Aynü'l-Kudât-ı Hemedânî'ye Göre Kur'ân'ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri

Abdurrahim Alkış

doi:10.34085/buifd.838187

Aynü'l-Kudât-ı Hemedânî'ye Göre Kur'ân'ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri

Öz

İslâm dîninin mukaddes kitâbı Kur’ân-ı Kerîm ve Allah’ın elçisi Hz. Muhammed, içerisinde yaşadığımız âleme hitapları bakımından zâhir ve bâhir iken neş’et ve nebeân ettikleri menbâ’ bakımından gaybî, batınî ve mânevî varlıklardır. Hz. Peygamber’in şahsında âleme nâzil olan Kur’ân’ın bir yönü zâhir iken bir yönü de bâtındır. Kur’ân’ın farklı boyutları bulunduğundan dolayı İslâm tarihinin ilk yıllarından îtibâren Kur’ân’ın âyetleri hakkında farklı yorumlar yapılmıştır. Bu farklı yorumların oluşu kadar tabiî bir şey yoktur. Zîrâ her insanın idrâk ve görme seviyesi, mertebesi ve makāmı aynı değildir. İslâm dîninin mânevî boyutunu oluşturan tasavvuf düşüncesinin mümessilleri olan Sûfî çevreler de tabîatiyle Kur’ân-ı Kerîm’i kendi bakış açılarından yola çıkarak farklı yorumlara tâbî tutmuşlardır. Filhakîka İslâm târihinde Kur’ân’ı farklı yorumlamaktan dolayı ortaya çıkan çetin mücâdeleler vukû bulmuştur. Biz bu çalışmamızda sûfîlerin Kur’ân’a bakışı, Kur’ân’ı yorumlama metodları hakkında bilgiler sunacağız ve bu konuda çarpıcı tespitleri bulunan Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’nin (v. 525/1331) söylediklerinden yola çıkarak Kur’ân’ın mânevî, bâtınî ve gaybî cihetini ele alacağız. Hemedânî’nin nazarından yola çıkarak Kur’ân’ın temel mânevî özelliklerini başlıklar hâlinde işleyip değerlendirmeye tâbî tutacağız.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alkış, Abdurrahim, Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’nin Düşüncesinde Hakîkat-i Muhammediyye, e-Şarkiyat İlmî Araştırmalar Dergisi, Diyarbakır: 2015
Ahmed b. Hanbel, Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel, (hzr: Şuayb el-Arnâut-Âdil Mürşid), Müessesetü’r-Risâle, Beyrut: 1997
Ahmed Emîn Râzî (v. 1594’ten sonra), Heft iklîm, (tsh: Cevâd Fâzıl), Kitâbfurûs-i Ekber İlm, Tahran: 1341
Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî Ebü’l-Meâlî Abdullah b. Ebûbekir Muhammed, Nâmehâ-yı Aynü’l-Kudât, (hzr: Alî-Nakî Münzevî), İntişârât-i Esâtîr, Tahran: 1387
Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî, Ebû’l-Meâlî Abdullah b. Ebûbekir Muhammed, Temhîdât-ı Aynü’l-Kudât, (thk: Afîf Useyrân), İntişârât-ı Menûçehrî, 8. Baskı, Tahran: 1389
Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî, Ebû’l-Meâlî Abdullah b. Ebûbekir Muhammed, Zübdetü’l-hakāik: Dînî Hakîkatlerin Esâsı, (trc ve nşr: Abdurrahim Alkış), Hikemiyât Yayınları, İstanbul: 2020
Burhânpûrî, Alâüddîn Alî el-Muttakî b. Hüsâmeddîn el-Hindî, Kenzü’l-ummâl fî süneni’l-akvâli ve’l-ef‘âl, (hzr: Bekrî Hayyânî-Safvet es-Sakkā), Müessesetü’r-Risâle, Beyrut: 1985
Ebû Nu‘aym Ahmed b. Abdullah el-Isfehânî, Hilyetü’l-evliyâ ve tabakātü’l-asfiyâ, (hzr: Saîd b. Sa‘düddîn el-İskenderânî), Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut: 2001

Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Zeynüddîn Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed et-Tûsî, İhyâü ulûmi’d-dîn, Dârü İbni Hazm, Beyrut: 2005
Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Zeynüddîn Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed et-Tûsî, İlcâmü’l-avâm an ilmi’l-kelâm, (hzr: Komisyon), Dârü’l-Minhâc, Beyrut: 2017
Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Zeynüddîn Muhammed b. Muhammed et-Tûsî, Cevâhirü’l-Kur’ân, (thk: Muhammed Reşîd Rızâ el-Kabbânî), Dârü İhyâi’l-Ulûm, 2. Baskı, Beyrut: 1986
Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Zeynüddîn Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed et-Tûsî, Mişkâtü’l-envâr ve misfâtü’l-esrâr, (hzr: Abdülazîz İzzüddîn es-Seyrevân), Âlemü’l-Kütüb, Beyrut: 1986
Hâfız-ı Şîrâzî, Şemsüddîn Muhammed, Dîvân, (hzr: Beyrâm Üştürî), Müessese-i İntişârât-i Âgâh, Tahran: 1387
İbnü’l-Arabî, Muhyiddîn Muhammed b. Alî, el-Fütühâtü’l-mekkîyye fî mârifeti’l-esrâri’l-mâlikiyye ve’l-mülkiyye, (hzr: Mahmûd Matarcî), Dârü’l-Fikr, Beyrut: 1994
İbnü’l-Arabî, Muhyiddîn Muhammed b. Alî, el-Vesāyâ, Dârü’l-Cîl, Beyrût: 1988
İbnü’l-Arabî, Muhyiddin Muhammed b. Alî, Risâle ile’l-İmâm er-Râzî, Resâil içerisinde, (hzr: Muhammed Abdulkerîm en-Nemrî), Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrût: 2001
İbni Hacer, Şihâbüddîn Ahmed b. Alî el-Askalânî, Fethu’l-bârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî, Dârü’l-Mârife, Beyrut: 1379
Konuk, Ahmet Avnî, Mesnevî-i Şerîf Şerhi, (hzr: Dilâver Gürer-Mustafa Tahralı), Kitabevi Yayınları, İstanbul: 2008
Makdisî, Hâfız Ebu’l-Fazl Muhammed b. Tâhir b. Alî el-Makdisî (İbnü’l-Kayseranî), el-Ensâbü’l-müttefika fi’l-hatt el-mütemâsil fî’n-nukati ve’d-dabt, (ed: P. De Jong), Leiden: E.J.Brill, 1865’den tıpkıbasım
Maşalı, Mehmet Emin, Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî md. DİA, İstanbul: 2005
Mevlânâ Muhammed Celâleddin-i Rûmî, Mesnevî-i mânevî, (hzr: Nizâmüddin Nûrî), İntişârât-ı Kitâb-ı Âbân, 5. Baskı, Tahran: 1386
Münâvî, Muhammed Abdurraûf, Feyzü’l-kadîr şerhu’l-câmii’s-sağîr fî ehâdisi’l-Beşîri’n-Nezîr, Dârü’l-Fikr, Beyrut: 2010
Mübârekfurî, Ebû’l-‘Ulâ Muhammed Abdurrahmân b. Abdurrahîm, Tuhfetü’l-ahvezî bi şerhi Câmii’t-Tirmizî, (hzr. Yûsuf el-Hâc Ahmed), Dârü’l-Menhel, Dimaşk: 2011
Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb, Sünenü'n-Nesâî bi-şerhi’l-Hâfız Celaleddin Suyutî ve Hâşiyeti’l-İmâm es-Sindî, (hzr: Komisyon), Dârü’l-Mârife, Beyrut: 2008
Nevevî, Ebû Zekeriyâ Yahyâ b. Şeref, Şerhu Sahîhi Müslim, (hzr: Hânî el-Hâc-İmâd Zekî el-Bârûdî), el-Mektebetü’t-Tevfîkıyye, Kahire: trhz.
Sühreverdî, Şihâbüddîn Yahyâ b. Habeş b. Emîrek, Pertevnâme, (Mecmûa-i âsâr-i Fârisî-yi Şeyh-i İşrâk içerisinde, hzr: Seyyid Hüseyin Nasr), Pejuheşgâh-i Ulûm-i İnsânî ve Mutâleât-ı Ferhengî, Tahran: 1373
Sühreverdî, Şihâbüddîn Yahyâ b. Habeş b. Emîrek, Elvâh-ı imâdiyye, (Mecmûa-i âsâr-i Fârisî-yi Şeyh-i İşrâk içerisinde, hzr: Seyyid Hüseyin Nasr), Pejuheşgâh-i Ulûm-i İnsânî ve Mutâleât-ı Ferhengî, Tahran: 1373
Taberânî, Hâfız Ebi’l-Kāsım Süleymân b. Ahmed, Mu‘cemü’l-kebîr, (hzr: Hamdî Abdülmecîd es-Selefî), Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut: 1985
Taberî, Ebû Câfer Muhammed b. Cerîr, Câmiu’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân, Dârü’l-Mârife, Beyrût: 1972
Tahralı, Mustafa, Kur’ân ve Tasavvuf: Kur’ân-ı Kerîm’i Anlamada Tasavvufun Katkısı Neler Olabilir, (İslâmî İlimler Araştırma Vakfı Kur’ân ve Tefsîr Araştırmaları-I Tartışmalı İlmî Toplantılar Dizisi: 32 Tebliğler Kitabı içerisinde), Ensar Neşriyat, İstanbul: 2000
Yavuz, Yusuf Şevki, Halku’l-Kur’ân md. DİA, İstanbul: 1997

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Abdurrahim Alkış ^* Bu kişi benim
0000-0002-6125-8625
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

3 Aralık 2020

Kabul Tarihi

22 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: - Sayı: 16

DOI

https://doi.org/10.34085/buifd.838187

IZ

https://izlik.org/JA28BB67UE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Alkış, A. (2020). Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, -(16), 400-424. https://doi.org/10.34085/buifd.838187

AMA

1.Alkış A. Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri. BUİFD. 2020;-(16):400-424. doi:10.34085/buifd.838187

Chicago

Alkış, Abdurrahim. 2020. “Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi - (16): 400-424. https://doi.org/10.34085/buifd.838187.

EndNote

Alkış A (01 Aralık 2020) Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi - 16 400–424.

IEEE

[1]A. Alkış, “Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri”, BUİFD, c. -, sy 16, ss. 400–424, Ara. 2020, doi: 10.34085/buifd.838187.

ISNAD

Alkış, Abdurrahim. “Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi -/16 (01 Aralık 2020): 400-424. https://doi.org/10.34085/buifd.838187.

JAMA

1.Alkış A. Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri. BUİFD. 2020;-:400–424.

MLA

Alkış, Abdurrahim. “Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. -, sy 16, Aralık 2020, ss. 400-24, doi:10.34085/buifd.838187.

Vancouver

1.Abdurrahim Alkış. Aynü’l-Kudât-ı Hemedânî’ye Göre Kur’ân’ın Hakîkati ve Temel Mânevi Özellikleri. BUİFD. 01 Aralık 2020;-(16):400-24. doi:10.34085/buifd.838187

Cited By

Aynülkudât el-Hemedânî’nin Filozoflara Yönelttiği Eleştiriler

Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.32711/tiad.1807246