The Historical Handwritten Located in Bingöl Province and the Evaluation of Its Content

Öz

Manuscripts are important historical documents among historical sources. These works, which are the best documents conveying the past to the present, bear traces of history, culture, and civilization not only through their artistic features but also through their content. Bingöl ranks among the provinces with the fewest written works in the region. One reason for this is that the vast majority of its written works have been moved elsewhere. Recent research has uncovered several manuscripts. In addition to handwritten copies of the Quran, a manuscript containing religious issues has been identified. This work, which is quite damaged, has been preserved in the Bozkanat Village Mosque in the Solhan district of Bingöl province. However, due to moisture, this work, which has been largely damaged and is unusable, has been shelved. This work has several important features. One of these is the seals on it. Another feature is the presence of poems written in Ottoman Turkish. A further feature is the decorative elements on the cover of the book. Although this work from the Ottoman period is quite worn, it is an important cultural heritage due to its features. With these aspects, this work, which has a special place among manuscripts, has been evaluated in all its aspects in order to ensure that it is included among cultural assets.

Anahtar Kelimeler

• Art History
• manuscript
• poetry
• Ottoman Turkish
• Bingöl

Bingöl İlinde Bulunan Tarihi El Yazması ve İçeriğinin Değerlendirilmesi

Öz

El yazmaları tarihi kaynaklar arasında önemli bir yere sahiptir. Geçmişi günümüze en iyi aktaran belgeler niteliğinde olan bu eserler barındırdıkları sanat özelliklerinin yanı sıra içerikleriyle de tarih, kültür ve medeniyetin izlerini taşırlar. Bingöl, yazılı eser bakımından bölgede en az esere sahip iller arasında gelmektedir. Bunun bir nedeni de yazılı eserlerinin büyük çoğunluğunun başka yerlere taşınmasıdır. Son dönem yapılan araştırmalarda birkaç el yazma eser tespit edilmiştir. Bu eserlerden bir kısmı Kur’an-ı Kerîm’dir. Bunun yanı sıra farklı dini konular içeren bir el yazması mecmua tespit edilmiştir. Oldukça tahrip olmuş bu eser Bingöl ili, Solhan ilçesi, Bozkanat Köyü Camii’inde muhafaza edilmiştir. Nemden dolayı büyük oranda tahrip olmuş bu eser, kullanılamamaktadır. Yazma eser birkaç yönden önemli özellikler barındırmaktadır. Eserde bulunan mühürler, içerikte ayrı varak halinde, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış şiir ve eserin cildinin barındırdığı süslemeler içerik ve verileri bilimsel çalışmalara konu olacak niteliktedir. Osmanlı döneminde yazılmış bu eser, oldukça yıpranmış olmasına rağmen barındırdığı özellikler ile önemli bir kültürel mirastır. Bu yönleriyle bölgedeki el yazmaları arasında önemli bir yeri olduğu düşünülen bu eser, tüm yönleriyle ele alınarak, kültür varlıkları içinde değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sanat tarihi
• el yazması
• şiir
• Osmanlı Türkçesi
• Bingöl

Etik Beyan

Etik Kurallara uyduğumu beyan ederim.

Teşekkür

Teşekkürler

Kaynakça

1. Alparslan, Ebru. “Kütahya Vahit Paşa Yazma Eser Kütüphanesinde Bulunan El Yazması Eser Ciltlerinden (Deri) Örnekler”. NWSA 9/1 (2014), 1–11. https://doi.org/10.12739/NWSA.2014.9.1.D0144
2. Bilgin, Orhan. “Yazma”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/yazma
3. Butasım, Nebi. “Bingöl Solhan İlçesi Bozkanat Köyü’nde Bulunan Tarihi Kur’an-ı Kerim Yazması Üzerine Bir Değerlendirme”. Bingöl Araştırmaları Dergisi 3/2 (2017), 53–64.
4. Coşkun, Betül vd. “Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesinde Bulunan Bir Yazma Eserin Tezhip Sanatı Açısından İncelenmesi”. Turkish Studies 13/26 (2018), 281–293.
5. Çelik Birten. “Osmanlı Gümrüklerinde 19. Yüzyıl Son Döneminde Yapılan Reformlar ve Yabancı Uzmanlar”. XVIII. Türk Tarih Kongresi, III. ed: Muhammed Özler, Semiha Nurdan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022, III.
6. Çiftyürek, Müge. “Arşiv Belgelerine Göre İskenderun Gümrük (Rüsumat) Binası ve Bu Binada Alexandre Vallaury’nin Rolü”. ARIŞ 27 (2025), 53–75.
7. Çoban, Ebru – İlyas, Ahmet. “1935 Nüfus Sayımı ve Bingöl’ün Nüfus Potansiyeli”. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 7/1 (2017), 89–98.
8. Dartma, Bahattin. “Elyazması Eserlerin Önemi ve Resmî Olarak Kayıtlı Olmayanların Durumu Üzerine Kısa Bir Değerlendirme”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 15/1 (2015), 7–14.

9. Demir, Hüseyin. “Düzce İli Sözlü Halk Kültüründen Örnekler”. İçinde: Geçmişten Günümüze Düzce İli Halk Kültürü Değerleri. 176–212. Düzce: Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2022.
10. Demirayak, Rahime Betül. “Yazma Eserlerde Mecmua Geleneği”. Ahi İlahiyat Dergisi 4 (2025), 17–30.
11. Demirbaş, Ufuk. “Günümüz İzmir Yöresi Düğün Geleneklerinde Tasavvufi Müzik Unsurları ve İşlevleri”. İçinde: Halk Kültüründe Eğlence Uluslararası Sempozyumu Bildirileri. Ed: Işıl Altun – Taha Tuna Kaya. İstanbul: Motif Yayınları, 2011.
12. Gölpınarlı, Abdülbaki – Boratav, Pertev Naili. Pir Sultan Abdal. İstanbul: Derin Yayınları, 2010.
13. İnan, Göker. “Osmanlı Tarihlerinde ve Biyografi Kaynaklarında Yunus Emre’ye Dair Kayıtlar”. Darulfunun İlahiyat 32/1 (2021), 1–41.
14. Odabaş, Hüseyin – Odabaş, Zuhal Yonca. “Osmanlı Yazma Eser ve Belgelerinin Sanatsal Özellikleri ve Türkiye’de Geliştirilen Katalog Sistemlerinde Nadir Eserlerin Sanatsal Özelliklerine İlişkin Yaşanan Niteleme Sorunları”. Turkish Studies 3/2 (2008), 545–573.
15. Rukancı, Fatih. “Yazma Eserlerde Fiziksel Niteleme”. ERDEM 63 (2012), 169–204.
16. Tan, Nail. Derlemeler Makaleler: Âşık Edebiyatı / Tekke Edebiyatı. Ankara: BRC Basım, 2007.
17. Tokuş, Ömer. “Genç’in (Genc/Ginc) Tarihine Dair Yeni Tespitler”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26 (2023), 352–363. https://doi.org/10.29029/busbed.1330134
18. Yıldırım, Mustafa – Çakır, Betül. “Balıkesir Mutasarrıf Ömer Ali Bey Yazma Eser Kütüphanesi’nde Bulunan Selçuklu ve Beylikler Dönemi Üslubundaki Ciltler”. İSTEM 32 (2018), 279–300.
19. Yıldırım, Mustafa – Odabaşı, Ayşe Serpil. “Burdur İl Halk Kütüphanesi’nde Bulunan Türkiye Selçukluları ve Beylikler Dönemi Cilt Örnekleri”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2018), 283–303.