Şia Tefsiri ve Aşırı Batınî Yorum: Cafer b. Mansur Kitabu’l-Keşf Örneği / Shia’s Tafsir and Batini’s Extreme İnterpretation: Example of Kitab al-Kashf by Jafer b. Mansur

Öz

Şia tefsirinde batınî yorumu Cafer b. Mansur el-Yemenî’nin (v. 360/970) Kitabu’l-
Keşf adlı eseri üzerinde göstermeyi amaçlayan bu çalışmada öncelikle Cafer b.
Mansur hayatı ve eserleri tanıtılmış, ardından İsnaaşeriyye ve Zeydiyye ayrımı
yapmaksızın genel olarak Şia tefsirinden bahsedilmiştir. Sonrasında müellifin de
İsmailiyye mensubiyeti sebebiyle İsmailiyye-Batıniyye üzerinde müstakil olarak
durulmuş ve batınî tevil metodu hakkında bilgi verilmiştir. Son olarak çalışmanın
esasını teşkil eden Kitabu’l-Keşf’ten seçilen tevil örneklerine yer verilmiş, rivayet ve
dirayet tefsirlerinin önemli ve yetkin örnekleri sayılmaları sebebiyle İbn Cerir et-
Taberî’nin (v. 310/923) Câmiu’l-Beyan’ı ve İmam Maturidî’nin (v. 333/944) Tevilât’ı
ile mukayese edilerek İsmailî-Batınî tevilin klasik tefsir örnekleri karşısında
ne durumda olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Zikredilen diğer tefsir
örneklerinin de özellikle müfessirin asrına yakın olan eserlerden verilmeye gayret
gösterilmiştir.