Türkiye’de Yükseköğretim Kurumlarındaki Açık Erişim Politikalarının Bilgi Politikası Bağlamında Değerlendirilmesi

With the rapid development of technology in recent years, the production, use, sharing and storage of information has begun to become open, fast and unlimited. Especially in higher education institutions that aim for scientific progress, it seems necessary to provide continuous access to information resources. Higher education institutions have begun to create institutional open access archives to archive and share their intellectual knowledge. In this context, open access policies are being developed to create the legal and institutional basis for providing continuous and free access to information resources in open access archives. This study aimed to reveal the characteristics/qualities and positive and negative aspects of open access policies developed in higher education institutions in Turkey. In order to identify the problems experienced in policies, the information policy approach of Montviloff (1990), who conducted detailed studies in the field of national information policy development and presented a general approach/theory, was used. In this approach, the concept of information policy consists of information resources, information services, information systems and information infrastructure components. In our study, 80 sub-concepts under 14 categories related to open access were identified within the scope of these four components of information policy. Sub-concepts created in documents related to open access (indirect/direct) were scanned with the content analysis method. As a result of the study, it was determined that the intensity in the open access policy documents of higher education institutions in Turkey was on information resources and information services components. In addition, conceptual and approach clarity is not seen in the open access policy documents of higher education institutions. Open access policies created with this conceptual and approach confusion do not fully meet the components and concepts of the service offered. As a result of this study, it is recommended to develop a national open access policy that is created with the information policy approach and thus ensures its continuity.

Teknolojinin son yıllardaki hızlı gelişimi ile birlikte bilginin üretimi, kullanımı, paylaşılması ve depolanması da açık, hızlı ve sınırsız bir hâle gelmeye başlamıştır. Özellikle bilimsel ilerlemeyi hedef alan yükseköğretim kurumlarında, bilgi kaynaklarına sürekli erişimin sağlanması zorunlu görünmektedir. Yükseköğretim kurumları entelektüel bilgi birikimlerini arşivlemek ve paylaşmak amacıyla kurumsal açık erişim arşivleri oluşturmaya başlamışlardır. Bu bağlamda, açık erişim arşivlerindeki bilgi kaynaklarına sürekli ve ücretsiz erişim sağlamanın hukuksal ve kurumsal zeminini oluşturmak için açık erişim politikaları geliştirilmektedir. Bu çalışma, Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında geliştirilen açık erişim politikalarının özelliklerini/niteliklerini ve olumlu-olumsuz yanlarını ortaya koymayı amaçlamıştır. Politikalarda yaşanan sorunları saptayabilmek amacıyla ulusal bilgi politikası geliştirme alanında ayrıntılı çalışmalar yapan ve genel bir yaklaşım/teori sunan Montviloff’un (1990) bilgi politikası yaklaşımı kullanılmıştır. Söz konusu yaklaşımda, bilgi politikası kavramı bilgi kaynakları, bilgi hizmetleri, bilgi sistemleri ve bilgi altyapısı bileşenlerinden oluşmaktadır. Çalışmada, bilgi politikasının bu dört bileşeni kapsamında açık erişim ile ilişkili 14 kategori altında 80 alt kavram belirlenmiştir. Açık erişim ile ilişkili (dolaylı/doğrudan) belgeler içerisinde oluşturulan alt kavramlar, içerik analizi yöntemi ile taranmıştır. Çalışmanın sonucunda, Türkiye’deki yükseköğretim kurumları açık erişim politika belgelerinde yoğunluğun bilgi kaynakları ve bilgi hizmetleri bileşenlerinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, yükseköğretim kurumları açık erişim politika belgelerinde kavramsal ve yaklaşım netliği de görülmemiştir. Bu kavramsal ve yaklaşım karmaşası ile oluşturulan açık erişim politikaları, sunulan hizmetin bileşenlerini ve kavramlarını tam olarak karşılamamaktadır. Bu çalışmanın sonucunda bilgi politikası yaklaşımı ile oluşturulan ve böylece sürekliliği sağlanan ulusal bir açık erişim politikası geliştirilmesi önerilmiştir.