Arap Edebiyatında Melâhin Eserleri (İbn Dureyd’in Kitâbu’l-Melâhin Örneği)

Öz

Melâhin türü eserler, Arap edebiyatında dil alanında yazılmış olan eser türlerinden

biridir. Kelime ve zekâ oyunları, bilmece-bulmaca gibi kavramlarla ifade edilebilecek

melâhin kavramına yakın olarak “muhâcât, lugaz, ehâcî, ta‘miye, mugâlata,

mu‘âyât” gibi isimler kullanılmıştır. Zor ifadeleri çözme alışkanlığı kazandırmak,

vakti değerlendirmek, muhatabın bilgi seviyesini ölçmek, zekâyı geliştirmek ve

amacı gizlemek gibi gayeleri bulunan melâhinin şiir ve nesir türleri bulunmaktadır.

Melâhin olgusuna olumlu yaklaşıp değerli bulanların yanı sıra faydasız ve gereksiz

bir alan olduğunu iddia edenler de olmuştur. Ancak kelimelerin mecâz ve kinayede

kullanılması açısından belagat ilmiyle, kişiyi çok yönlü düşünmeye sevk etmesi

açısından felsefe bilimleriyle, kelimelerin birden çok manada kullanılmasıyla da

dilbilimiyle olan ilişkisi, melâhini değerli kılmaktadır.

* Bu makale Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde devam eden doktora tez

çalışmasından yararlanılarak hazırlanmıştır.

** Arş. Gör., Bingöl Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı

Öğretim Elemanı([e-mail])

BÜİFD Cilt: V Sayı: 9 Yıl: 2017/1, s. 187-196

188 Selman YEŞİL

İbn Dureyd, melâhin olgusuna farklı bir perspektiften yaklaşarak özgün içerik ve

amaca sahip bir eser ortaya koymuştur. Bu çalışmada İbn Dureyd’in Kitâbu’l-melâhin

isimli eseri, içerik ve metot açısından incelenmiş ve özgün yönleri ortaya koyularak

alandaki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Melâhin,Elgâz,Lugaz,İbn Dureyd,Arap edebiyatı

Kaynakça

1. Buhârî, Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. İsmâ‘îl, Sahîh-i Buhârî , Çağrı Yay., İstanbul 1982. El-Câhiz, Ebû ‘Usmân Amr b. Bahr, el-Beyân ve’t-tebyîn, Dâru’l-cîl, Beyrut. Durmuş, İsmail, ‘Lugaz’ DİA., İstanbul 2003. El-Enbârî, Ebu’l-Berekât Kemâleddin ‘Abdurrahman b. Muhammed, Nuzhetu’l-elibbâ fî tabakâti’l-udebâ, (Thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrâhim) Dâru’l-fikri’l-Arabî, Kahire 1998. İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Cemâluddîn, Lisânu’l-‘Arab, Dâru sâdir, Beyrut 1994. El-Kerderî, ‘Abdulgafûr b. Lokmân, Hayretu’l-fukahâ. ts. yy. El-Kıftî, Cemâluddîn Ebu’l-Hasan ‘Alî b. Yûsuf,