YAPRAK DÖKÜMÜ VE KİRALIK KONAK ROMANLARINDAKİ BAŞKİŞİLERİN BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Yıl 2026, Sayı: 31 , 1 - 12 , 28.04.2026

Adem Gürbüz

https://doi.org/10.29029/busbed.1770835

https://izlik.org/JA96RH36FD

Öz

Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Reşat Nuri Güntekin, Türk edebiyatının en önemli ve etkili isimlerindendir. Milli Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi’nin öncülerinden olan bu yazarlar, eserleriyle Osmanlı ve Türk toplumunun geçirdiği dönüşüme dikkat çekmiş ve yazdıkları kanonik eserlerle toplumsal yaşama ışık tutmuştur. Bu çalışma bahsi geçen iki romancıya ait olan Kiralık Konak ve Yaprak Dökümü romanlarının başkişilerini karşılaştırmayı ve aralarındaki benzerlikleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu eserlerden 1930 yılında yayımlanan Yaprak Dökümü’nde yeniliğe karşı direnen ve geleneksel yaşamını eskisi gibi yürütmeye çalışan Ali Rıza Bey’in trajedisi işlenir. 1922 yılında yayımlanan Kiralık Konak’ta ise değişen/dönüşen toplumsal yaşamdan korunmak için önce konağına daha sonra bu konakta da tutunamayarak konağın bir odasına sığınmak zorunda kalan Naim Efendi’nin dramı anlatılır. Çalışma sonucunda her iki roman başkişisinin de anlatı boyunca yaşanan olaylardan dolayı iktidar/güç kaybettiği ve pasifleşerek içine kapandığı tespit edilmiştir. Yine başkişilerin geleneklerine ve geçmişe saplantılı denecek kadar bağlı olduğu ve dönüşüme ayak uyduramadıkları için zarar gördükleri de anlaşılmıştır. Roman başkahramanlarının anlatı boyunca güç kaybına uğradıkları ve kendilerine ait hissettikleri mekânların zamanla işlev değiştirerek onları sıkıştırdığı/boğduğu görülmüştür. Son olarak her iki başkişinin de örnek birer Osmanlı bürokratı olduğu ve dürüstlükleriyle, bilgelikleriyle, ahlaka ve namusa dönük değerlere bağlılıklarıyla ortak kimlik özellikleri taşıdıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yaprak Dökümü , Kiralık Konak , Başkişiler , Karşılaştırma , Kimlik ve kişilik çözümlemesi.

AN ANALYSİS OF THE SİMİLARİTİES BETWEEN THE MAİN CHARACTERS İN THE NOVELS YAPRAK DÖKÜMÜ AND KİRALIK KONAK

https://izlik.org/JA96RH36FD

Öz

Yakup Kadri Karaosmanoğlu and Reşat Nuri Güntekin are among the most important and influential figures in Turkish literature. As pioneers of the National Literature and Republican periods, these authors drew attention to the transformations undergone by Ottoman and Turkish society through their works, and illuminated social life with their canonical writings. This study aims to compare the main characters of the novels “Kiralık Konak” and “Yaprak Dökümü” by the two aforementioned novelists and to identify the similarities between them., Yaprak Dökümü, published in 1930, depicts the tragedy of Ali Rıza Bey, who resists innovation and tries to maintain his traditional life. Kiralık Konak, published in 1922, depicts the drama of Naim Efendi, who, unable to hold on to his mansion to protect himself from the changing/transforming social life, is forced to take refuge first in his mansion and then, in one of its rooms. As a result of the study, it was determined that the protagonists of both novels lost their power and authority due to the events that took place throughout the narrative and became passive and withdrawn. It is also understood that the protagonists are so obsessed with their traditions and the past that they suffer because they cannot keep up with the transformation. The novel's protagonists are seen to lose power throughout the narrative, and the spaces they feel belong to gradually change function, suffocating them. Finally, it has been determined that both protagonists are exemplary Ottoman bureaucrats and share common identities, including honesty, wisdom, and a commitment to moral and honorable values.

Anahtar Kelimeler

Yaprak Dökümü , Kiralık Konak , Protagonists , Comparison , İdentity and personality analysis.

Kaynakça

• Adler, A. (1979). İnsanı tanıma sanatı (Ş. Başar, Çev.). Dergâh Yayınları.
• Akyüz, K. (2013). *Modern Türk edebiyatının ana çizgileri 1860-1923*. İnkılap Kitabevi.
• Ayvazoğlu, B. (2015). Aşk estetiği. Kapı Yayınları.
• Bachelard, G. (1996). Mekânın poetikası (A. Derman, Çev.). Kesit Yayıncılık.
• Bertram, C. (2012). Türk evini hayal etmek: Eve dair kolektif düşünceler. İletişim Yayınları.
• Cihangir, M. (2020). Kültürlerarası ve disiplinlerarası boyutuyla karşılaştırmalı edebiyat bilimi. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 6(3), 328-343. https://doi.org/10.20322/littera.766594
• Erdoğan, T. (2005). Reşat Nuri Güntekin’in “Yaprak Dökümü” adlı romanında değişmenin sosyo-kültürel boyutları. İstanbul Journal of Sociological Studies, (31), 177-205.
• Güntekin, R. N. (2020). Yaprak dökümü. İnkılap Yayınları.
• Gürbilek, N. (2012). Kötü çocuk Türk. Metis Yayınları.
• Kanter, F. (2008). Reşat Nuri Güntekin’in romanlarında yapı ve izlek (Doktora tezi). Fırat Üniversitesi.
• Karaosmanoğlu, Y. K. (2015). Kiralık konak. İletişim Yayınları.
• Kaplan, M. (2006). Nesillerin ruhu. Dergâh Yayınları.
• Kolcu, A. İ. (2013). Türk romanı el kitabı. Salkımsöğüt Yayınevi.
• Korkmaz, R. (2017). Romanda mekânın poetiği. R. Korkmaz & V. Şahin (Ed.), Romanda mekân içinde (ss. 9-26). Akçağ Yayınları.
• Moran, B. (2010). Edebiyat üzerine makaleler/röportajlar. İletişim Yayınları.
• Moran, B. (2012). Türk romanına eleştirel bir bakış 1. İletişim Yayınları.
• Özdemir, C. (2019). Reşat Nuri Güntekin’in ‘Yaprak Dökümü’ romanında muhafazakârlık ve modernizm çatışması. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), 3(2), 226-232. https://doi.org/10.30563/turklad.651431
• Sekman, M. (2012). Her şey seninle başlar. Alfa Yayınları.
• Şahin, V. (2019). Romanda kişiler dünyası ve karakter yapıları. B. Kırmızı (Ed.), Multidisipliner çalışmalar I (Dil ve edebiyat üzerine araştırmalar) içinde (ss. 542-553). Aybil Yayınları.
• Şahin, V. (2021). Değerler yitiminin mekândaki izdüşümü: Yaprak Dökümü. M. F. Kanter & O. Karaburgu (Ed.), Reşat Nuri Güntekin içinde (ss. 129-139). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• TDK. (2011). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Timur, K. (2009). Tanzimat dönemi Türk romanında din duygusu ve inançlar. Turkish Studies, 4, 2089-2125. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.610
• Topdaş Çelik, F. (2017). Kiralık Konak’ta gelenek ve modernizm bağlamında mekânsal karşıtlık. R. Korkmaz & V. Şahin (Ed.), Romanda mekân içinde (ss. 48-60). Akçağ Yayınları.
• Tüzer, İ. (2007). Kimliklerin çatıştığı mekân: Kiralık Konak ve evini/evrenini arayan nesiller. *Bilig/Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 41*, 225-239.