Türkiye’de Çevrimiçi Psikolojik Danışma: Sistematik Bir Alanyazın Taraması

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de çevrimiçi psikolojik danışma süreci ve uygulamalarına yönelik yayınlanmış nicel ve nitel araştırmaların etkililik, tutumlar, yeterlik algıları ve etik konuları açısından sistematik alanyazın taraması yöntemiyle incelemektir. Tarama sonucunda bu araştırmaya, 15 çalışma dahil edilmiştir. Bu çalışmalarda, psikolojik danışmanlar, psikolojik danışman adayları ve danışanlar örneklem olarak yer almıştır. Katılımcılar, çevrimiçi psikolojik danışma sürecinin avantajlarının yanı sıra dezavantajlarının da bulunduğunu raporlamıştır. Çevrimiçi psikolojik danışma ile yüz yüze psikolojik danışma süreçlerinin, danışanlar için benzer etkililik düzeylerine sahip oldukları bulunmuştur. Psikolojik danışmanların ve psikolojik danışman adaylarının kendilerini çevrimiçi psikolojik danışma hizmeti sunmak için yeterli bulmadıkları ortaya çıkmıştır. Araştırmada, psikolojik danışmanlar ve psikolojik danışman adaylarının çevrimiçi psikolojik danışma sürecine yönelik etik kaygılar yaşadıkları raporlanmıştır. Bulgular, çevrimiçi psikolojik danışma sürecini geliştirmeye ve iyileştirmeye yol gösterecek şekilde kuram, uygulama ve araştırma odaklı tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çevrimiçi psikolojik danışma
• etkililik
• tutum
• yeterlik algısı
• etik

A Systematic Literature Review on Online Counseling in Turkey

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de çevrimiçi psikolojik danışma süreci ve uygulamalarına yönelik yayınlanmış nicel ve nitel araştırmaların etkililik, tutumlar, yeterlik algıları ve etik konuları açısından sistematik alanyazın taraması yöntemiyle incelemektir. Tarama sonucunda bu araştırmaya, 15 çalışma dahil edilmiştir. Bu çalışmalarda, psikolojik danışmanlar, psikolojik danışman adayları ve danışanlar örneklem olarak yer almıştır. Katılımcılar, çevrimiçi psikolojik danışma sürecinin avantajlarının yanı sıra dezavantajlarının da bulunduğunu raporlamıştır. Çevrimiçi psikolojik danışma ile yüz yüze psikolojik danışma süreçlerinin, danışanlar için benzer etkililik düzeylerine sahip oldukları bulunmuştur. Psikolojik danışmanların ve psikolojik danışman adaylarının kendilerini çevrimiçi psikolojik danışma hizmeti sunmak için yeterli bulmadıkları ortaya çıkmıştır. Araştırmada, psikolojik danışmanlar ve psikolojik danışman adaylarının çevrimiçi psikolojik danışma sürecine yönelik etik kaygılar yaşadıkları raporlanmıştır. Bulgular, çevrimiçi psikolojik danışma sürecini geliştirmeye ve iyileştirmeye yol gösterecek şekilde kuram, uygulama ve araştırma odaklı tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Online counseling
• effectiveness
• attitude
• perception of competence
• ethics

Kaynakça

1. American Psychological Association (2020). Telepsychology best practice 101 series (Webinar). Erişim adresi: https://apa.content.online/catalog/product.xhtml?eid=15132\
2. Aygün-Cengiz, S. Y. (2008). Sanal terapi: İnternette terapi hizmetlerinin betimleyici bir çözümlemesi (Tez No. 225436)[Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
3. Baker, K. D., ve Ray, M. (2011). Online counseling: The good, the bad, and the possibilities. Counselling Psychology Quarterly, 24(4), 341-346. https://doi.org/10.1080/09515070.2011.632875
4. Barak, A. ve Grohol, J. M. (2011). Current and future trends in internet-supported mental health interventions. Journal of Technology in Human Services, 29(3), 155-196.
5. Barak, A., Hen, L., Boniel-Nissim, M. ve Shapira, N. (2008). “A comprehensive review and a meta-analysis of the effectiveness of internet-based psychotherapeutic interventions”. Journal of Technology in Human Services, 26(2), 109-159.
6. Bastemur, S. ve Bastemur, E. (2015). Technology based counseling: Perspectives of Turkish counselors. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 176, 431-438. https://www.researchgate.net/
7. Bell, C. A., Crabtree, S. A., Hall, E. L., ve Sandage, S. J. (2020). Research in counselling and psychotherapy post‐covid‐19. Counselling and Psychotherapy Research, 00, 1-5. https://doi.org/10.1002/capr.12334
8. Bozkurt, İ. (2013). Psikolojik yardım uygulamalarında yeni trend: Online terapiler. International Journal of Human Sciences, 10(2), 130-147. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.03.24

9. British Association for Counselling and Psychotherapy (2019). Working online in the counselling professions. 25 Mayıs 2021 tarihinde https://www.bacp.co.uk/media
10. Buyruk-Genç, A., Amanvermez, Y., Zeren, S. G., ve Erus, S. M. (2019). Early separations: Dropout from online and face-to-face counseling. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 9(4), 1001-1030. https://doi.org/10.14527/pegegog.2019.032
11. Cipolletta, S. ve Damiano, M. (2018). Online counseling: An exploratory survey of Italian psychologists’ attitudes towards new ways of interaction. Psychotherapy Research, 28(6). 909-924. https://doi.org/10.1080/10503307.2016.1259533
12. Cook. E. ve Doyle, C. (2002). Working alliance in online therapy as compared to face-to-face therapy: Preliminary results. CyberPsychology and Behavior, 5(2), 95-105. https://doi.org/10.1089/109493102753770480
13. Cui, L., Liu, Y., Lei, L. ve Tan, S. (2010, August, 16-17). Relationship variables in online versus face-to-face counseling. IEEE 2nd Symposium on Web Society, Beijing, China. doi:10.1109/sws.2010.5607476
14. Damar, E. (2019). Çevrimiçi psikolojik danışmaya yönelik danışmanların görüşleri (Tez No. 585723) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
15. Donat-Bacıoğlu, S., ve Onat-Kocabıyık, O. (2019). Counseling trainees’ views towards usage of online counseling in psychological services. European Journal of Education Studies, 5(12), 46-60. https://doi.org/10.5281/zenodo.2597546
16. Erdem, A. (2021). Çevrimiçi (online) psikolojik danışma özellikleri kurallar sınırları. https://pdr.org.tr/2020/03/26/online-psikolojik-danisma
17. Erdem, A., Bardakçı, S., ve Erdem, Ş. (2018). Receiving online psychological counseling and its causes: A structural equation model. Current Psychology, 1-11. https://doi.org/10.1007/s12144-016-9542-z
18. Erdem, A., ve Özdemir, M. (2020). Çevrimiçi ve yüz yüze psikolojik danışmaya ilişkin algıları keşfetmek: Nitel bir çalışma. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12, 1. https://doi.org/10.18863/pgy.793232
19. Erus, S. M. ve Zeren, Ş. G. (2020). Danışan ve psikolojik danışmanın penceresinden terapötik işbirliği: Çevrimiçi, yüz yüze ve plasebo gruplarının karşılaştırılması. The Journal of Academic Social Science Studies, 13(81), 139-152. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.40292
20. Erus, S. M., Zeren, Ş. G., Amanvermez, Y. ve Buyruk-Genç, A. (2020). Üniversite öğrencilerinin yaşam doyumları, pozitif ve negatif duyguları: İstanbul’da bir devlet üniversitesinde profil çalışması. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 10(2), 563-595. http://doi.org/10.23863/kalem.2020.167
21. Fitzpatrick, K. K., Darcy, A., ve Vierhile, M. (2017). Delivering cognitive behavior therapy to young adults with symptoms of depression and anxiety using a fully automated conversational agent (Woebot): A randomized controlled trial. JMIR Mental Health, 4(2), Makale e19. http://doi.org/10.2196/mental.7785
22. Glasheen, K. J., Shochet, I., ve Campbell, M. A. (2015). Online counselling in secondary schools: would students seek help by this medium?. British Journal of Guidance & Counselling, 44(1), 108-122. https://doi.org/10.1080/03069885.2015.1017805
23. Haberstroh, S., Duffey, T., Evans, M., Gee, R., ve Trepal, H. (2007). The experience of online counseling. Journal of Mental Health Counseling, 29(3), 269-282. https://doi.org/10.17744/mehc.29.3.j344651261w357v2
24. Haberstroh, S., Parr, G., Bradley, L., Morgan‐Fleming, B., ve Gee, R. (2008). Facilitating online counseling: Perspectives from counselors in training. Journal of Counseling & Development, 86(4), 460-470. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2008.tb00534.x
25. Ifdil, I., Fadli, R. P., Suranata, K., Zola, N., ve Ardi, Z. (2020). Online mental health services in Indonesia during the COVID-19 outbreak. Asian Journal of Psychiatry, 51. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2020.102153
26. Khan, K., Kunz, R., Kleijnen, J. ve Antes, G. (2003). Five steps to conducting a systematic review. Journal of the Royal Society of Medicine, 96, 118-121.
27. Koçyiğit-Özyiğit, M., ve Erkan Atik, Z. (2021). Covid-19 sürecinde psikolojik danışma ve süpervizyon: #evdekal deneyimi. Başkent University Journal of Education, 8(1), 253-274. http://buje.baskent.edu.tr/index.php/buje/article/view/385
28. Korkmaz, B., ve Şen, G. (2018). Psikoterapistlerin çevrimiçi yürütülen psikoterapilere yönelik algılarına ilişkin bir tematik analiz çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 2(3), 140-152. https://doi.org/10.31828/kpd2602443829092018m000004
29. Leibert, T., Archer J., Munson, J. ve York, G. (2006). An exploratory study of client perceptions of internet counseling and the therapeutic alliance. Journal of Mental Health Counseling, 28(1), 69-83. https://doi.org/10.17744/mehc.28.1.f0h37djrw89nv6vb
30. Mallen, M. J., Vogel, D. L., Rochlen, A. B., ve Day, S. X. (2005). Online counseling: Reviewing the literature from a counseling psychology framework. The Counseling Psychologist, 33(6), 819-871. https://doi.org/10.1177/0011000005278624
31. Needleman, I.G. (2002). A guide to systematic reviews. Journal of Clinical Periodontology, 29(3), 6–9.
32. Özer, Ö., Yıkılmaz, M., Altınok, A., ve Bayoğlu, F. (2016). Psikolojik danışmanların çevrimiçi (online) psikolojik danışmaya yönelik tutumlarının danışan perspektifinden incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, 58, 549-559.
33. Paterson, S. M., Laajala, T., ve Lehtelä, P. L. (2019). Counsellor students’ conceptions of online counselling in Scotland and Finland. British Journal of Guidance & Counselling, 47(3), 292-303. https://doi.org/10.1080/03069885.2017.1383357
34. Poyrazlı, S., ve Can, A. (2020). Çevrimiçi psikolojik danışma: Etik kuralları, Covid-19 süreci ve öneriler. Okul Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 3(1), 59-83.
35. Pulat, M., ve Barutçu-Yıldırım, , F. (2021). Online counseling and ethics: A systematic review of empirical research. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 1(2), 1-12.
36. Richards, D., ve Viganò, N. (2012). Online counseling. Encyclopedia of Cyber Behavior, 3(1), 699-713.
37. Rochlen, A. B., Zack, J. S., ve Speyer, C. (2004). Online therapy: Review of relevant definitions, debates, and current empirical support. Journal of Clinical Psychology, 60(3), 269–283. http://doi.org/10.1002/jclp.10263
38. Shaw, H. E., ve Shaw, S. F. (2006). Critical ethical issues in online counseling: Assessing current practices with an ethical intent checklist. Journal of Counseling & Development, 84(1), 41-53. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2006.tb00378.x
39. Skerritt, C., ve Wolstein, D. (2023). Use of artificial intelligence to enhance case management and job development practices in rehabilitation counseling. Rehabilitation Professional, 31(2).
40. Stefan, S., ve David, D. (2013). Face-to-face counseling versus high definition holographic projection system. Efficacy and therapeutic alliance. A brief research report. Journal of Cognitive & Behavioral Psychotherapies, 13(2).
41. Tanrıkulu, İ. (2009). Counselors-in-training students’ attitudes towards online counseling. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 1(1), 785-788. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2009.01.140
42. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği (2011). Psikolojik danışma ve rehberlik alanında çalışanlar için etik kurallar. Türk PDR Derneği Yayınları.
43. Ulusoy, S., ve Çelik, Z. (2020). Covid-19 sürecinde internet tabanlı müdahaleler bir seçenek olabilir mi? Journal of Cognitive Behavioral Psychotherapy and Research, 9(2), 166-169. https://doi.org/10.5455/JCBPR.106343
44. Wong, K. P., Bonn, G., Tam, C. L., ve Wong, C. P. (2018). Preferences for online and/or face-to-face counseling among university students in Malaysia. Frontiers in Psychology, 9, 64. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00064
45. World Health Organisation (WHO). Report of the WHO-China Joint Mission on Covid-19 Disease 2019 (COVID-19). WHO, 2020. 1 Ocak 2020 tarihinde https://www.who.int/docs/default-source/Covid-19’a/who-china-joint-mission-on-Covid-19-finalreport.pdf adresinden erişildi.
46. Young, K. S. (2005). An empirical examination of client attitudes towards online counseling. CyberPsychology & Behavior, 8(2), 172-177. https://doi.org/10.1089/cpb.2005.8.172
47. Yüksel-Şahin, F. (2021). Psikolojik danışmanların Covid-19’a, yüz yüze ve çevrimiçi psikolojik danışma yapmaya, yüz yüze ve çevrimiçi eğitim almaya ilişkin görüşlerinin incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 496-522. https://doi.org/10.21733/ibad.799721
48. Zamani, Z. A., Nasir, R., ve Yousooff, F. (2010). Perceptions towards online counseling among counselors in Malaysia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 5, 585-589. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.07.146
49. Zeren, Ş. G. (2014). Information and communication technology in education of psychological counselors in training. International Online Journal of Educational Sciences, 6(2), 494-509. http://dx.doi.org/10.15345/iojes.2014.02.019
50. Zeren, Ş. G. (2015). Yüz yüze ve çevrimiçi psikolojik danışma: Danışanların sorunları ve memnuniyetleri. Eğitim ve Bilim, 40(182), 127-141. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2015.4696
51. Zeren, Ş. G. (2017). Therapeutic alliance in face-to-face and online counseling: Opinions of counselor candidates. Yüz yüze ve çevrimiçi psikolojik danışmada terapötik işbirliği: Psikolojik danışman adaylarının görüşleri. Journal of Human Sciences, 14(3), 2278-2307. http://doi.org/ 10.14687/jhs.v14i3.4203
52. Zeren, Ş. G. (2020). Psikolojik danışmada yeni açılımlar ve çevrimiçi psikolojik danışmaya giriş. Ş. G. Zeren (Ed.), Psikolojik danışmada yeni açılımlar ve çevrimiçi psikolojik danışma uygulayıcılar için el kitabı içinde (s. 2-29). Ankara: Pegem Akademi.