının ontolojik bir gerekliliği olarak ele alan Kur’an perspektifine dayanmaktadır. A‘râf Suresi’ndeki Âdem ve Havva kıssası referans alınarak çıplaklık fıtrattan sapma ve manevi bir düşüş, örtünme ise insana vakar kazandıran bir medeniyet göstergesi ve ahlaki bir zırh olan takva elbisesi olarak tanımlanmaktadır. Kur’an epistemolojisinde örtünme, bireyi kısıtlayan bir unsurdan ziyade, bedeni metalaşmaktan ve görsel tacizden koruyan bir özgürlük alanıdır. Çalışma ayrıca, modern dönemdeki bedensel teşhir pratikleri ile İslam öncesi Cahiliye dönemi ritüelleri arasında fenomenolojik benzerlikler kurmaktadır. Bu bağlamda modern çıplaklık, arkaik dürtülerin modern formlarda yeniden üretimi olarak okunurken örtünme, medeni bir tekâmül olarak sunulmaktadır. Elde edilen bulgular ışığında çalışma, Müslüman toplumlar için üç eksenli bir strateji önermektedir: a) Bedenin saygınlığı ve fıtrat üzerine kurulu bir mahremiyet eğitimi, b) Moda endüstrisinin sömürü mekanizmalarını deşifre eden eleştirel medya okuryazarlığı, c) Tepkisel olmayan, alternatif ve estetik bir moda kültürünün inşası. Neticede çalışma, modern çıplaklık söyleminin vadettiği özgürlüğü sorgulamakta, Kur’an’ın önerdiği örtünme pratiğini ise insanın manevi onurunu koruyan rasyonel ve ahlaki bir tercih olarak ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir-Kelam
• Kur'an
• Çıplaklık
• Tesettür
• İslami tavır

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır

Etik Beyan

Etik beyan gerektirecek bir durum yok.

Teşekkür

Teşekkür edilecek kişi veya kurum yoktur

The Phenomenon of Nudity from a Qur'an-Centered Perspective and the Islamic

Öz

The main purpose of this study is to analyze the phenomenon of nudity, which has spread simultaneously with the processes of modernization, secularization, and digitalization and gained legitimacy through liberal discourses of freedom, through the normative value system of the Qur'an. In the present day, where visual culture has gained dominance, the human body has been detached from its biological and private context, moved into the public sphere, and transformed into an object of consumption through capitalist consumer culture. The study argues that this transformation is not merely an aesthetic preference, but carries the potential for a structural crisis that threatens the ontological integrity of the individual, the structure of the family, and social morality. In particular, social media erodes the quality of haya (modesty) by feeding the desire to be constantly visible and narcissistic tendencies, dragging the human being from the level of ashraf al-makhluqat (the noblest of creatures) down to the level of mere biological impulses. The theological ground of the research is based on the Qur'anic perspective, which approaches covering (veiling) not as a cultural habit, but as an ontological necessity of human fitrah (innate nature). Referencing the story of Adam and Eve in Surah Al-A'raf, nudity is defined as a deviation from innate nature and a spiritual decline, while covering is defined as a sign of civilization that bestows dignity upon humans and as a "garment of taqwa" (piety/God-consciousness), which serves as a moral armor. In Qur'anic epistemology, covering is interpreted not as an element that restricts the individual, but as a realm of freedom that protects the body from commodification and visual harassment. The study also establishes phenomenological similarities between bodily exposure practices in the modern era and the rituals of the pre-Islamic Jahiliyya period. In this context, modern nudity is read as the reproduction of archaic impulses in modern forms, while covering is presented as a civilizational evolution. In light of the obtained findings, the study proposes a three-axis strategy for Muslim societies: a) A privacy education based on the dignity of the body and innate nature, b) Critical media literacy that deciphers the exploitation mechanisms of the fashion industry, c) The construction of an alternative and aesthetic fashion culture that is not reactionary. Consequently, the study questions the freedom promised by the discourse of modern nudity and presents the practice of covering proposed by the Qur'an as a rational and moral choice that protects the human's spiritual dignity.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir-Kalam
• Quran
• Nudity
• Veiling
• Islamic attitude

Kaynakça

1. Acar, Kezban. “Osmanlı Devletinin Son Yüzyılında Fuhşu Önleme Çabalarına Dair Bazı Tespitler 1810’lar-1910’lar”. History Studies. Volume: 10 Issue: 9 (December 2018), 1-19.
2. Adıgüzel, Muhammed Metin. “Popüler Kültürün Bir Öğesi Olarak Tesettür Modası”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 7/3 (Aralık2023), 394-419.
3. Akbakın, Necip Doruk. Gözetim Toplumunda Teşhir Olgusu: Facebook ve Instagram Örneği. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
4. Akdoğan, Ali-Sungur, Erol. “Postmodern Ortamda Dindarın Değişen Giyim Anlayışı”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9 (1), (2016). 67-78.
5. Arı, Musa. “Tüketim Teşhiri ya da Teşhir Tüketimi”, Sosyoloji Divanı, 11, (2018), 163-175.
6. Aydın, Mustafa. “Mahremiyet ve örtünmenin dönüşümü”, Eskiyeni, Sayı: 12, (Kış 2009), 61-67.
7. Barbarasoğlu, Fatma. Şov ve Mahrem. İstanbul: Timaş Yayınları, 2006.
8. Moda ve Zihniyet, İstanbul: İz Yayıncılık, 2017.

9. Baudrillard, Jean. Tüketim Toplumu. çev. Hazal Deliceçaylı-Ferda Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2004.
10. Baysa, Hüseyin. Geçmişten Günümüze Fıkhi Açıdan Beden Estetizasyonu. Ankara: Nobel Yayınları, 2024.
11. Bauman, Zygmunt. Parçalanmış Hayat: Postmodern Ahlak Denemeleri. çev. İsmail Türkmen. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2014.
12. Bedran bin Lahsen. Malik bin Nebi’de Medeniyet. İstanbul: Mahya Yayınları, 2019.
13. el-Beğevî, Ebû Muhammed el-Hüseyn b. Mes‘ûd. Me‘âlimu’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Muhammed Abdillâh en-Nemr ve diğerleri. 8 Cilt. b.y: Dâru Tayyibe, 1417/1997.
14. Buğda, Sadreddin. “İslam Hukukunda Hisbe Teşkilatı (Mâverdî’nin er-Rütbetu fî Talebi’Hisbe Adlı Eseri Bağlamında). İslam Düşüncesi Araştırmaları –II-. ed. Mahsum Aytepe-Hasan Kaya. Ankara: Araştırma Yayınları, 2020, 245-268.
15. el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. Sahîh-i Buhârî. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 9 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2001.
16. Burckhardt, Titus. İslam Sanatı: Dil ve Anlam. Çev. Turan Koç. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015.
17. Can, İslam. “Teşhir Toplumu: Kavramlar, Kuramlar ve Pratikler”, Sosyoloji Divanı 11, Yıl: 6 (2018), 9-26.
18. Canatan, Kadir. “Gelenek ve Modernleşme Sürecinde Kadınların Değişen Dindarlık Biçimleri”. Eskiyeni. Sayı; 10, (Yaz 2008), 55-61, 57-58.
19. Can-Ulutaş, Ejder. Teşhir Toplumu: Bir Duyu Sosyolojisi Denemesi. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2021.
20. Cebeci, Suat. Din Eğitimi Bilimi ve Türkiye’de Din Eğitimi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2010.
21. Ceran, Zeynep. “Hz. Âdem Kıssasında Geçen Bedenin Açılması Hadisesinin Mahremiyetin Bozulması Olgusu Kapsamında Değerlendirilmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/2 (September 2025), 558-584.
22. Cevdet Paşa, Ahmet. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye. Der saadet: 1305/1887.
23. Corbin, Alain. “Bedenlerin Buluşması”. Bedenin Tarihi II: Fransız Devriminden Büyük Savaş’a, Hazırlayanlar: A. Corbin-J. J. Courtine-G. Vigarello. çev. S. Özen. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011. 117-167.
24. Çağan, Kenan. Postmodernizm ve Mahremiyetin Dönüşümü. Ankara: Pruva Yayınları, 2019.
25. Çağlak, Uğur. “Teşhir Toplumu ve Yeni Medya: Teşhir Toplumunun Oluşmasında Önemli Bir Araç Olan Yeni Medya Üzerine Bir Değerlendirme”, Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 2/2, (2020), 12-20.
26. Duerr, Hans Peter. Çıplaklık ve Utanç. çev. Tarhan Onur. Ankara: Dost Yayınevi, 1999.
27. Durugönül, Serra-Tepebaş, Ulus. “Çıplaklığın Kısa Tarihçesi: Antik Dünyada Çıplaklık”. Çömlek Arkeoloji, Sayı: 11, Yıl: 3, 2014, 22-27.
28. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as es-Sicistânî. Sunen Ebû Dâvûd. thk. Muhyiddîn Abdülhamîd Beyrût: el-Mektebetü’l-‘asriyye, ts.)
29. Featherstone, Mike. “The Body in Consumer Culture”, The Body: Social Process and Cultural Theory Theory. Ed. M. Featherstone-M. Hepworth-B.S. Turner, Sage Publications, London 1991, 170-196.
30. Fidan, Ali. “Sonsuzluktan Mutlu Kopuş: Teşhir ve Yeni Sosyal ‘Ben’”, Sosyoloji Divanı, 11 (2018), 95-115.
31. Garaudy, Roger. Entegrizm. çev. Kamil Bilgin Çileçöp. İstanbul: Pınar Yayınları, 1995.
32. Giddens, Anthony. Modernite ve Bireysel Kimlik: Geç Modern Çağda Benlik ve Toplum. çev. Ümit Tatlıcan. İstanbul: Say Yayınları, 2014.
33. Göle, Nilüfer. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, 2019.
34. Gültekin, Mücahit. “Teşhirin ve Gözetlemenin Biyo-psiko Politiği”, Sosyoloji Divanı 11, (2018), 117-131.
35. Güneş, Burhanettin. Teşhir İletişimi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
36. el-Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahman. Kitabu’l-‘ayn. thk. Mehdî el-Mehzûmî-İbrâhîm es-Samirraî. b.y: Dâr ve Mektebetu’l-hilâl, ts.
37. Harvey, Harvey. Postmodernliğin Durumu: Kültürel Değişimin Kökenleri. Çev. Sungur Savran, İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
38. el-Hemirî, Neşvân b. Seîd. Şemsu’l-ulûm ve devâu kelâmi’l-‘Arab mine’l-kelum. thk. Hüseyn b. Abdillâh el-‘Umrî-Mutahhir b. Ali el-İryânî-Yûsuf Muhammed Abdullâh. 11 Cilt. Dımeşk-Suriye: Dâru’l-fikr, 1420/1999. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
39. Işık, Emre. Beden ve Toplum Kuramı: Öznenin Sosyolojisinden Bedenin Sosyolojisine. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 1998.
40. Işık, Sever. “İfşa, İtiraf, Gösteri: Mahremiyet Toplumundan Teşhir Toplumuna”, Sosyoloji Divanı 11, (2018), 81-94. İbn Haldûn, Abdurrahmân b. Muhammed. Mukaddime. Beyrût: Mektebetu’l-hilâl, 1988.
41. İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Meyzîd el-Kazvînî. Sunen İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. b.y: Dâr ihyâi’l-kutub el-‘Arabiyye, ts.
42. İbn Teymiyye, Takiyyüddîn Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Abdülhalîm. Mecmûʿu’l-fetâvâ. thk. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. Medîne: Mecmau’l-Melik Fehd li Tabâʿati’l-Mushafi’ş-Şerîf, 1416/1995.
43. İncil. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 1995.
44. Kemik, Büşra. Sosyal Medyada Fotoğraflarla Mahremiyetin Teşhiri Instagram'da Şeffaflaşan Beden. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
45. Kitâb-ı Mukaddes. Erişim 23 Eylül 2025. https://www.kitabimukaddes.com
46. Kur’ân Yolu. Erişim 24 Eylül 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr
47. Kutub, Seyyid. fî zilâli’l-Kur’ân. Beyrût-Kâhire: Dâru’ş-şurûk, 1423/2003.
48. el-Mâturidî, Muhammed b. Muhammed. Te’vîlâtu ehli’s-sünne. thk. Mecdî Bâsilum. 10 Cilt. Beyrût-Lübnân: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 1426/2005.
49. el-Mâverdî, Ali b. Muhammed. el-Ahkâmu’s-sultâniyye ve’l-vilâyeti’d-dîniyye. Kuveyt: Mektebetu dâr İbn Kuteybe, 1409.
50. el-Mâverdî, Ali b. Muhammed. en-Nuket ve’l-‘uyûn. thk. es-Seyyid b. Abdulmaksûd b. Abdirrahîm. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, ts.
51. Mevdûdî, Ebu’l-A‘lâ. Hicab. çev. Ali Gencelli. İstanbul: Hilal Yayınları, 2016.
52. Montagu, Mary Wortley. Şark Mektupları. Ankara: Dorlion Yayınları, 2022.
53. Muhtâr, Ahmed. Mu‘cemu’l-luğeti’l-‘Arabiyyeti’l-muasıra. 4 Cilt. b.y: Alemu’l-kütüb, 1429/2008.
54. Mutaharrî, Murtaz. Meseletu’l-hicâb. çev. Cafer Sadık Halilî. thk. Abdülkerim ez-Züheyrî. nşr. Ayendei Dırahşan. b.y: Matbaatu Şeriat, 2009.
55. el-Müslim, Ebü’l-Hasen Müslim b. el-Haccâc. el-Müsnedü’s-sahîhu’l-muhtasar bi nakli’l-‘adli ‘ani’l-‘adli ilâ Resûlillâh. 5 Cilt. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrût: Dâr ihyâi’t-türâsi’l-‘Arabî, ts.
56. Nursi, Said. Lemalar. İstanbul: Sözler Yayınevi, 1976.
57. Öcal, Mustafa. Din Eğitimi ve Öğretiminde Metotlar. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
58. Postman, Neil. Televizyon: Öldüren Eğlence. çev. Osman Akınhan. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2020.
59. es- Sâbûnî, Muhammed Ali. Revaiu’l-beyân fî tefsiri âyati’l-ahkâm. Dimaşk: Mektebetu’l-Gazzâlî, 1401/1981.
60. Selçuk, Mualla. “Çocuğun Eğitiminde Dini Motifler (Okul Öncesi)”, İslami Araştırmalar, Cilt: 4, Sayı: 2, Nisan 1990, 106-117.
61. Sennett, Richard Sennett. Ten ve Taş: Batı Uygarlığında Beden ve Şehir. çev: Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, İstanbul 2008.
62. Soylu, Rasim. “Sanatta Çıplaklık Sorunu”. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9 (37), 2023, 22-33.
63. Soysal, Mehtap. “Antik Yunan ve Rönesansın Tarihsel Sürecinde Heykel Sanatında Çıplaklık”, Kültür Araştırmaları Dergisi, 15, 2022, 203-217.
64. Stillman, Yedida Kalfon. Arab Dress: From the Dawn of Islam to Modern Times. Boston: Brill, 2003.
65. Şişman, Nazife. “Küresel Dinamikler Bağlamında Aile ve Kadın”. Günümüzde Aile. İstanbul: 2007, 604-611.
66. Şişman, Nazife. Başörtüsü –Sınırsız Dünyanın Yeni Sınırı-. İstanbul: İnsan Yayınları, 2019.
67. Şişman, Nazife. Emanetten Mülke: Kadın, Beden, Siyaset. İstanbul: İz Yayıncılık, 2003.
68. Tekin, Ferhat. “Geleneksel Dönemden Postmodern Döneme Beden Anlayışının Değişimi”, Journal of Turkish Studies, 11/2, (2016), 1153-1172.
69. Tekin, Ferhat. “Bedenin Teşhiri: Dile Gelen Bedenden Duyuma Gelen Bedene”, Sosyoloji Divanı 6/11 (Ocak-Haziran 2018), 133-146.
70. Tekin, Ferhat. Teşhir Toplumu: Sinoptikonun Gösterişçi Sakinleri (e-kitap/pdf), Çizgi Kitapevi Yayınları, 2018.
71. Ünsal, Ramazan. “Kendimizi Neden Göstermek İstiyoruz? Teşhir Toplumunda Sosyal Medya Kullanımına Dair Nitel Bir Çalışma”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 39/2 (2022), 548-569.
72. Yamaç, Muhammed. “Postmodern Çağ ve Sosyal Medya: Beğeni Toplumunun Panoraması”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı: 35 (Aralık 2024), 90-118.
73. Yeğenoğlu, Meyda. Sömürgeci Fantaziler: Oryantalist Söylemde Kültürel ve Cinsel Fark. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
74. Yılmaz. Bedriye. Tarihten Günümüze Örtünmenin Anlamları. İstanbul: İz Yayınları, 2008.
75. Yurdigül, Yusuf-Elitaş, Türker. “Voyörizm ve Teşhircilik Bağlamında Sosyal Medyanın Mahremiyet Sorunu: Instagram ve Periscope Örneği”, Sosyoloji Divanı 9 (2018), 129-148.
76. ez-Zebidî, Muhammed b. Muhammed. Tacu’l-urûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Mecmû‘e mine’l-muhekkikîn. b.y: Dâru’l-hidâye, ts.