HOCA AHMET YESEVÎ VE BAZI ELEŞTİRİLERİ

Öz

Hoca Ahmet Yesevî, Divân-ı Hikmet’inde Kur’ân ve sünnete sıkı sıkı sarılmaya yönelik biteviye telkinlerde bulunur. O, aynı zamanda içinde bulunduğu toplumda gördüğü problemleri ele alır ve Kur’ân’ı okuduğu halde onu uygulamayan âlimi, rüşvet alan kâdıyı ve irfan yoksunu cahili tenkit eder. Ayrıca o, haksız yere fetva veren müftüden kötü huylu dervişlere, riyakâr ve menfaat düşkünlerine kadar toplumun çeşitli katmanlarında bulunan kişilerden şikâyet eder. Onun bu ifadeleri bir insanın nasıl ve hangi davranışları sergilemesi gerektiğini gösterdiği kadar hangi hallerden uzak durulması gerektiğine dikkat çekmesi açısından kayda değer niteliktedir. Çünkü o, bu açıklamalarıyla gerçek mümin olabilmenin yolunun hayırları işlemek kadar şerlerden de sakınmaktan geçtiğini ve ancak bu suretle dengeli bir mümin olunabileceğin altını çizmiş olmaktadır. Buradan hareketle tebliğimizde Yesevî’nin tenkit ettiği meseleleri bütünlük içerisinde ele almaya çalışacağız. Ayrıca benzer konuları Mâturîdî’nin de eleştirdiğine işaret edeceğiz.

Anahtar Kelimeler

• Yesevî
• Divân-ı Hikmet
• tenkit
• ahlâk-ı zemîme

Kaynakça

1. Ocak, Ahmet Yaşar (1993), “Ahmed-i Yesevî ve Türk Halk Müslümanlığı”, Ahmet Yesevî, (ed. Mehmet Şeker, Necdet Yılmaz), İstanbul: Seha Neşriyat, ss. 581-592.
2. Yesevî, Ahmet (2015), Divân-ı Hikmet, (nşr. Hayati Bice), İstanbul, H Yayınları.
3. Yıldırım, Ahmet (2017), “Divân-ı Hikmet’te Yer Alan Hadislerin Kaynakları ve Değerlendirilmesi”, Pir-i Türkistân Hoca Ahmet Yesevî, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, ss. 117-148.
4. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl (y.y.), Sahîh-u Buhârî, I-VIII, İstanbul: Mektebetü’İslâmî.
5. Ebu Mansur el-Mâturîdî (2005-2010), Te’vîlâtü’l-Kur’ân, I-XVII, (mürâcaa Bekir Topaloğlu), İstanbul: Mizan Yayınları.
6. Köprülü, Fuat (1981), Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
7. Gündüz, İrfan (1993), “Ahmet Yesevî’nin Tarikat ve İrşâd Anlayışı”, Ahmet Yesevi, (ed. Mehmet Şeker, Necdet Yılmaz), İstanbul: Seha Neşriyat, ss. 285-298.
8. Eraslan, Kemal (1989), “Ahmet Yesevî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. II, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, ss. 159-160.

9. Müslim, Ebu’l-Huseyn b. Haccâc (1998), Sahih-u Müslim, Riyâd: y.y.
10. Aşık, Nevzat (1993), “Yesevî Hikmetlerine Kaynaklık Eden Hadislerin Değerlendirilmesi ve Sünnet Kültürünün Hikmetlere Tesiri”, Ahmet Yesevî, (ed. Mehmet Şeker, Necdet Yılmaz), İstanbul: Seha Neşriyat, ss. 375-400.
11. Tirmîzî, Ebu İsa, Muhammed b. İsa (1996), Sünenu’t-Tirmîzî, I-VI, (nşr: Beşşâr Avvâd Ma’ruf), Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslam.
12. Tosun, Necdet (2013), “Yûsuf El-Hemedânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. XLIV, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s. 12-13.
13. Yavuz, Yusuf Şevki (2013), “Zünnâr”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. XLIV, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s. 573.