THOUGHTS ON META LITERACY IN EDUCATION: WHAT DO ACADEMICS SAY?

Öz

This study aims to reveal the thoughts of education faculty academics working at a state university in Turkey regarding meta-literacy. The phenomenology design, one of the qualitative research designs, was used in the study. The participant group was determined using typical case sampling, and the participants consisted of 14 academics. To collect data, a semi-structured interview form consisting of eight open-ended questions created by the researchers was used. The collected data were analyzed using content analysis. In the study, a total of 381 codes were identified, including 85 in the dimension of academics' ideas about meta-literacy, 55 in the dimension of daily life, 32 in the dimension of definition, 56 in the dimension of devil's advocate, 56 in the dimension of competence, 67 in the dimension of suggestion, and 30 in the dimension of perception. While speed and ease are mentioned in terms of ideas, more emphasis is placed on its use in academic processes in terms of daily life. In terms of definition, it is mentioned that meta-literacy is a form of higher literacy that encompasses multiple types of literacy and that it may be difficult to acquire. Academics have noted that developing meta-literacy in individuals could lead to significant gains in terms of personal development, but it is noteworthy that they tend to associate this concept more with digital, media, and technology literacy. It was stated that meta-literacy can be effectively used in various processes such as application, activity, and evaluation in education. However, it has been determined that the vast majority of academics are not fully familiar with the concept of meta-literacy, and it is thought that this situation stems from the fact that the concept is a relatively new phenomenon.

Anahtar Kelimeler

• Meta literacy
• literacy skills
• curriculum
• education.

Eğitimde Meta Okuryazarlık Üzerine Düşünceler: Akademisyenler Ne Diyor?

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki bir devlet üniversitesinde görev yapan eğitim fakültesi akademisyenlerinin meta okuryazarlıkla ilgili düşüncelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden görüngübilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Katılımcı grubunun belirlenmesinde tipik durum örnekleme yöntemi kullanılmış ve katılımcılar 14 akademisyenden oluşmaktadır. Verilerin toplanması amacıyla, araştırmacılar tarafından oluşturulan ve sekiz açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Toplanan veriler, içerik analizi ile analiz edilmiştir. Çalışmada akademisyenlerin meta okuryazarlığa ilişkin fikir boyutunda 85, günlük yaşam boyutunda 55, tanım boyutunda 32, şeytanın avukatı boyutunda 56, yetkinlik boyutunda 56, öneri boyutunda 67, algı boyutunda 30 olmak üzere toplam 381 kod tespitinde bulunulmuştur. Fikir boyutunda hız ve kolaylığa değinilirken günlük yaşam boyutunda daha çok akademik süreçte kullanıma değinilmiştir. Tanım boyutunda meta okuryazarlığının birden fazla okuryazarlığı içerisinde barındıran bir üst okur yazarlık niteliği taşıdığına ve kazandırılmasının güç olabileceğine değinilmiştir. Akademisyenler meta okuryazarlığının bireye kazandırılması durumunda bireysel gelişim açısından önemli kazanımlar oluşabileceği de belirtilirken bu kavramı daha çok dijital, medya ve teknoloji okuryazarlıklarıyla ilişkilendirmeleri dikkat çekmiştir. Meta okuryazarlığın eğitimde uygulama, etkinlik ve değerlendirme gibi çeşitli süreçlerde etkili bir biçimde kullanılabileceği ifade edilmiştir. Bununla birlikte, akademisyenlerin büyük çoğunluğunun meta okuryazarlık kavramına tam olarak hâkim olmadığı tespit edilmiş, bu durumun ise kavramın görece yeni bir olgu olmasından kaynaklandığı düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Meta okuryazarlığı
• okuryazarlık becerileri
• öğretim programı
• eğitim

Etik Beyan

Araştırmanın etik kurul izni alınmış ve ek dosya olarak sisteme yüklenmiştir.

Kaynakça

1. Abdelfattah, S. M. M. (2023). Gençlerin Haber Sitelerini Kullanımı ve Bilimsel Okuryazarlık İlişkisi (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi.
2. Altan, A., Sün, İ., Denli, Ö., & Karaboğa, D. (2023). Fırsat Eşitliği Açısından Eğitimde Dijitalleşme: Öğretmen Görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(11), 2088–2105. Geliş tarihi gönderen https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/384
3. Altıntaş, S. (2024). Akademisyenlerin Açık Eğitim Kaynaklarına Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 10(1), 92-131. https://doi.org/10.51948/auad.1345849
4. Aydemir, Z. (2021). Yeni Okuryazarlık Becerileri Bağlamında İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programının İncelenmesi. Electronic Turkish Studies, 16(2).
5. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın Dijital Okuryazarlık Açısından İncelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290.
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, E.A., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2016). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (22. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
7. Carrasco, S. & Tosca, S. (2016). Meta-Literacy in Gameworlds.Analisi: Quaderns de Comunicacio i Cultura, 2016, p. 31, doi. 10.7238/a.v0i55.2936
8. Çelebi, C., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). Yapay Zekâ Okuryazarlığı Konulu Çalışmaların Sistematik Derleme Yöntemiyle İncelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535-560.

9. Çelik, E., Çelik, H., & Aktay, S. (2023). Görsel Okuryazarlık Üzerine Bibliyometrik Analiz. ESA Pub.
10. Demir, B., Ekici, H. B., Balı, S. Z., & Uysal, Ş. (2023). Matematik Okuryazarlığına Yeni Bir Bakış: Tekno-Matematiksel Okuryazarlık. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 1-13.
11. Doğan, T., & Benzer, S. (2023). Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenlere Göre Incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 5(1), 14-30.
12. Erdem, Y., & Dedeoğlu, H. (2024). Dördüncü Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Okuryazarlık Stratejileri Temelinde Değerlendirilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2).
13. Güven, A. Z., & Ulusoy, F. (2022). Maarif Vakfı Tarafından Hazırlanan Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programının Yeni Okuryazarlıklar Bağlamında İncelenmesi. International Journal of Language Academy, 10(2).
14. Güven, B., & Demir, F. (2022). An Examınatıon of the Graduate Educatıon Theses Carrıed Out Wıthın the Scope of Lıteracy Skılls Included in The Socıal Studıes Currıculum. RESS Journal, 9/ 5, p. 166-181
15. Güngör Demir, S. (2023). Öğretmen Adaylarının Program Okuryazarlık Düzeyleri ile Eğitim Programına İlişkin Metaforik Algılarının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
16. Işık, G. Ö., & Huseynova, Z. (2024). İletişim Fakültesi Öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık Yeterlilikleri. International Journal of Communication and Media Research, 4(2), 81-95.
17. Kahramanoglu, R., Altun, D., & Bakan Kalaycıoğlu, D. (2024). K12 Beceriler Çerçevesi Türkiye Bütüncül Modeli: Okuryazarlık Becerileri. Milli Eğitim Dergisi, 53(241), 499-518. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1307713
18. Kansızoğlu, N., & Ungan, S. (2024). Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarının Okuryazarlık Türleri Açısından İncelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(2), 572-588.
19. Kurudayioğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. Yüzyıl Okuryazarlık Türleri, Değişen Metin Algısı ve Türkçe Eğitimi. Journal of Turkology Research/Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, 15(28).
20. Mackey, T. P., & Jacobson, T. E. (2011). Reframing Information Literacy as a Metaliteracy. College & research libraries, 72(1), 62-78.
21. Mackey, T. P. (2019). Metaliterate Learning for the Post-Truth World. American Library Association. https://2s.gg/bpB adresinden erişilmiştir.
22. Maden, S., & Kaya, M. (2023). Meslek Lisesi Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Becerilerinin Web 2.0 Araçlarıyla Geliştirilmesi. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 1(2), 69-78.
23. Mengüloğul, G., & Sarıkaya, B. (2024). Eğitimde Okuryazarlık Becerileri. Asya Studies, 8(30), 41-66. https://doi.org/10.31455/asya.1574908
24. Merriam, S. B. (2018). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber (Üçüncü Basımdan Çeviri) (S. Turan, Çev.). Nobel Akademi.
25. Mukherjee, D. (2020). Metaliteracy: Yeni Çağ Öğrencileri İçin Kapsamlı Bir Öğrenme Çerçevesi. https://2s.gg/bpC adresinden erişilmiştir.
26. Öztezcan, B. A. Dijitalleşme ve Eğitim. Dijitalleşmeyi Tartışmak. 17-19. Çizgi Kitapevi.
27. Sezer, B. B., & Dedeoğlu, H. (2024). Maarif Modeli İlkokul Öğretim Programında Okuryazarlık Becerileri: Finansal, Görsel ve Eleştirel. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 2007-2027.
28. Sönmez, V. & Alacapınar, F. G. (2016). Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri (4. Baskı). Anı Yayıncılık.
29. Sürer, A. G. (2020). Eğitimde Dijitalleşme Çağı. Kapadokya Eğitim Dergisi, 1(1), 28-34.
30. Şınego, S. G., & Çakmak, M. (2021). Öğretmenlerin Eğitim Programı Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 233-256.
31. Taşan, R., & Şeker, M. (2023). Meta Okuryazarlığı Özyeterlilik Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. SDÜ İfade, 5(2), 109-122.
32. Temel Aslan, S. (2024). Fen Bilgisi Eğitimi Alanında Okuryazarlık İle İlgili Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi (2014-). International Journal of Eurasia Social Sciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 15(57).
33. Trilling, B. & Fadel, C. (2009). 21st Century Skills. Learning for Life in Our Times. Jossey-Bass.
34. Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Sözlükleri ağ adresinden 02.07.2025 tarihinde alınmıştır.
35. UNESCO (2025). What you need to know about literacy. https://www.unesco.org/en/literacy/need-know?hub=401 adresinden 23.07.2025 tarihinde erişilmiştir.
36. Wang, Q & Woo, H.L. (2007). Systematic Planinig for ICT Integration in Topic Learning. Educational Technology and Society, 10(1), 148-156.
37. Ulaş, M. (2025). Akademisyenlerin Yapay Zekâ Teknolojilerini Kullanma Motivasyonları Üzerine Nitel Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34 (Uygarlığın Dönüşümü- Sosyal Bilimlerin Bakışıyla Yapay Zekâ), 142-159. Https://Doi.Org/10.35379/Cusosbil.1679553
38. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.