Araştırma Makalesi

Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)

Sayı: 2 25 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)

Öz

Öğrenme analitikleri, öğrencilere ilişkin verinin hacmi ve çeşitliliği arttıkça giderek daha karmaşık etik sorunlar doğurmaktadır. Bu tartışma on yılı aşkın süredir sürmesine karşın, alanın etik literatürünün kendi bilgi yapısı sistematik olarak haritalanmamıştır. Bu çalışma, öğrenme analitiklerinde etik, gizlilik ve adalet temalarının bilimsel yapısını bibliyometrik yöntemlerle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Web of Science Core Collection ve Scopus veri tabanlarından elde edilen ve tekilleştirme sonrası 2012–2025 dönemini kapsayan 770 doküman analiz edilmiştir. Performans analizinin yanı sıra ortak atıf, bibliyografik eşleşme, anahtar kelime ortak-oluşum ve Kleinberg atılım tespiti analizleri uygulanmıştır. Alan, %36,96'lık yıllık bileşik büyüme oranıyla üç evreli bir gelişim göstermektedir. Ortak atıf ağı dokuz küme ortaya koymuş, kümeler arası bağlantı yoğunluğunun yüksek olması alanın ayrı düşünce okullarına bölünmediğini, ortak bir kanon etrafında örgütlendiğini göstermiştir. Algoritmik adalet kümesi yapısal olarak ayrıksıdır ve kavramsal araçlarını büyük ölçüde makine öğrenmesi literatüründen devralmaktadır. Bibliyografik eşleşme analizi sekiz güncel araştırma cephesi belirlemiş; çok kipli analitikler ile yapay zekâ etiği çerçevelerinin kesişimindeki cephe, ortak atıf ağında marjinal konumda olmasına karşın en güncel yönelimi oluşturmuştur. Tematik haritada etik kavramları yüksek yoğunluk fakat düşük merkeziyetle niş çeyrekte konumlanmakta, bu da etik tartışmasının gelişmiş fakat alanın uygulama temalarından yalıtılmış kaldığına işaret etmektedir. Atılım analizi büyük veri odaklı erken dönemden yapay zekâ odaklı güncel döneme geçişi belgelemiş, ayrıca gizlilik tartışmasının genel etik tartışmasından yaklaşık beş yıl sonra yoğunlaştığını göstermiştir. Çalışma, ağ eşiklerinin duyarlılık analiziyle gerekçelendirilmesi ve küme kararlılığının düzeltilmiş Rand indeksiyle belgelenmesi yoluyla bibliyometrik uygulamaya yöntemsel bir katkı da sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışmanın yürütülmesi için herhangi bir finansman alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma, kamuya açık bibliyografik veri tabanlarından elde edilen üstveri üzerinde yürütülmüştür. İnsan ya da hayvan katılımcı içermediğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir. Araştırma etik standartlara uygun olarak yapılmıştır.

Kaynakça

  1. Siemens G. Learning analytics: The emergence of a discipline. Am Behav Sci. 2013;57(10):1380-1400. doi:10.1177/0002764213498851
  2. Slade S, Prinsloo P. Learning analytics: Ethical issues and dilemmas. Am Behav Sci. 2013;57(10):1510-1529. doi:10.1177/0002764213479366
  3. Pardo A, Siemens G. Ethical and privacy principles for learning analytics. Br J Educ Technol. 2014;45(3):438-450. doi:10.1111/bjet.12152
  4. Jones KML. Learning analytics and higher education: a proposed model for establishing informed consent mechanisms to promote student privacy and autonomy. Int J Educ Technol High Educ. 2019;16:24. doi:10.1186/s41239-019-0155-0
  5. Ifenthaler D, Schumacher C. Student perceptions of privacy principles for learning analytics. Educ Technol Res Dev. 2016;64(5):923-938. doi:10.1007/s11423-016-9477-y
  6. Deho OB, Zhan C, Li J, Liu J, Liu L, Le TD. How do the existing fairness metrics and unfairness mitigation algorithms contribute to ethical learning analytics? Br J Educ Technol. 2022;53(4):822-843. doi:10.1111/bjet.13217
  7. Willis JE, Slade S, Prinsloo P. Ethical oversight of student data in learning analytics: a typology derived from a cross-continental, cross-institutional perspective. Educ Technol Res Dev. 2016;64(5):881-901. doi:10.1007/s11423-016-9463-4
  8. Williamson B. Digital education governance: data visualization, predictive analytics, and 'real-time' policy instruments. J Educ Policy. 2016;31(2):123-141. doi:10.1080/02680939.2015.1035758

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgi Sistemleri (Diğer), Bilgisayar Sistemlerinin Adalet, Hesap Verebilirlik, Şeffaflık, Güven ve Etiği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

25 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2026

Kabul Tarihi

10 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Balat, Ş. (2026). Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025). Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi, 2. https://izlik.org/JA26ZR75NH
AMA
1.Balat Ş. Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025). BUTS. 2026;(2). https://izlik.org/JA26ZR75NH
Chicago
Balat, Şener. 2026. “Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)”. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi, sy 2. https://izlik.org/JA26ZR75NH.
EndNote
Balat Ş (01 Eylül 2026) Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025). Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi 2
IEEE
[1]Ş. Balat, “Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)”, BUTS, sy 2, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA26ZR75NH
ISNAD
Balat, Şener. “Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)”. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi. 2 (01 Eylül 2026). https://izlik.org/JA26ZR75NH.
JAMA
1.Balat Ş. Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025). BUTS. 2026. Available at https://izlik.org/JA26ZR75NH.
MLA
Balat, Şener. “Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025)”. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi, sy 2, Eylül 2026, https://izlik.org/JA26ZR75NH.
Vancouver
1.Şener Balat. Öğrenme Analitiklerinde Etik, Gizlilik ve Adalet: Ortak Atıf ve Bibliyografik Eşleşme Analizleriyle Bilim Haritalama Çalışması (2012–2025). BUTS [Internet]. 01 Eylül 2026;(2). Erişim adresi: https://izlik.org/JA26ZR75NH
Bu dergi; Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler dergi ekibi tarafından hazırlanmakta ve yayınlanmaktadır.