TRB2 Bölgesi’nde Kalkınma, İhracat ve Göç İlişkisi: Betimsel Bir Analiz (2014–2023)

Öz

Bölgesel kalkınma, ekonomik büyümenin ötesinde; toplumsal refahın, beşerî sermayenin ve üretim kapasitesinin birlikte güçlenmesini amaçlayan çok boyutlu bir süreçtir. Bu çalışma, TRB2 Bölgesi’nde (Van, Muş, Bitlis, Hakkâri) kalkınma, ihracat ve göç dinamikleri arasındaki etkileşimi 2014–2023 dönemi için betimsel bir yaklaşımla incelemektedir. Kalkınma göstergesi olarak, sağlık, eğitim ve gelir bileşenlerinden oluşturulan ve UNDP metodolojisi esas alınarak min–max normalizasyon yöntemiyle hesaplanan İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE) kullanılmıştır. Bulgular, TRB2 Bölgesi’nde 2022–2023 döneminde kalkınma göstergelerinde belirgin bir artış yaşandığını; ancak net göç hızının tüm dönemde negatif seyretmesi nedeniyle beşerî sermaye kaybının sürdüğünü göstermektedir. İhracat hacmi, üretim kapasitesinde kısmi toparlanmalara rağmen küresel ve ulusal dalgalanmalara duyarlı kırılgan bir yapı sergilemektedir. Sonuçlar, kalkınma ve göç arasındaki eşgüdümün arttığını, ancak kalkınma–ihracat ilişkisinin dönemsel olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. TRB2 Bölgesi’nde sürdürülebilir kalkınma için beşerî sermayenin güçlendirilmesi, iş gücü niteliğinin artırılması ve ihracat yapabilirliğin geliştirilmesine yönelik politikaların önem taşıdığı vurgulanmaktadır

Anahtar Kelimeler

• TRB2 Bölgesi
• Kalkınma
• İhracat
• Göç
• İGE

The Relationship Between Development, Exports and Migration in the TRB2 Region: A Descriptive Analysis (2014–2023

Öz

Regional development is a multidimensional process that goes beyond economic growth, aiming to strengthen social welfare, human capital, and production capacity simultaneously. This study descriptively examines the interaction between development, exports, and migration dynamics in the TRB2 Region (Van, Muş, Bitlis, Hakkâri) for the period 2014–2023. As an indicator of development, the Human Development Index (HDI) was constructed based on health, education, and income components, using the UNDP methodology and the min–max normalization method. The findings indicate a notable improvement in development indicators in 2022–2023, while the persistently negative net migration rate reveals a continuing loss of human capital from the region. Export volume, despite partial recoveries in production capacity, exhibits a fragile structure that remains sensitive to global and national fluctuations. The results show an increasing coordination between development and migration, while the relationship between development and exports fluctuates across periods. The study emphasizes the importance of strengthening human capital, improving labor quality, and enhancing export capability to achieve sustainable development in the TRB2 Region.

Anahtar Kelimeler

• TRB2 Region
• Development
• Exports
• Migration
• HDI

Kaynakça

1. Açcı, R. C., ve Açcı, Y. (2022). Spatial Analysis of the Relationship Between Internal Migration, Education, and Growth in Turkey. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırma Dergisi, s. 253-266.
2. Adelakun, O. J., Ojo, O. O., ve Mpungose, S. (2025). Empirical re-investigation into the export-led growth hypothesis (ELGH): Evidence from EAC and SADC economies. Economies, 13(6), 175
3. Alancıoğlu, E., ve Bayraktutan, Y. (2023). Dış ticaret iktisadi büyüme etkileşimine ilişkin hipotezlerin geçerliliği: Türkiye örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 15(29), 401–410.
4. Aslan, A. ve Topcu, E. (2018). The relationship between export and growth: Panel data evidence from Turkish sectors. Economies, 6(2), 22.
5. Balassa, B. (1978). “Exports and economic growth: Further evidence”. Journal of Development Economics, 5(2), 181–189. https://doi.org/10.1016/0304-3878(78)90006-8.
6. Bayraktar, Y., ve Özyılmaz, A. (2019). Türkiye'de İ. Göç ve Ekonomik Büyüme. İş ve Hayat, s. 100-111.
7. Boubtane, E., Coulibaly, D., ve Rault, C. (2013). Immigration, Unemployment and GDP in the Host Country: Bootstrap Panel Granger Causality Analysis on OECD Countries. Economic Modelling, s. 261-269.
8. Bozatlı, O., Bal, H., ve Albayrak, M. (2023). Testing the export-led growth hypothesis in Turkey: New evidence from time and frequency domain causality approaches. The Journal of International Trade & Economic Development, 32(6), 835–853.

9. Centofanti, F., Basile, R., Licari, F., ve Pitari, J. (2024). The Effect of Internal Migration on Regional Growth in Italy: A Dynamic Spatial Panel Data Analysis. Investigaciones Regionales – Journal of Regional Research.
10. Değer, M. K., ve Recepoğlu, M. (2016). “Bölgesel ekonomik büyüme üzerinde dış ticaretin etkileri: Türkiye'de Düzey 2 bölgeleri üzerine panel veri analizleri (2004–2011)”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 7(16), 12–29.
11. Demirtaş, G., Çakırca, Ş. Y., ve Aksel, E. (2021). Türkiye'de Bölgesel Kalkınmanın Bir Belirleyicisi Olarak Uluslararası Göç Üzerine Ampirik Bir Analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, s. 85-108.
12. Dereli, D. D., ve Küçük, N. E. (2024). Exports and economic growth: A case of Türkiye. Journal of Economics, Business and International Relations, 3(2), 278–295.
13. Di Maria, C., ve Lazarova, E. (2012). Migration, Human Capital Formation, and Growth: An Empirical Investigation. World Development, s. 938-955.
14. Erdoğan, S. (2006). “Türkiye'nin ihracat yapısındaki değişme ve büyüme ilişkisi: Koentegrasyon ve nedensellik testi uygulaması”. Selçuk Üniversitesi Karaman İ.İ.B.F. Dergisi, 11(9), 30–39.
15. Gül, E., ve Kamacı, A. (2012). “Dış ticaretin büyüme üzerine etkileri: Bir panel veri analizi”. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 4(1), 81–91.
16. Kalkınma Bakanlığı. (2013). İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (2011). Ankara: Kalkınma Bakanlığı.
17. Morley, B. (2006). Causality Between Economic Growth and Immigration: An ARDL Bounds Testing Approac. Economic Letters, s. 72-76.
18. Ó Riain , S. (2011). Globalization and Regional Development. A. Pike, A. Rodriguez-Pose, ve J. Tomaney içinde, Handbook of Local and Regional Development (s. 17-29). Routledge.
19. Selamcı, F., ve Çetin, G. (2020). “Türkiye'de bölgesel dış ticaret ile ekonomik büyüme ilişkisi: Marmara Bölgesi üzerine bir araştırma”. Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 2(1), 130–145.
20. Sevinç, H., Bozkurt, E., Künü, S., ve Sevinç, D. E. (2016). Ekonomik Büyüme ve Göç İlişkisi: Gelişmekte Olan Ülkelere Dayalı Bir Analiz. International Conference on Eurasian Economies, s. 398-403.
21. STB. (2019). İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (SEGE-2017). Ankara: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
22. STB. (2025). İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması. Ankara: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
23. Todaro, M. P., ve Smith, S. C. (2015). Economic Development. Pearson.
24. Turok, I. (2011). Meaningful Goal or Mirage? A. Pike, A. Rodriguez-Pose, ve J. Tomaney içinde, Handbook of Local and Regional Development (s. 74-86). Routledge.
25. TÜİK. (2024). Bölgesel göstergeler veri tabanı. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
26. UNDP. (1990). Human development report 1990: Concept and measurement of human development. New York: Oxford University Press.
27. Yürük, B., ve Batmaz, T. (2023). İç Göç ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Mekansal Analizi: Türkiye Örneği (2008-2020). Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, s. 763-785.