Muhtelit Bir Râvi: Ârim/Muhammed b. Fadl es-Sedûsî

Öz

Hz. Ömer döneminde inşa edilen Basra’ya birçok sahâbi yerleşmişti. Şehirde ikamet eden ashâb, insanlara Kur’an ve sünneti öğretmek amacıyla mescidde ilim halkalarını oluşturmuşlardı. Yöre halkı bu halkalara rağbet göstermiş ve sahâbenin rahle-i tedrisinden geçerek Kur’an’la birlikte hadisleri de birinci ağızdan tahsil etmişlerdir. Nitekim bu ilim meclislerinde yetişen birçok Basralı muhaddis, rivâyetlerin günümüze güvenilir bir şekilde ulaşmasına katkı sunmuşlardır. İşte bu râvilerden biri de ricâl kaynaklarında Buhârî’nin (ö. 256/870) hocası olarak takdim edilen Muhammed b. Fadl es-Sedûsî’dir (ö. 224/839). İsminden ziyade Ârim lakabıyla tanınmıştır. Meşhur muhaddislerden Ahmed b. Hanbel (ö. 241/855), Abd b. Humeyd (ö. 249/863-64), Dârımî (ö. 255/869), Buhârî, Ebû Zur‘a (ö. 264/878) gibi birçok önemli âlime hocalık yapmış ve tahdis ettiği rivâyetler başta Kütüb-i Tis‘a olmak üzere muteber hadis kaynaklarında tahrîc edilmiştir. Hadis rivâyetinde “sika” râvilerden kabul edilmesine rağmen ömrünün sonlarına doğru hafıza konusunda sorun yaşamış ve ihtilâta uğramıştır. Dolayısıyla ihtilâta uğramadan önce naklettiği hadisler kabul edilirken, ihtilât sonrası rivâyetleri sıhhat açısından bazı münekkidler tarafından tartışma konusu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Kütüb-ü Tis‘a, Rical tenkidi, Ârim, İhtilat.

Abstract

Many sahaba settled in Basra, which was built during the reign of Hazrat Umar. The sahaba who lived in the city formed the circles of wisdom in the masjid to teach people the Qur'an and the Sunnah. The local people showed interest in these circles and by taking lessons from the sahaba they collected the hadiths together with the Qur'an from the first mouth. As a matter of fact, many narrators from Basra who have grown up in these scientific assemblies have contributed to the reaching of the rumors to the present day reliably. One of these narrators is Muhammad b. Fadl es-Sedûsî (d. 224/839) who was presented as the teacher of Bukhari (b. 256/870) in the sources of the rijal. He was better known by his nickname Ârim. He has taught many important scholars such as Ahmad ibn Hanbal (d. 241/855), Abd ibn Humaid (d. 249/863-64), Al-Darimi (d. 255/869), Bukhari and Abu Zur‘a (d. 264/878) and his narratives have been used in sources of authentic hadiths, especially in Kutub-u Tis‘ah. Although he was accepted as a reliable narrator in the narration of hadith, he had a problem with memory towards the end of his life and his narratives were disputed. And therefore, while the hadiths which were conveyed before the dispute were accepted, the narratives after the dispute were discussed by some critics.

Keywords: Hadith, Kutub-u Tis‘ah, Ârim, Narrator Criticism, Dispute.