İlahiyat Fakültesi Mezunu Uluslararası Öğrencilerin Perspektifinden İlahiyat Fakülteleri

Öz

Dünya genelinde uluslararası öğrenci hareketliliği kapsamında birçok değişim programı uygulanmaktadır. Uluslararası öğrenci hareketliliği; ülkelerin tanınırlığına, üniversite yaşamına ve ekonomik ile sosyo-kültürel değişimlere önemli katkılar sağlayabilmektedir. 1990’lı yıllardan itibaren özellikle Türkiye Diyanet Vakfının desteğiyle Orta Asya, Balkanlar ve Afrika gibi bölgelerden çok sayıda öğrenci, Türkiye’deki ilahiyat fakültelerinde lisans, yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmüştür. Farklı siyasî ve dinî yapılara sahip ülkelerden gelen bu öğrenciler, Türkiye’de edindikleri bilgi ve birikim sayesinde kendi ülkelerinde akademik ve mesleki alanlarda önemli görevler üstlenmiş; aynı zamanda bu öğrenciler, Türkiye’deki ilahiyat fakültelerini uluslararası düzeyde temsil eder hâle gelmiştir. Bu çalışmanın amacı; ilahiyat fakültelerinde sunulan eğitimin yeterliliğini ve niteliğini, bu fakültelerden mezun olmuş uluslararası öğrencilerin mesleki ve akademik kariyerlerine olan etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışma, ilahiyat fakültelerinin uluslararası öğrencilere kazandırdığı eğitimin, mezuniyet sonrası mesleki, akademik ve sosyal yaşamlarında etkilerini ortaya koyması açısından önem arz etmektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni benimsenmiştir. Katılımcılar; Afganistan, Azerbaycan, Bulgaristan, Gürcistan, Kırgızistan, Rusya Federasyonu ve Suriye gibi farklı ülkelerden gelerek Türkiye’deki ilahiyat fakültelerinde lisans, yüksek lisans ve doktora düzeylerinde eğitim almış mezunlar oluşturmaktadır. Verilerin toplamasında yarı yapılandırılmış soru formu kullanılmıştır. Katılımcıların büyük bir kısmı, Türkiye’de ilahiyat eğitimi alma tercihlerini ilahiyat fakültelerinin eğitim kalitesi ve akademik gelişim imkânları gibi hususlarla açıklamıştır. Katılımcıların bir bölümü ilahiyat müfredatını, ders çeşitliliği ve bilgi derinliği açısından yeterli bulurken, önemli bir kısmı ise ilahiyat eğitiminin uygulamadan uzak kaldığını ve mesleki yeterlilik kazandırma açısından yetersiz olduğunu ifade etmiştir. Son olarak da Türkiye’deki ilahiyat alanındaki bilimsel çalışmaların alana katkıları olmakla birlikte, bu birikimin topluma ve İslam dünyasına yansımasının sınırlı kaldığı yönünde değerlendirmeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• İlahiyat Fakültesi
• Uluslararası öğrenci
• İlahiyat Müfredatı
• Öğretim Anlayışı
• Entelektüel İklim

Theology Faculties from the Perspective of International Students Graduating from Türkiye's Theology Faculties

Öz

Numerous exchange programmes are implemented worldwide within the scope of international student mobility, which contributes significantly to countries’ reputations, university environments, and economic and socio-cultural exchange. Since the 1990s, with the support of the Turkish Religious Foundation, many students from regions such as Central Asia, the Balkans, and Africa have pursued undergraduate, postgraduate, and doctoral studies at faculties of theology in Turkey. Coming from diverse political and religious contexts, these students have assumed important academic and professional roles in their home countries, while also representing Turkish theological education internationally. This study aims to examine the adequacy and quality of education provided in Turkish faculties of theology and to explore its impact on the professional and academic careers of international graduates. The research is significant in that it sheds light on how theological education in Turkey influences graduates’ professional, academic, and social lives. Adopting a qualitative case study design, the study includes participants from countries such as Afghanistan, Azerbaijan, Bulgaria, Georgia, Kyrgyzstan, the Russian Federation, and Syria, who completed their undergraduate or postgraduate education in theology in Turkey. Data were collected through a semi-structured questionnaire. Findings indicate that many participants preferred Turkey due to the perceived quality of education and opportunities for academic development. While some participants found the curriculum sufficient in terms of content diversity and depth, a considerable number argued that it lacks practical orientation and is insufficient in developing professional competencies. Furthermore, although theological research in Turkey is recognized for its academic contribution, its societal and broader impact on the Islamic world is perceived as limited.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Theology Faculties
• International Students
• Theology Curriculum
• Teaching Concept
• Intellectual Climate

Kaynakça

1. Akpınar, Teoman - Küçükgöksel, Nazlı Çağıl. “Dünya’da ve Türkiye’de Uluslararası Öğrenci Hareketliliği ve Ülkelere Katkıları”. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi 2 (Ağustos 2022), 140-150.
2. Arıcı, Handan Yalvaç - Çevik, İsmail. “İlahiyat/İslami İlimlerde Eğitim Gören Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Eğitim Sürecine Yönelik Değerlendirmeleri”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 21 (29 Aralık 2025), 117-150.
3. Aşıkoğlu, Nevzat. “İlahiyat Fakültelerinin Eğitim Öğretime Katkıları ve Kaliteye Yolculuk”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (15 Haziran 2005), 1-10.
4. Bulut, Ramazan. “Yüksek Din Öğrenimi Gören Uluslararası Öğrencilerin Türkiye Algısı, Türkiye’yi Tercih Nedenleri ve Yüksek Din Eğitimi Beklentileri Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Journal of International Social Research 12 (28 Şubat 2019), 1727-1732. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3180
5. Buyrukçu, Ramazan. “Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı’nın Türk Dünyasındaki Eğitim ve Din Hizmetleri Alanındaki Katkıları”. Türk Dünyasının İslamiyete Katkıları Sempozyumu. 2007.
6. Creswell, John W. Araştırma Deseni, Nitel Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. Ankara: Eğiten Kitap, 2017. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitapevi, 2020.
7. Çelebi, İlyas. “İlâhiyat ve İslâmî İlimler Fakültelerinin Türkiye’nin İlmî Hayatına Katkıları”. 120. Yılında İlahiyat ve İslami İlimler Fakülteleri Çalıştayı, 129-138.
8. Demir, Zekiye. “İlahiyat Eğitiminin Dönüştürücü Etkileri: Uluslararası İlahiyat Öğrencileri Örneği”. Journal of Analytic Divinity 6/2 (15 Aralık 2022), 77-103. https://doi.org/10.46595/jad.1145797

9. Demi̇rhan, Kamil. “Ulusal Alanyazında Uluslararası Öğrenciler ve Uluslararası Öğrencileri Siyasal Açıdan Düşünmek”. International Journal of Management Economics and Business 13/ICMEB17 (31 Aralık 2017), 547-562. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2017ICMEB1734650
10. Erşahin, İsmai̇l. “Bir Diyanet Projesi Olarak Uluslararası İlahiyat Programı”. Diyanet İlmi Dergi 51/2 (01 Haziran 2015), 125-146. https://doi.org/10.61304/did.383244
11. Genç, Muhammet Fatih. “Avrupa ve Türkiye’de İlahiyat Fakülteleri Lisans Programları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13/1 (01 Haziran 2013), 27-45.
12. Gül, Ali̇. “Türkiye’de Öğrenim Gören Uluslararası Öğrencilerin Eğitim Sistemine Uyumlarında Dini Öğrenmelerinin Rolü”. İslam ve Yorum VI, 2022.
13. Güllü, İsmail. “İ̇lahiyat fakültelerinde okuyan yabancı uyruklu öğrencilerin dini sosyalleşmeleri üzerine bir araştırma (erciyes üniversitesi örneği)”. Toplum Bilimleri Dergisi IV/7 (07 Haziran 2010), 211-227.
14. Karadaş, Cağfer. “İlahiyat Fakülteleri Lisans Programları Üzerine Genel Değerlendirme ve Öneriler”. Bugünün İlahiyatı Nasıl Olmalıdır? -Sorunlar ve Çözümleri. 2015. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/291664
15. Kılavuz, M. Akif. “İlahiyat Fakültelerinde Din Hizmetleri Bölümü Oluşturulmasına Duyulan İhtiyaç”. Türkiye’de Yüksek Din Eğitiminin Sorunları, Yeniden Yapılanması ve Geleceği Sempozyumu. 2004. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/263993
16. Koç, Ahmet. “İlâhiyat Fakültesi (İlâhiyat Lisans Programı) Öğrencilerinin Sorunları ve Beklentileri”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25 (Şubat 2003), 25-64. https://doi.org/10.15370/muifd.39209
17. Köylü, Mustafa. “O.M.Ü. İlahiyat Fakültesine Devam Eden Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Fakülte Hakkındaki Düşünce, Sorun ve Beklentileri”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/12-13 (01 Nisan 2001), 131-153.
18. Mehmedoğlu, Yurdagül. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Eğitim-Öğretim Beklentileri”. Gençlik Dönemi ve Eğitimi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2000.
19. Metin, Bahadır - Sevinç, İsmail. “Bir Kamu Diplomasi Aracı Olarak Uluslararası Öğrenci Hareketliliği”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/1 (30 Mayıs 2024), 387-408. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1444650
20. Osmanoğlu, Cemi̇l. “İlahiyat’ta Farklı Olmak: Yabancı Uyruklu Öğrenciler Gözüyle Türkiye’de İlahiyat Eğitimi”. Dinde Çoğulculuk ve Din Eğitimi: Türkiye Tecrübesi. 261-292. DEM Yayınları, 2021.
21. Öcal, Mustafa. Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Din Eğitimi. Dergah Yayınları, 2016.
22. Özkan, Fatih. Türkiye’de İlahiyat Fakültelerinde Eğitim Gören Uluslararası Öğrencilerin Memnuniyet Düzeyleri. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
23. Siddiqi, Jawad. Nizamiye Medreseleri ve Eğitim Felsefesi Açısından Değerlendirmesi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, 2012.
24. Süleymanoğlu, Nurcan - Uçar, Recep. “Öğrencilerin İlahiyat Fakültesini Tercih Etme Nedenleri ve Aldıkları Eğitim Hakkındaki Görüşlerine Dair Nitel Bir Araştırma”. Düzce İlahiyat Dergisi 9/1 (30 Haziran 2025), 1-27. https://doi.org/10.61272/duid.1599630
25. Şimşek, Muhammed Emin. “Dinî Öğrenmenin Bağlam Değişimi: Türkiye’deki Uluslararası Öğrencilerin Eğitimsel Etkileşimleri”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 12/1 (13 Ocak 2026), 181-207. https://doi.org/10.69576/ihya.1747030
26. Tosun, Aybiçe - Yorulmaz, Ayşe. “Öğrencilerine Göre İlahiyat Lisans Programının Mesleğe Hazırlama Yönü (Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Örneği)”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/7 (31 Aralık 2017), 151-184.
27. Tosun, Cemal - Doğan, Recai. “İlahiyat Fakültelerinin Yeniden Yapılanması Üzerine”. Türkiye’de Yüksek Din Eğitiminin Sorunları, Yeniden Yapılanması ve Geleceği Sempozyumu. 2004. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/264003
28. “100. Yılında Türkiye’de İlahiyat Fakülteleri Sempozyumu Programı Yayımlandı | İSAM - İslam Araştırmaları Merkezi”. Erişim 14 Mayıs 2026. https://www.isam.org.tr/haberler/100-yilinda-turkiye-de-ilahiyat-fakulteleri-sempozyumu-programi-yayimlandi
29. “Türkiye Mezunları Suriye’nin Yeniden İnşasında Önemli Görevler Üstleniyor”. Erişim 14 Nisan 2026. https://ytb.gov.tr/haberler/turkiye-mezunlari-suriyenin-yeniden-insasinda-onemli-gorevler-ustleniyor