Anadolu’nun İslamlaşmasında Ahi Evren ve Ahiliğin Rol Modelliği

Öz

Anadolu’nun İslamlaşmasında Ahi Evren ve Ahiliğin Rol Modelliği

The Role Modelling of Ahi Evren and Ahi Community in the Islamisation of Anatolia

Mehmet Şirin AYİŞ

Dr. Öğr. Üyesi Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Tasavvuf Anabilim Dalı

Asst. Prof. Dr., Bingol University, Faculty of Islamic Sciences, Department of

Islamic Mysticism.

Bingöl, Turkey

[e-mail]

ORCID: 0000-0002-7040-4110

Geliş Tarihi: 06.02.2019, Kabul Tarihi: 13.02.2019

DOI: 10.34085/buifd.523520

 

Ahi Evren, Anadolu Ahilik Teşkilatı’nın kurucusu olarak kabul edilir. Tam ad Şeyh Hâce Nasiru’d-din Mahmud el Hoyî’dir. Ahi Evren, 1171 tarihinde, Azerbaycan’ın Hoy şehrinde dünyaya gelmiştir. Zamanının önemli âlimlerinden dersler okumuştur. Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen sufi bir şahsiyettir. Mesleği dericilik olan Ahi Evren Kayseri başta olmak üzere irşad amacıyla Anadolu’nun diğer şehirlerini de gezerek buradaki esnafı teşkilatlandırmıştır.

 Ahi Evren, tasavvuf anlayışını, esnaflık teşkilatı ile birleştirerek bu alanda sağlam kurallar ortaya koymuştur. Bu yüzden evvela Kayseri’de Ahilik teşkilatını kurulmasına vesile olmuştur. Kayseri merkezli olarak ortaya koyduğu bu faaliyetler, vefatından sonra da Anadolu’da asırlarca devam etmiştir.

Ahilik anlayışı, ibadet hayatına önem verdiği kadar, çalışma hayatına da önem vermiştir. Çalışma hayatında dürüstlük prensibine riayet etmek, ahlaklı ve erdemli olmak ahiliğin önem verdiği konuların başında gelir. Bu prensiplere uyarak bu teşkilata girenler, iyi ve güzel vasıflarla tanınmışlardır. Bu durum, toplumda ahlaklı ve faziletli insanların sayısının artmasın vesile olmuştur. Bunun bir sonucu olarak da tekke, medrese, zaviye, han, hamam gibi vakıf eseri birçok mekân inşa edilmiştir.  

Bu çalışmamızda, Ahi Evren ve Ahilik Teşkilatının, Anadolu’nun İslamlaşma sürecinde Anadolu’ya göç etmiş ve burayı yurt edinmiş Türk topluluklarının bu yeni yerleşim yerinde huzur ve sükûnet içerisinde yaşamalarını sağlamak için ahlakî, meslekî, iktisadî, ticarî, siyasî ve idarî alanlarda otaya koydukları rol modellikler üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ahi Evren,Ahilik,Anadolu,İslamlaşma

Öz

The Role Modelling of Ahi Evren and Ahi Community in the Islamisation of Anatolia

The Role Modelling of Ahi Evren and Ahi Community in the Islamisation of Anatolia

Ahi Evren is accepted as the founder of the Anatolian Ahi Community. His full name is Hâce Nasiru’d-din Mahmud el Hoyî. He was born in Khoy, Azerbaijan in 1171 and took lessons from the prominent scholars of his time. He was a Sufi who came to Anatolia from Central Asia. Being a leather worker, he travelled in Kayseri and other Anatolian cities for irshad (act of showing the true path), and organised craftsmen and tradesmen in these cities. 

Ahi Evren combined Sufism with craftsman’s institution, and laid down solid rules in this area. Thus, he led the foundation of Ahi community first in Kayseri. His Kayseri based activities continued across Anatolia for centuries after his death. 

Ahism valued working life as much as worship. Respecting the principle of honesty in working life and being moral and virtuous were the main aspects considered important in Ahism. Those complying with these principles and joining the organisation were known with good and decent qualities, which contributed to the increase in the number of morally justified and virtuous people in society. As a result, many buildings were constructed as foundation work such as dervish lodges, madrasahs, zawiyahs, inns and public baths.

This study explores the role modelling displayed by Ahi Evren and Ahi Community in moral, professional, economic, trade, political and administrative areas to ensure that Turkish communities that migrated to Anatolia and adopted it as their homeland in the process of the Islamisation of Anatolia lived in peace and harmony in this new settlement.

.

Anahtar Kelimeler

• Ahi Evren,Ahi Community,Anatolia,Islamisation,Role Modelling

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Ahilik. “Ahilikte Ahlak Anlayışı”. Erişim: 10 Nisan 2018. http://ahilik.net/ahilerde-ahlak-anlayisi/.
2. Ahilik ve Meslek Ahlakı. Editör: Ömer Akdağ- Meltem Kurtuluş, Konya: KTO Karatay Üniversitesi Yayınları, 2018.
3. Bakır, Meral Armağan. Ahilik ve Meslekî Eğitim. Yüksek Lisans tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1991.
4. Bayram, Mikail. Ahi Evren (Tasavvufî Düşüncenin Esasları). Ankara: TDV Yayınları, 1995.
5. Bayram, Mikail. Hace Nasirü’d-din-i Tusi’nin İntihalciliği ve Ahi Evren Hace Nasirü’d-din ile İlgisi. Konya: Çizgi Kitabevi, 2016.
6. Bayram, Mikail. Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Anadolu Bacılar Teşkilatı. Konya: Çizgi Kitabevi, 2016.
7. Çağatay, Neşet. Ahilik Nedir. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
8. Çeker, Faysal. “Ahlakî ve Sosyal Bir Teşkilat Olarak Ahilik”. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 7/12 (2017): 84-99.

9. Demir, Galip. Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu ve Ahilik. İstanbul: Ahi Kültürünü Araştırma ve Eğitim Vakfı Yayınları, 2000.
10. Demirpolat, Anzavur-Akça, Gürsoy. “Ahilik ve Türk Sosyo-Kültürel Hayatına Katkıları”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırma Dergisi 15, (2004): 355-376.
11. Durak, İbrahim. – Yücel, Atilla. “Ahiliğin Sosyo-Ekonomik Etkileri ve Günümüze Yansımaları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 15/2 (2010): 15-168.
12. Ekinci, Yusuf. Ahilik. Ankara: Sistem Ofset Yayıncılık, 2011.
13. Gölpınarlı, Abdulbaki. İslam ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Yayınevi, 2011.
14. Gülerman, Adnan – Taştekil, Sevda. Ahi Teşkilatının Türk Toplumunun Sosyal ve Ekonomik Yapısı Üzerindeki Etkileri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1995.
15. Güllü, Sabahattin. Sosyoloji Açısından Ahi Birlikleri. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1977.
16. Hülagü, Metin. “Ahi Evran ve Ahilik”. Erişim: 07 Nisan 2018. http://www.metinhulagu.com/images/dosyalar/20120302110400_0.pdf
17. Kaya, Abdullah. “Anadolu’nun Türk ve İslam Yurdu haline Gelmesinde Ahiliğin Rolü ve Önemi”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 7/29, 547-561.
18. Kazıcı, Ziya. “Ahilik” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1: 540. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
19. Kızıler, Hamdi. “Osmanlı Toplumunun Sosyal Dinamiklerinden Ahilik Kurumu”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 4/2 (2015): 408-423.
20. Köksal, M. Fatih. Ahi Evren ve Ahilik. Kırşehir: Kırşehir Valiliği Kültür Hizmeti Yayınları, 2008.
21. Kuzu, Ali, Ahi Evren. Ankara: Paraf Yayınları, 2013.
22. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufîliğine Bakışlar. 3. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları, 1999.
23. Ocak, Ahmet Yaşar. “Fütüvvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 13: 261-263, İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
24. Okumuş, Ejder. “Ahlâk-Bağımlı Dindarlık Açısından Ahiliğin İş ve Ticaret Ahlâkı”, Uluslararası Ahilikte İş ve Ticaret Ahlakı Sempozyumu Tebliğleri (Türkiye-Sivas, 27-28 Eylül 2018), Ed. Mehmet Traşçı-Mustafa Said Akdoğan. 23-31. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2018.
25. Özköse, Kadir. “Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında Tasavvufî Zümre ve Akımların Rolü”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (Haziran 2003): 249-279.
26. Özköse, Kadir. “Ahilikte Ahlak ve Meslek Eğitimi”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2011): 5-19.
27. Sarıkaya, Saffet. “Ahiliğin Dünya Görüşünü Oluşturan Dînî ve Ahlakî Değerler”, Erişim: 30 Kasım 2018. http://www.msaffets.com/wp-content/uploads/Ahidegerleri.pdf. Sivas
28. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, “Uluslararası Ahilikte İş ve Ticaret Ahlakı Sempozyumu Tebliğleri”, Erişim: 2 Aralık 2018, http://kutuphane.cumhuriyet.edu.tr/yonetim/bilimselyayinlardosya/273479418.pdf
29. Sülemî, Ebu Abdi’r-Rahman. Tasavvufta Fütüvvet. Trc. Süleyman Ateş, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1977.
30. Şahin, İlhan. “Âhi Evran”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 1: 529-530, İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
31. Uludağ, Süleyman. “Fütüvvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 13: 259-261, İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
32. Yılmaz, Hasan Kamil. “Fütüvvet Ahlakı ve Teşkilatı: İktisadî Hayatta Ahilerin Rolü ve Faydaları”. Erişim: 10 Nisan 2018. http://hasankamilyilmaz.com/futuvvet-ahlaki-ve-teskilati.html.
33. Zübeyir Tokgöz. Ahi Evran ve Ahilik Sistemi. Ankara: Pelin Ofset Matbaacılık, 2012.