6306 Sayılı Kanun Kapsamında Kayseri İlinde Kentsel Dönüşüm Süreci ve Riskli Yapı Tespiti Yapılan Betonarme Binaların Malzeme Özellikleri Açısından Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 27 - 50, 23.12.2025

Meltem Bircan Kara

Öz

Türkiye’ de olası depremlerin maddi manevi olumsuz etkilerini önleyici politikalara, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşam çevreleri teşkil edilmesi üzerine, mevcut yapı stoğunun dayanımının arttırılmasına yönelik olarak 2012 yılında 6306 sayılı “Kentsel Dönüşüm Kanunu” yürürlüğe girmiştir. Bu çalışma ile öncelikle 6306 sayılı Kanun uyarınca Türkiye’deki afet riski altındaki yapılarda yürütülen kentsel dönüşüm uygulamalarının temel ilkeleri ele alınarak, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Türkiye genelinde olduğu gibi Kayseri’de de riskli alan ve yapıların tespitinde kaydedilen gelişmeler ile Kayseri Merkez ve anakent dışı ilçelerde kentsel dönüşüm sürecine dair yıkım süreci tamamlanmış olan veya süreci devam eden yapılar incelenmiştir. Araştırmada, Kayseri merkez ve ilçelerinde kentsel dönüşüm sürecinin başlangıcından itibaren 01.10.2024 tarihine kadar ilerleyişinin istatistiksel analizi yapılarak, bireysel başvuru yöntemi ile Kayseri’ de kentsel dönüşüm kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı envanterinde bulunan 592 adet betonarme binaya ait riskli yapı inceleme formları incelenip, yapıların beton sınıfı, kanca ve sargı donatı durumları, nervürlü olup olmadıkları, korozyon durumları gibi özelliklerine göre veri sonuçları ortaya konulmuştur. Elde edilen verilere göre 6306 sayılı Kanun kapsamında başvurusu gerçekleştirilen yapıların tamamına yakınında deprem yönetmeliği performans hedeflerine ve depreme dayanıklı yapı tasarımı ilkelerine uyulmadığı görülerek, mevcut yapıların malzeme dayanımı, tasarım esasları, kullanılan malzeme özellikleri vb. açısından yetersiz olduğu sonucuna varılmaktadır. Çalışma kapsamında Kayseri’ de riskli yapı tespit süreciyle ilgili ilerleyiş ve 6306 sayılı Kanun kapsamında incelenen yapı stoğu hakkında durum değerlendirmesi yapılarak, incelenmiş olan riskli bina özellikleri dikkate alınmak suretiyle kentsel dönüşümün önemine vurgu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

kentsel dönüşüm , 6306 sayılı Kanun , kentsel dönüşüm başvuru , Kayseri

Destekleyen Kurum

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Teşekkür

Çalışma kapsamında sunulan veriler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden temin edilmiş olup, verilerin paylaşımı için teşekkür ederim.

Urban Transformation in Kayseri Province within the Scope of Law No. 6306 Process and Evaluation of Reinforced Concrete Buildings Determined as Risky Buildings in Terms of Material Properties

Öz

Türkiye’ de olası depremlerin maddi manevi olumsuz etkilerini önleyici politikalara, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşam çevreleri teşkil edilmesi üzerine, mevcut yapı stoğunun dayanımının arttırılmasına yönelik olarak 2012 yılında 6306 sayılı “Kentsel Dönüşüm Kanunu” yürürlüğe girmiştir. Bu çalışma ile öncelikle 6306 sayılı Kanun uyarınca Türkiye’deki afet riski altındaki yapılarda yürütülen kentsel dönüşüm uygulamalarının temel ilkeleri ele alınarak, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Türkiye genelinde olduğu gibi Kayseri’de de riskli alan ve yapıların tespitinde kaydedilen gelişmeler ile Kayseri Merkez ve anakent dışı ilçelerde kentsel dönüşüm sürecine dair yıkım süreci tamamlanmış olan veya süreci devam eden yapılar incelenmiştir. Araştırmada, Kayseri merkez ve ilçelerinde kentsel dönüşüm sürecinin başlangıcından itibaren 01.10.2024 tarihine kadar ilerleyişinin istatistiksel analizi yapılarak, bireysel başvuru yöntemi ile Kayseri’ de kentsel dönüşüm kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı envanterinde bulunan 592 adet betonarme binaya ait riskli yapı inceleme formları incelenip, yapıların beton sınıfı, kanca ve sargı donatı durumları, nervürlü olup olmadıkları, korozyon durumları gibi özelliklerine göre veri sonuçları ortaya konulmuştur. Elde edilen verilere göre 6306 sayılı Kanun kapsamında başvurusu gerçekleştirilen yapıların tamamına yakınında deprem yönetmeliği performans hedeflerine ve depreme dayanıklı yapı tasarımı ilkelerine uyulmadığı görülerek, mevcut yapıların malzeme dayanımı, tasarım esasları, kullanılan malzeme özellikleri vb. açısından yetersiz olduğu sonucuna varılmaktadır. Çalışma kapsamında Kayseri’ de riskli yapı tespit süreciyle ilgili ilerleyiş ve 6306 sayılı Kanun kapsamında incelenen yapı stoğu hakkında durum değerlendirmesi yapılarak, incelenmiş olan riskli bina özellikleri dikkate alınmak suretiyle kentsel dönüşümün önemine vurgu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

urban transformation , Law No 6306 , application for urban transformation , Kayseri.

Kaynakça

• 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi Yıldönümü Basin Açiklamasi".TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası. Erişim adresi: https://www.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=9121&tipi=3&sube=2&subesi=
• Yenice, M.S.(2014). Türkiye’nin Kentsel Dönüşüm Deneyiminin Tarihsel Analizi, Fen BAÜ Bil. Enst. Dergisi, 16(1), 76-88. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/baunfbed/issue/23851/254086E
• Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun. (2005, 5 Temmuz). T.C. Resmi Gazete(Sayı: 25866). Erişim adresi:https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050705-1.htm
• Bayraktar, D ve Bayraktar, E.A. (2019). Antalya Kent Merkezinde Kentsel Dönüşüm Uygulamaları, 1, 19-35. Erişim adresi: https://doi.org/10.20854/bujse.517563
• 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun.(2012, 31 Mayıs). T.C. Resmi Gazete (Sayı: 28309). Erişim adresi:https://www.resmigazete. gov.tr/eskiler/2012/05/20120531-1.htm
• Nalkaya, S., (2006). Kentsel Dönüşüm ve Kent Kimliği, Yapı Dergisi, Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 292, 39-43.
• Thomas, A., (2003). A Glosorry of Regenation and Local Economic Devolopment, Local Economic Stratepy Center, Manchester.
• 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Uygulama Yönetmeliği. (2012, 15 Aralık). T.C. Resmi Gazete (Sayı: 24498). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121215-1.htm
• 6306 sayılı Kanun Kapsamında Yapılacak Tebligatlar konu başlıklı, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü yazısı (2022, 31 Ocak), (Sayı: 2773604).
• 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli YapıTespitine Konu Edilen YapılarınYıktırılması Hakkında konu başlıklı, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü yazısı (2022, 5 Ekim), (Sayı: 4699648).
• E. Bahşi, A. Dada, E. Gümüş , And S. Cenikli “6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar Uyarınca Riskli Yapı Tespiti Yapılan Binaların Sayısal Analiz Sonuçlarının Değerlendirilmesi” Reslilience (Dirençlilik) Dergisi Cilt: 7, Sayı: 1, 2023 (153-169)
• Akdağ, E.,Karakurt, C. (2015). Bilecik İlinde Bulunan Bazı Özel ve Kamu Yapılarındaki Beton Özelliklerinin İncelenmesi, Politeknik Dergisi, 18(1), 1-6. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/ pub/politeknik/issue/33073/368027
• Güler, E.,Canbaz, M., Şengel, H. (2019). Betonarme Ve Yığma Binalarda Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Kütahya Örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 27(2), 60- 66. Doi: https://doi.org/10.31796/ ogummf.543246
• Beyaz, A.,Li̇vaoğlu, R., (2019). Bursa İli Kentsel Dönüşüm Çalışmalarında Elde Edilen Beton Basınç Dayanımının Değerlendirilmesi. Uludağ University Journal of The Faculty of Engineering, 24(1), 63-74. doi: https://doi.org/10.17482/uumfd.486033
• Alpopi, C. Ve Manole, C., (2013). ‘Integrated Urban Regeneration - Solution for Cities Revitalize’, Procedia Economics and Finance 6, 178 – 185.
• Uçan, H.A. Türkiye Kentsel Dönüşüm Uygulamalari ve Yapay Zeka Tabanli Algoritmalar Kullanarak Kentsel Dönüşüm Sürecinin İncelenmesi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi; doktora tezi; 2022.
• Genç, N.F., 2008. Türkiye’de Kentsel Dönüşüm: Mevzuat ve Uygulamaların Genel Görünümü. Celal Bayar Üniversitesi, İ.İ.B.F Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15, 1, Manisa.
• Çiçek, H., 2005. Process And Partıcıpatıon In Legal Regulatıons Of Urban Regeneratıon: The case of Zeytinburnu, İstanbul, Mıddle East Technıcal Unıversıty. Department of City And Regional Planning. The Degree Of Master, 201.
• 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Ek 2 (2019, 16 Şubat). T.C. Resmi Gazete (Sayı: 30688). Erişim adresi:https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler /2019/02/20190216.pdf
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, erişim adresi:https://kayseri.ktb.TR54992/kocasinan.html
• Kayseri Valiliği, Erişim adresi: http://www.kayseri.gov.tr.
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2015.A.R.A.A.D.NET Riskli Yapılar Yazılım Sistemi. Erişim tarihi : (2023, 31 Ağustos).
• Kocasinan nerededir ? Nereye bağlıdır ? Erişimadresi:https://www.lafsozluk.com/ 2009/04/kocasinan-nerededir-nereye-baglidir.html.
• Talas nerededir ? Nereye bağlıdır ? Erişim adresi:https://www.lafsozluk.com/2009/04 talas-nerededir-nereye-bağlıdır.html.
• Melikgazi nerededir ? Nereye bağlıdır ? Erişim adresi:https://www.lafsozluk.com/ 2009/04/melikgazi-nerededir-nereye-bağlıdır.html.
• Türkiye İstatistik Kurumu, Erişim adresi: http://www.tuik.gov.tr.Erişimadresi:https://tr. wikipedia.org/wiki/Kayseri_(il)