Social Studies Teachers' Practices Regarding Environmental Education

Öz

This study aims to examine social studies teachers' practices regarding environmental education. This study employed a qualitative research model and utilized a phenomenological design. The study group consisted of 28 social studies teachers. The data obtained within the scope of the study was analyzed using descriptive analysis. The findings indicate that teachers believe environmental education is naturally integrated with Social Studies. Teachers emphasized that environmental education is not only a process of imparting knowledge but also values, attitudes, and behaviors. It has been stated that out-of-class activities increase learning retention, and the importance of these activities, particularly in developing environmental literacy skills, is emphasized. However, obstacles such as limited class hours, program intensity, and insufficient materials make it difficult to effectively implement environmental education. The research demonstrates the need to increase environmental literacy-based activities and restructure the program accordingly.

Anahtar Kelimeler

• Environmental education
• social studies
• öğretmen

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Çevre Eğitimine İlişkin Uygulamalarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevre eğitimine ilişkin uygulamalarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Nitel araştırma modelinin kullanıldığı bu çalışmada olgubilim deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 28 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin çevre eğitiminin Sosyal Bilgiler dersiyle doğal bir bütünlük içinde olduğunu düşündüklerini göstermektedir. Öğretmenler, çevre eğitiminin yalnızca bilgi değil; değer, tutum ve davranış kazandırma süreci olduğunu vurgulamışlardır. Sınıf dışı uygulamaların öğrenmede kalıcılığı artırdığı belirtilmiş, özellikle çevre okuryazarlığı becerisinin geliştirilmesinde bu etkinliklerin önemi vurgulanmıştır. Ancak ders saatlerinin sınırlılığı, program yoğunluğu ve materyal yetersizliği gibi engeller, çevre eğitiminin etkili biçimde yürütülmesini zorlaştırmaktadır. Araştırma, çevre okuryazarlığına dayalı etkinliklerin artırılması ve programın bu yönde yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çevre eğitimi
• sosyal bilgiler
• öğretmen.

Kaynakça

1. Aday, H. & Meydan, A. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tarihi çevre farkındalıklarının incelenmesi. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 85-107.
2. Altınok, G. (2021). Çevre eğitiminde sıfır atık politikasının sosyal bilgiler dersine yansıması ve öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray.
3. Apaydın-Timur, S. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevre eğitimi öz-yeterlik düzeylerinin incelenmesi (Sakarya İli Örneği). Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray.
4. Artun, H. & Özsevgeç, T. (2015). Çevre eğitimi modüler öğretim programının akademik başarı üzerindeki etkisi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12-1(23), 9-22.
5. Ateş, H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi ve ilkokul eğitim-öğretim programlarının çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik perspektifinden incelenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 11(5), 871-883.
6. Ay, S., Atasoy, E. & Güleç, S. (2023). Dünyada ve Türkiye’de çevre eğitiminin tarihsel gelişimi. International Scientific Conference«Global Challenges for Global Science III, 4-7 Ocak, Bursa, Türkiye.
7. Balkan Kıyıcı, F. (2009). Çevre eğitimi. İçinde V. Sevinç (Ed.). Eğitim Fakülteleri Için Genel Çevre Bilimi (s.173-183). Maya Akademi.
8. Büken, R. & Katılmış, A. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevre okuryazarlığı becerisine ilişkin görüşleri. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 47, 115-134.

9. Coolican, H. (2009). Research methods and statistics psychology (5th Edition). London: Hodder Education.
10. Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (Çev. M. Bütün ve S. B. Demir). Ankara: Siyasal Kitabevi.
11. Çoban, A. & Temir, M. (2018). Türkiye’de sosyal bilgiler ders kitaplarında çevre eğitiminin yeri. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(19), 21-34.
12. Ergin, E. (2011). Çevre bilinci geliştirmede sosyal bilgiler dersinin rolüne ilişkin öğretmen görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
13. Erten,S. (2004). Çevre eğitimi ve çevre bilinci nedir, çevre eğitimi nasıl olmalıdır?, Çevre ve İnsan Dergisi, 65(66), 1-13.
14. Gülersoy, A. E., Dülger, İ., Dursun, E., Ay, D. & Duyal, D. (2020). Nasıl bir çevre eğitimi? Çağdaş yaklaşımlar çerçevesinde bazı öneriler. Turkish Studies, 15(5), 2357-2398.
15. Karabulut, Ş. & Metin, B. (2022). Sosyal bilgiler derslerinde çevre ile ilgili konuların öğretimine ilişkin öğretmenlerin düşünce ve faaliyetleri. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 46-61
16. Karaca, A. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan çevre eğitimi temalı etkinliklerin çevre okuryazarlığı becerisi bağlamında incelenmesi ve etkinliklere ilişkin öğretmen görüşleri. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray.
17. Karadağ, Y. & Acar, F. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalıklarının incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 62-78.
18. Karakoçan, E. (2016). Sınıf öğretmenlerinin çevre eğitimine yönelik farkındalıkları. Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
19. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi (39. baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
20. Karatekin, K. & Aksoy, B. (2012). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 7(1). 1423-1438.
21. Keleş, Ö., Varnacı Uzun, F. & Uzun, N. (2013). Investigation of changes of pre-service teachers' opinions about environmental education with drawing analysis. TOJSAT, 3(2), 46-57.
22. Kerçin D. (2025). Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında çevre eğitimi: 2005, 2018 ve 2024 programlarının karşılaştırmalı Analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 61(61), 278-
23. MEB, (2015). Çevre eğitimi dersi öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı.
24. MEB, (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı.
25. MEB, (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı.
26. Özkan, B. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 62, 80-87.
27. Öztürk, T. & Zayimoğlu Öztürk, F. (2015). Öğretmen adaylarının çevre ve çevre eğitimi ile ilgili görüşleri (Ordu Üniversitesi Örneği). Balıkesir University The Journal of Social Sciences Institute, 18(33), 115-132.
28. Öztürk, T. & Zayimoğlu Öztürk, F. (2016). Sosyal bilgiler öğretim programının çevre eğitimi açısından analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(3), 1533-1550.
29. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün, S. B. Demir, Çev) Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
30. Selanik Ay, T. (2010). Sosyal bilgiler dersinde çevre bilinci kazandırmada medya ürünlerinden yararlanmaya ilişkin öğrenci görüşleri. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 76-93.
31. Sencer, M. (1989). Toplum bilimlerinde yöntem. İstanbul: Beta Yayınları.
32. Şimşek, Ü. & Yıldırım, T. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin öğrencilere çevre okuryazarlığı becerisi kazandırmada okul dışı coğrafya öğretiminden yararlanma durumları. Turkish Studies - Education, 15(6), 4525-4538.
33. Tekgöz, G., Şahin, E. & Ertepınar, H. (2010). Çevre okuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 307-320.
34. Tıkışoğlu, S. (2023). Çevre eğitimi kapsamında tasarım tabanlı öğrenme yaklaşımıyla hazırlanan etkinliklerin öğretmen adaylarının çevre okuryazarlığına, sürdürülebilir kalkınma görüşlerine ve epistemik inançlarına etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kastamonu.
35. Turan, S. & Koç, A. (2021). Fen bilimleri ve sosyal bilgiler öğretim programlarının çevre eğitimi açısından değerlendirilmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 178-195.
36. Uzun, N. & Sağlam, N. (2007). Orta öğretimde çevre eğitimi ve öğretmenlerin çevre eğitimi programları hakkındaki görüşleri. Eurasian Journal of Educational Research, 26, 176-187.
37. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5.baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.