HANS REİCHENBACH’IN ÖNERMENİN ÖĞELERİ ÜZERİNDEN TERİMLERİN MANTIKSAL VE DİLSEL SINIFLAMASINA YÖNELİK BİR ÇÖZÜMLEME

Öz

Düşüncelerin anlaşılması, onları oluşturan molekül önermelerin anlaşılmasına bağlıdır. Önermelerin anlaşılması da onları oluşturan mantıksal ve dilsel terimlerin çözümlenmesini gerekli kılmaktadır. Buradan hareketle modern mantık perspektifiyle Reichenbach, önermeleri öncelikle argüman, fonksiyon ve mantıksal sembol olmak üzere üç öğeye ayırmaktadır. Bu öğelerin taşıyıcıları konumunda olan terimleri de genel yapısı itibariyle isim, sıfat, zarf, fiil, zamir ve edatlara ayırmaktadır. Burası, mantık ile meta-dilin kesiştiği yerdir. Argüman konumunda isim, zamir ve sahiplik sıfatları kullanılabilir. Fonksiyon konumunda ise zarf ve zamir dışında bütün terimler kullanılabilir. Fonksiyonlar bağımsız ve sınırlayıcı terimlere; sınırlayıcılar da tamamlayıcı ve mekân-zaman zarfları olarak ayrılmaktadır. Mantık bilimi açısından esas önemli olan mantıksal sembollerdir. Mantıksal semboller yapı terimleri, tavır işaretleri ve irade işaretleri şeklinde genel bir ayrıma tabi tutulmaktadır. Bunlardan mantık bilimini en çok ilgilendiren yapı terimleri de sekiz sınıfa ayrılmaktadır. Bunlar, mantıksal gerçekliğe işaret etmek suretiyle önermenin anlamını belirleyen terimlerdir. Önerme eklemleri, nicelik terimleri, mantıksal sayılar, ismin halleri ve bütün edat çeşitleri burada sayılmaktadır. Adı geçen konularda Reichenbach’ın yaklaşımını konu edinen bu çalışma; onun görüşlerine yönelik çözümleme, örneklendirme ve değerlendirme şeklinde bir derinleştirme karakteristiğini sergilemektedir. Modern mantık metinlerinde benzerlerine pek rastlanılmayan böylesi bir girişimin çağdaş bir filozof olan Reichenbach tarafından ele alınması önemlidir. Bu önem, ayrıca mantık ve dilin kesişim noktasından da kaynaklanmaktadır. Bu da bilim yapmanın başlangıcı açısından gereklidir. Burada Reichenbach perspektifiyle mantık ve meta-dilin kesişim alanları tespit edilerek ilişkilerinin önemi ve gerekliliği ortaya konmaktadır. Diğer yandan tüm epistemik disiplinlerin alt yapısını oluşturan terimlere ilişkin sağlam bir bilinç oluşturularak doğru bilim yapmanın imkânı inşa edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mantık
• Dil
• Önerme
• Terim
• Mantıksal Sembol

AN ANALYSİS OF HANS REİCHENBACH'S LOGİCAL AND LİNGUİSTİC CLASSİFİCATİON OF TERMS BASED ON THE ELEMENTS OF PROPOSİTİONS

Öz

Understanding thoughts depends on understanding the molecular propositions that constitute them. Understanding propositions also requires the analysis of the logical and linguistic terms that constitute them. Starting from here, with the perspective of modern logic, Reichenbach divides propositions primarily into three elements: argument, function and logical symbol. He divides the terms that can be considered as elements of the proposition into nouns, adjectives, adverbs, verbs, pronouns and prepositions, based on their general structure. This is where logic and meta-language, intersect. In the argument position, nouns, pronouns and possessive adjectives can be used. In the function position, all terms except adverbs and pronouns can be used. Functions are divided into independent and limiting terms, and limiting terms are divided into complements and space-time. Logical symbols are of fundamental importance in terms of the science of logic. Logical symbols are generally divided into structural terms, attitude signs and volition signs. The structural terms that are of most interest to the science of logic are divided into eight classes. These are terms that determine the meaning of the proposition by pointing to logical truth. Propositional conjunctions, quantitative terms, logical numbers, cases of the noun and all types of prepositions are listed here. This study, which deals with Reichenbach's approach to the aforementioned issues, displays a deepening characteristic of his views in the form of analysis, exemplification and evaluation. It is important that such an attempt, the likes of which are rarely encountered in modern logic texts, was undertaken by a contemporary philosopher, Reichenbach. This importance stems from the intersection of logic and language. This is also valuable for the beginning of doing science. The intersection of logic and metalanguage is explored from the Reichenbach perspective and the importance and necessity of their relationship is revealed. On the other hand, the possibility of doing accurate science is built by creating a solid awareness of the terms that form the basis of all epistemic disciplines.

Anahtar Kelimeler

• Logic
• Language
• Proposition
• Term
• Logical Seymbol

Kaynakça

1. Aristoteles. (1998). Birinci çözümlemeler (A. Houshiary, Çev.). Dost Kitabevi.
2. Austin, J. L. (2020). Söylemek ve yapmak (L. Aysever, Çev.). Metis.
3. Aydın, H. (2017). Hans Reichenbach’ta klasik mantığın yetersizliği ve sembolik mantığın işlevselliği sorunu. V. Kamer & Ş. Ural (Ed), VII. mantık çalıştayı kitabı içinde (ss. 75-95). Mantık Derneği.
4. Cevizci, A. (2020). Büyük felsefe sözlüğü II. Say.
5. Ece, M. N. (2024). Felsefe ve bilimden önce standart mantık. Çizgi Kitabevi.
6. Emiroğlu, İ. & Altunya, H. (2018). Örnekleriyle mantık sözlüğü. Litera.
7. Fârâbî. (2016). Mantıkta kullanılan lafızlar (Y. Aydınlı, Çev.). Litera.
8. Frege, G. (2019). Kavram yazısı (Begriffsschrift). (M. Özdemir, Çev.). Külliyat.

9. Grünberg, T. (2019). Epistemik mantık üzerine bir araştırma. Yapı Kredi.
10. Kaplan, D. (1989). Demonstratives: An essay on the semantics, logic, metaphysics and epistemology of demonstratives and other indexicals. In J. Almog, J. Perry, & H. Wettstein (Eds.), Themes from Kaplan içinde (pp. 481-563). Oxford University Press.
11. Kayasandık, A. (t.y.). Kelime türleri. Türk Dili. https://turkdili.gen.tr/kelime-tuerleri.html
12. Kutlusoy, Z. (2003). Temel sembolik mantık. Art.
13. Mill, J. S. (1982). A system of logic, ratiocinative and inductive. Harper & Brothers.
14. Öner, N. (2009). Klasik mantık. Vadi.
15. Özlem, D. (2022). Mantık. Notos.
16. Reichenbach, H. (1939). Lojistik (V. Eralp, Çev.). İstanbul Üniversitesi.
17. Reichenbach, H. (1966). Elements of symbolic logic. Free Press.
18. Reichenbach, H. (1993). Bilimsel felsefenin doğuşu (C. Yıldırım, Çev.). Remzi Kitabevi.
19. Reichenbach, H. (2024). Bilimsel felsefe (A. Veziroğlu, Çev.). Dorlion.
20. Russell, B. (2020). Felsefi gelişimim-entelektüel bir otobiyografi- (H. Kayıkçı, Çev.). Fol.
21. Simmons, E. D. (1961). An ıntroduction to the principles of formal and material logic. The Bruce Publishing Company.
22. Yıldırım, M. (2016). Frege'nin fonksiyon-argüman ayrımı ve genel önermelere ilişkin analizi. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 6(2), 125-141.