EBEVEYNLERİN ÇOCUKLARININ SOSYAL MEDYA KULLANIMINA YÖNELİK TUTUMLARI İLE LİSE ÖĞRENCİLERİNİN ÇEVRİMİÇİ ÇOCUK İSTİSMARI RİSK FARKINDALIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİ

Öz

Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli ile desenlenen bu araştırma, velilerin çocuklarının sosyal medya kullanımlarına yönelik tutumlarını ve lise öğrencilerinin çevrimiçi çocuk istismarı risk farkındalık düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, İstanbul ili Beylikdüzü ilçesinde öğrenim gören 185 lise öğrencisi ve bu öğrencilerin 185 velisinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak Anne-Babaların Çocukların Sosyal Medya Kullanımlarına Yönelik Görüşleri Ölçeği (SMKGÖ) ve Çevrimiçi Çocuk İstismar Riski Ölçeği (ÇİR) kullanılmıştır. Araştırmada velilerin çocuklarının sosyal medya kullanımlarına yönelik tutumları ve lise öğrencilerinin çevrimiçi çocuk istismarı risk farkındalık düzeyleri çeşitli demografik özelliklere göre incelenmiştir. Öğrenci verileri, cinsiyet, doğru olmayan yaş beyanında bulunma ve son 1 yıl içinde problem davranış sergileme değişkenleri ile çevrimiçi risklerin tüm boyutları (çevrimiçi cinsel istismar riski ve çevrimiçi zorbalık riski) arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Yaş değişkeninde ise yaşın artmasıyla çevrimiçi risklere açıklığın da arttığı görülmüştür. Öğrencilerin aile birliktelik durumu ve velisinin/bakım vereninin hesabına bağlı ek kart kullanımı değişkenlerinin, öğrencilerin çevrimiçi risk algıları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Velilerin çocuklarının sosyal medya kullanımlarına yönelik tutumlarına ilişkin bulgular ise, incelenen tüm demografik değişkenlerin (cinsiyet, yaş, aile birliktelik durumu, meslek, sosyal medya hesap sayısı, sosyal medyada geçirilen süre, çocuğunun sahip olduğu sosyal medya hesapları hakkında bilgi sahibi olma durumu, kendi hesabına bağlı ek kart kullanımı ve çocuğunun son 1 yıl içinde problem davranış sergileme durumu) velilerin tutumları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yaratmadığını göstermiştir. Korelasyon analizleri, ebeveyn tutumları ile öğrencilerin risk farkındalık düzeyleri arasında anlamlı ilişki olmadığını göstermiştir. Bulgular, velilerin çocuklarının sosyal medya kullanımına yönelik genel olumlu tutumlarının incelenen demografik faktörlerden bağımsız olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• sosyal medya kullanımı
• çevrimiçi risk farkındalığı
• ebeveyn tutumları
• lise öğrencileri
• çevrimiçi çocuk istismarı

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Araştırmanın etik kurul onayı İstanbul Beykent Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler İçin Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun 08.05.2025 tarihli E-45778635-050.99-187551 numaralı onayı ile alınmıştır.

Teşekkür

Yok

THE RELATIONSHIP BETWEEN PARENTS' ATTITUDES TOWARD SOCIAL MEDIA USE AND HIGH SCHOOL STUDENTS' AWARENESS OF ONLINE CHILD ABUSE RISKS

Öz

This study, designed with a correlational survey model among quantitative research methods, was conducted to determine parents' attitudes toward their children's social media use and high school students' awareness levels of online child abuse risks. The study was carried out with the participation of 185 high school students studying in Beylikdüzü district of Istanbul and their 185 parents. The Parents' Views on Children's Social Media Use Scale (SMKGÖ) and the Online Child Abuse Risk Scale (ÇİR) were used as data collection instruments. Parents' attitudes toward their children's social media use and high school students' awareness levels of online child abuse risks were examined according to various demographic characteristics. Student data revealed statistically significant differences between gender, false age declaration, problem behavior displayed within the last year, and all dimensions of online risks (online sexual abuse risk and cyberbullying risk). Regarding the age variable, it was observed that exposure to online risks increased as age increased. It was determined that students' family togetherness status and the use of supplementary cards linked to their parent's/caregiver's account did not have a statistically significant effect on students' perceptions of online risks. Findings regarding parents' attitudes toward their children's social media use showed that all demographic variables examined (gender, age, family togetherness status, occupation, number of social media accounts, time spent on social media, knowledge about their child's social media accounts, use of a supplementary card linked to their own account, and their child's problem behavior display within the last year) did not create a statistically significant difference in parents' attitudes. Correlation analyses revealed no significant relationship between parental attitudes and students' risk awareness levels. The findings demonstrated that parents' generally positive attitudes toward their children's social media use were independent of the demographic factors examined.

Anahtar Kelimeler

• social media use
• online risk awareness
• parental attitudes
• high school students
• online child abuse

Destekleyen Kurum

None available

Etik Beyan

Ethics committee approval of the research was received with the approval of Istanbul Beykent University, Scientific Research and Publication Ethics Committee for Social Sciences and Humanities, dated 08.05.2025, numbered E-45778635-050.99-187551.

Teşekkür

None available

Kaynakça

1. Aktu, Y. (2024). Çevrim içi çocuk istismarı riski ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 62, 369-378. https://doi.org/10.30794/pausbed.1431239
2. Anderson, M. ve Jiang, J. (2018). Teens, social media & technology 2018. Pew Research Center, 31(2018), 1673-1689. https://www.pewresearch.org/internet/2018/05/31/teens-social-media-technology-2018/
3. Auxier, B. ve Anderson, M. (2021). Social media use in 2021. Pew Research Center, 1(1), 1-4. https://www.pewresearch.org/internet/2021/04/07/social-media-use-in-2021/
4. Blinka, L., Stašek, A., Šablatúrová, N., Ševčíková, A., ve Husarova, D. (2023). Adolescents' problematic internet and smartphone use in (cyber)bullying experiences: A network analysis. Child and Adolescent Mental Health, 28(1), 60-66. https://doi.org/10.1111/camh.12628
5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. Baskı). Pegem Akademi.
6. DeCarlo, L. T. (1997). On the meaning and use of kurtosis. Psychological Methods, 2(3), 292-307. https://doi.org/10.1037/1082-989X.2.3.292
7. Geurts, S., Koning, I., Van den Eijnden, R., ve Vossen, H. (2025). Parental internet-specific rules and the onset of adolescents' problematic social media use: Prospective study testing potential moderators. Journal of Medical Internet Research, 27, e64252.
8. Patchin, J. W. ve Hinduja, S. (2016). Deterring teen bullying. Youth Violence and Juvenile Justice, 16(2), 190–207. https://doi.org/10.1177/1541204016681057

9. Karakaya-Dohman, G. ve Ömeroğlu, E. (2023). Anne-babaların çocukların sosyal medya kullanımlarına yönelik görüşleri ölçeği: Geliştirme ve geçerlik güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 48(215), 1-20. https://doi.org/10.17152/gefad.1207419
10. Karasar, N. (2008). Bilimsel araştırma yöntemi (18. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
11. Keles, B., McCrae, N., ve Grealish, A. (2020). A systematic review: The influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79-93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851
12. Lafton, T., Fandrem, H., ve Midtbøen, A. H. (2024). Socioeconomic inequalities in digital parenting: Exploring access, literacy, and online safety. Journal of Children and Media, 18(1), 34-52. https://doi.org/10.1080/17482798.2023.2234769
13. Lerma, K. (2021). Online predators and adolescent vulnerability: A review of risk factors. Journal of Child & Adolescent Trauma, 14(3), 527-538. https://doi.org/10.1007/s40653-020-00343-5
14. Livingstone, S. ve Helsper, E. J. (2008). Parental mediation of children's internet use. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 52(4), 581-599. https://doi.org/10.1080/08838150802437396
15. Livingstone, S., Stoilova, M., ve Kelly, A. (2020). Children's data and privacy online: Growing up in a digital age. London School of Economics and Political Science. https://www.lse.ac.uk/media-and-communications/research/research-projects/growing-up-digital
16. Livingstone, S., Ólafsson, K., ve Staksrud, E. (2013). Risky social networking practices among "underage" users: Lessons for evidence-based policy. Journal of Computer-Mediated Communication, 18(3), 303-320. https://doi.org/10.1111/jcc4.12012
17. Marengo, D., Fabris, M. A., Longobardi, C., ve Settanni, M. (2022). Smartphone and social media use contributed to individual tendencies towards social media addiction in Italian adolescents during the COVID-19 pandemic. Addictive Behaviors, 126, 107204.
18. Nagata, J. M., Al-Shoaibi, A. A., Leong, A. W., Zamora, G., Testa, A., Ganson, K. T., ve Baker, F. C. (2024). Screen time and mental health: A prospective analysis of the Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) Study. BMC Public Health, 24(1), 2686.
19. Nesi, J. (2020). The impact of social media on youth mental health: Challenges and opportunities. North Carolina Medical Journal, 81(2), 116-121.
20. Nikken, P. ve Jansz, J. (2014). Developing scales to measure parental mediation of young children's internet use. Learning, Media and Technology, 39(2), 250-266.
21. OECD. (2021). Children in the digital environment: Revised typology of risks. https://www.oecd.org/sti/children-in-the-digital-environment-revised-typology-of-risks.pdf
22. Padilla-Walker, L. M., Memmott-Elison, M. K., ve Coyne, S. M. (2018). Associations between prosocial and problem behavior from early to late adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 47(5), 961-975.
23. Pasca, P., Signore, F., Caterina, T., Del Gottardo, D., Longo, M., Preite, G., ve Ciavolino, E. (2022). Detecting online grooming at its earliest stages: Development and validation of the Online Grooming Risk Scale. Mediterranean Journal of Clinical Psychology, 10, 1-24. https://doi.org/10.13129/2282-1619/mjcp-3248
24. Ren, W. ve Zhu, X. (2022). Parental mediation and adolescents' internet use: The moderating role of parenting style. Journal of Youth and Adolescence, 51(8), 1483-1496. https://doi.org/10.1007/s10964-022-01600-w
25. Sevilla-Fernández, M., Pérez-Fuentes, M. C., ve Gázquez-Linares, J. J. (2025). Parental mediation of adolescent social media use: A systematic review. PLOS ONE, 20(2), e0312011. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0312011
26. Sönmez, V. ve Alacapınar, F. G. (2013). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
27. Stoilova, M., Livingstone, S., ve Khazbak, R. (2021). Investigating risks and opportunities for children in a digital world: A rapid review of the evidence on children's internet use and outcomes. Innocenti Discussion Paper 2020-03. UNICEF Office of Research. https://www.unicef-irc.org/publications/1142-investigating-risks-and-opportunities-for-children-in-a-digital-world.html
28. Valkenburg, P. M., Meier, A., ve Beyens, I. (2022). Social media use and its impact on adolescent mental health: An umbrella review of the evidence. Current Opinion in Psychology, 44, 58-68. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.017
29. Vente, T., Daley, M., Killmeyer, E., ve Grubb, L. K. (2020). Association of social media use and high-risk behaviors in adolescents: Cross-sectional study. JMIR Pediatrics and Parenting, 3(1), e18043.
30. Wachs, S., Gámez-Guadix, M., ve Wright, M. F. (2022). Online hate speech victimization and depressive symptoms among adolescents: The protective role of resilience. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 25(7), 416-423.
31. We Are Social. (2024). Digital 2024: Global overview report. We Are Social & Meltwater. https://wearesocial.com/uk/blog/2024/01/digital-2024/