Sanat Sergileri İçin Hazırlanan Broşürlerin Bilgi Yönetimi Perspektifinden Değerlendirilmesi: Arkas Sanat Merkezi Sergi Broşürleri Örneği

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 334 - 356, 31.12.2025

Kübra Tarhan , Özgür Polat

https://doi.org/10.33721/by.1683633

Öz

Günümüzde sanat merkezleri hazırladıkları sergiler ile toplumun geniş bir kesimine hizmet sunarken aynı zamanda sektörde rekabet edebilmek için mevcut hizmetlerini yenilemek adına birçok çalışma yürütmektedir. Özellikle gelişen teknolojiler ve sergi ziyaretçilerinin değişen beklentileri ve ihtiyaçları sanat merkezlerinde mevcut iş süreçlerinin geliştirilmesini zorunlu hâle getirmiştir. Bu durum hedef kitlenin bilgi arama davranışlarının incelenmesinden başlayarak sanat galerilerinde reklamcılık, pazarlama, halkla ilişkiler ve grafik tasarımı gibi birçok farklı disiplinden uzmanın birlikte çalışmasını gerektirmektedir. Konu uzmanlığı gerektiren bu özel alanlardan birisi de serginin kimliği niteliğindeki broşürlerin hazırlanmasıdır.
Bu çalışmanın amacı, sergileme faaliyetlerinin önemli bilgi kaynağı olan broşürleri, serginin içeriği, kapsamı ve amaçları bağlamında fiziksel ve içerik nitelikleri açısından değerlendirmek ve sorunlara yönelik öneriler geliştirmektir. Bu amaca uygun olarak araştırmada nitel veri toplama yöntemlerinden biri olan “doküman analizi” tercih edilmiştir. Analiz sürecinde literatüre dayanarak belirlenen fiziksel ve içerik değerlendirme unsurları kullanılmıştır. Araştırma kapsamında Arkas Sanat Merkezi tarafından 19 Kasım 2011 ile 18 Şubat 2024 tarihleri arasında toplam 26 serginin düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu sergiler arasında broşürüne erişim sağlanan en erken tarihli sergi 13 Mayıs 2013’te gerçekleştirilmiş olup, toplamda 19 serginin broşürüne ulaşılmış ve analizleri yapılmıştır. İncelenen sergi broşürlerinin 17’si Arkas Sanat Merkezinden, iki tanesi ise satın alınarak temin edilirken yedi broşüre ise ulaşılamamıştır.
Çalışmada, sanat sergisi broşürlerinin fiziksel ve içerik açısından genel olarak birbirinden farklı yaklaşımlarla hazırlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bazı broşürlerde sergi hakkında yeterince bilgi sunulmadığı, bazılarında ise yetersiz olduğu ve etkileyici görsellere yer verilmemesinden dolayı işlevsel olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu durumun ortaya çıkmasının temel sebebinin sergiler için hazırlanan broşürler özelinde geliştirilmiş standartların olmamasıdır. Bu boşluk, broşürlerin çoğunlukla hazırlayan kişilerin tercih ve deneyimlerine bağlı olarak üretilmesine neden olmaktadır. Çalışmanın bilgi ve belge yönetimi perspektifinden ele alınmasının, literatürdeki kaynaklara katkı sağlayacağı ve gelecekte bu konu üzerinde yapılabilecek araştırmalara zemin hazırlayacağı düşünülmektedir. Araştırma sürecinde karşılaşılan en önemli sınırlılık olarak, Arkas Sanat Merkezi tarafından hazırlanan 26 serginin broşürlerine erişiminde yaşanan zorluklardan dolayı yedi tanesine ulaşılamamış olması söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Broşürler , Sergiler , Sanat Merkezleri

Destekleyen Kurum

Bu makale, TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından yürütülen 2209- A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı” 2023/2. döneminde kabul edilen proje kapsamında hazırlanmıştır.

An Evaluation of Exhibition Brochures from an Information Management Perspective: The Case of Arkas Art Center

Öz

Today, art centers not only serve a wide segment of society through the exhibitions they organize but also carry out various efforts to renew their existing services in order to remain competitive in the sector. In particular, emerging technologies and the changing expectations and needs of exhibition visitors have made it necessary to improve existing work processes in art centers. This situation requires the collaboration of experts from various disciplines — starting from the analysis of the target audience’s information-seeking behaviors to fields such as advertising, marketing, public relations, and graphic design within art galleries. One of these specialized fields that requires subject expertise is the preparation of brochures, which serve as the identity of an exhibition.
The aim of this study is to evaluate exhibition brochures, which serve as significant sources of information for exhibition activities, in terms of their physical and content characteristics within the context of the exhibition’s theme, scope, and objectives, and to develop recommendations for identified issues. In line with this aim, “document analysis,” one of the qualitative data collection methods, was employed in the research. During the analysis process, physical and content evaluation criteria determined based on the literature were utilized. Within the scope of the study, it was determined that a total of 26 exhibitions were organized by Arkas Art Center between November 19, 2011, and February 18, 2024. Among these exhibitions, the earliest one with an accessible brochure was held on May 13, 2013, and a total of 19 exhibition brochures were obtained and analyzed. Seventeen of these brochures were accessed directly from Arkas Art Center, two were purchased, while seven could not be reached.
The study concluded that art exhibition brochures were generally prepared using different approaches in terms of both physical and content characteristics. In some brochures, the information about the exhibition was found to be insufficient, while in others, the lack of compelling visuals reduced their functionality. The main reason for this situation appears to be the absence of established standards specifically developed for brochures prepared for exhibitions. This gap leads to brochures being produced largely based on the preferences and experiences of their creators. It is believed that addressing this issue from an information and records management perspective will contribute to the existing literature and provide a foundation for future research on this topic. The most significant limitation encountered during the research process was the inability to access seven of the 26 exhibition brochures prepared by Arkas Art Center due to accessibility challenges.

Anahtar Kelimeler

Brochures , Exhibitions , Art Centers

Kaynakça

• Adanır, H. (1993). Dolmabahçe Saray-Müzesi'nde sergileme ve tanıtım sorunlarının irdelenmesi ve çağdaş müzecilik bağlamında çözüm önerileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Ağlargöz, F. ve Öztürk, S. (2015). Sanat dünyasının kültürel aracıları: Türkiye'deki sanat galerilerinin profili. Art-e Sanat Dergisi, 8(15), 27-51. https://doi.org/10.21602/sgsfsd.14923
• Akman, B., Altınkaynak, Ş., Özen Altınkaynak, Ş., Ertürk, H. ve vd. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin müze eğitimine ilişkin görüşleri. Journal of Uludağ University Faculty of Education, 28(1), 97-115. https://doi.org/10.19171/uuefd.49876
• Akman, H. ve Sürme, K. (2021). Bilgilendirici broşür uygulamasının travmatik diş yaralanmaları hakkında ilkokul öğretmenlerinin bilgi seviyesine etkisinin değerlendirilmesi. Selçuk Dental Journal, 8(1), 21–29.
• Aksoy, E. (2016). İstanbul'daki devlet müzeleri ve özel müzelerin reklam stratejileri açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
• Alan, A. (2019). Yerel gazetelerde sayfa tasarımı: İstanbul örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Allam, H., Bliemel, M., Nassiri, N., Toze, S., Peet, L. M. ve Banerjee, R. (2019). A review of models of information seeking behavior. 2019 Sixth HCT Information Technology Trends (ITT) içinde (ss. 147–153). IEEE. https://doi.org/10.1109/ITT48889.2019.9075095
• Arkas Sanat Merkezi. (t.y.). Arkas Sanat Merkezi hakkında. https://arkassanatmerkezi.com/hakkimizda/
• Ayan Ergen, B. (2013). Sanat yapıtı sergileme ve sunum çeşitlerine örnekler eşliğinde bir bakış. Akdeniz Sanat, 6(11).
• Baydur, G. (2003). Yerel araştırmalarda arşivlerin değeri. Türk Kütüphaneciliği, 17(3), 263-270.
• Blunden, J. (2006). Dumbing down for museum audiences — Necessity or myth? The Fine Print, 3, 27-33.
• Bulut, D. M. ve Uslu, Ö. (2017). Mekân tasarımında bilgilendirme ve yönlendirme elemanlarının incelenmesi: Forum Mersin örneği. İdil, 6(37), 2557-2579.
• Cengiz, E. (2006). Müze pazarlaması: Pazarlama karması elemanlarının müzelere uyarlanması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 87-108.
• Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
• Çağ Ofset. (t.y.). Broşür. https://www.cagofset.com/urun-kategori/3444/brosur
• Çayırlı, Z. (1996). Müze tasarımı ve sergi mekanları üzerine bir inceleme ve değerlendirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Çeken, B., Ersan, M. ve Tuğrul, D. (2018). Market broşürlerinin temel tasarım ilkeleri ve renk kullanımı açısından incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 121-137.
• Çevik, S. (2021). Türkiye’deki edebi mekânların “modern müzecilik” bağlamında değerlendirilmesi. Folklor/Edebiyat, 27(105), 135-149. https://doi.org/10.22559/folklor.1283
• Çubukçu, G. ve Doğan, İ. (2019). Sayfa tasarımı nedir?. Journal of Arts, 2(2), 95-112. https://doi.org/10.31566/arts.2.007
• Dağdeviren, A. (2021). Algılanan hizmet kalitesi, memnuniyet ve davranışsal niyetler arasındaki ilişki: Kaman-Kalehöyük arkeoloji müzesi örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 537-567.
• Docampo, J. ve Prado, R. L. (2000). Are the last exhibitions brochures available? Problems and solutions for a neglected material in museum libraries. 66th IFLA Council and General Conference. https://archive.ifla.org/IV/ifla66/papers/069-165e.htm
• Dolunay, A. (2014). Bir sergileme platformu olarak internet ve Google Art Project örneğinin ülkemiz müzelerine uygulanması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Durmaz, N. (2020). Grafik tasarım ile efemera ilişkisi ve Sait Maden belgeliği örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Ekiz, D. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Ellis, D. ve Haugan, M. (1997). Modelling the information-seeking patterns of engineers and research scientists in an industrial environment. Journal of Documentation, 53(4), 384–403.
• Encyclopaedia Britannica. (t.y.). Pamphlet. Britannica içinde. https://www.britannica.com/art/pamphlet
• Erbay, F. (1997). Müze işletmeciliğinin turizm sektörü ile ilişkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1), 40-41.
• Erbay, M. (2011). Müzelerde sergileme ve sunum teknikleri. Beta Yayınları.
• Erkün, Z. (1994). Müze sergilemesinde görsel kimlik ve mekân-yapıt-grafik ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. C. Cassell ve G. Symon (Ed.), Qualitative methods in organizational research: A practical guide içinde (ss. 147-166). SAGE Publications.
• Göçer, A. ve Garip, S. (2022). Türkçe ders kitaplarında görsel unsur olarak efemera ve broşür kullanımı. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1218–1233. https://doi.org/10.24315/tred.916272
• Gümüştekin, N. (2013). Rengin bir grafik tasarım ürünü olarak afişe katkısı: Tarihsel bir inceleme. Yedi, (9), 35-50.
• Güneş, E., Pekerşen, Y., Alagöz, G. ve Sivrikaya, K. K. (2019). Müze ziyaretçilerinin hizmet kalitesine yönelik algılamaları: Mevlâna Müzesi örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 11(21), 591-612. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.534457
• Güney, A. (2013). Sosyal içerikli kampanyalarda kullanılan basılı reklam materyallerinin grafik tasarım açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Kamış, T. (1999). Görsel, görsel-işitsel medyada 3. boyut, nedenleri ve grafik tasarım çözümlemeleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
• Karayılanoğlu, G. ve Arabacıoğlu, B. C. (2020). Çağdaş sanat müzelerinde iç mekân deneyimi üzerine nicel bir araştırma. Mimarlık ve Yaşam, 5(2), 529-549.
• Kervankıran, İ. ve Çalışırım, O. (2022). Müzeler ve toplumsal hafıza ilişkisi: Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi örneği. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 45, 114-133.
• Keskin, İ. (2021). Arşivcinin efemerası. Bilgi ve Belge Araştırmaları Dergisi, 15, 1–32. http://doi.org/10.26650/bba.2021.15.01
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
• Morlok, F. ve Waszelewski, M. (2018). Bookbinding: The complete guide to folding, sewing & binding. Laurence King Publishing.
• Morris, B. (2013). Thesaurus of ephemera terms. University of Reading, Department of Typography & Graphic Communication.
• National Park Service. (1998). NPS museum handbook, part III: Museum collections use. U.S. Department of the Interior.
• O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. SAGE Publications.
• Okan, B. (2018). Günümüz müzecilik anlayışındaki yaklaşımlar ve müze oluşumunu etkileyen unsurlar. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 3(4), 215-242.
• Okay, A. (2018). Pazarlama amaçlı halkla ilişkiler. Halkla İlişkiler içinde. Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Okşak, Y. (2018). Müze tanıtımında grafik tasarım ürünlerinden yararlanılması: İnegöl Kent Müzesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi.
• Oxford University Press. (t.y.). Brochure. Oxford English Dictionary içinde. https://www.oed.com/dictionary/brochure_n
• Özbek, G., Akyol, A. A. ve Akyol, A. K. (2017). Ankara’daki müzelerin eğitim işlevleri açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 137-153.
• Özcan, A. ve Şentürk, G. (2017). Etkili broşür tasarlama ve basımının incelenmesi. Fine Arts, 12(1), 1-16.
• Öztürk, B. ve Şıklar, E. (2014). Türkçe bir turizm broşür çözümlemesi örneği: Kemer. The Journal of Academic Social Sciences, 2(2), 321–321.
• Pekgözlü Karakuş, D. (2012). Müzelerde uygulanabilecek müze eğitim etkinlikleri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 2(1), 131-138.
• Pektaş, H. (1988). Basın ilanlarına grafik tasarımı ve bir önemi basın tanıtım tasarımı yeri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Ravelli, L. (2006). Museum texts: Communication frameworks. Routledge.
• Sarsılmaz, Y. (2010). Müzelerde teknoloji kullanımı. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, (20), 45-53.
• Smith, R. D. (2003). Becoming a public relations writer: A writing process workbook for the profession (2. bs.). Lawrence Erlbaum Associates.
• Society of American Archivists. (2005). Brochure. A Glossary of Archival and Records Terminology içinde. https://files.archivists.org/pubs/free/SAA-Glossary-2005.pdf
• Society of American Archivists. (2020). Brochure. Dictionary of Archives Terminology içinde. https://dictionary.archivists.org/entry/brochure.html
• Sop, S. A., Ongun, U. ve Abalı, R. (2020). Müze deneyimini etkileyen unsurlar: Çevrimiçi yorumlar üzerine nitel bir araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1123-1138.
• Subaşı, B. M. (2019). Müze sergileme tasarımında bir bütüncül yöntem olarak hizmet tasarımı: PTT Pul Müzesi ve Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi.
• Şentürk, G. (2014). Broşür tasarımı ve basımı özelliklerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
• Tanrıkulu, L. ve Çelik, S. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde broşürlerin kültür aktarımında kullanımı. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi, 1(2), 62-73.
• Taşçıoğlu, M. ve Erdoğan Aydın, D. (2015). Grafik tasarımın bilgilendirme ve yönlendirme tasarımındaki rolü ve Londra-Eskişehir örnekleri üzerinden bir inceleme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 5(2), 227-245. https://doi.org/10.20488/austd.19088
• Tepecik, A. ve Kayabekir, T. (2017). Resim-metin ilişkisinde yapısal ve bilişsel kavramların tasarım sürecine etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 1641-1653.
• The Ephemera Society of America. (t.y.). A fellowship of collectors, scholars, researchers, archivists and dealers. https://www.ephemerasociety.org/
• Türkiye Bilimler Akademisi. (t.y.). Broşür. Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü içinde. http://terim.tuba.gov.tr/
• Türkmen, H., Zengin, M. ve Kahraman, Z. (2018). Müze uzmanlarının müzelerin eğitimdeki rolü hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 3(2), 30-44.
• Uçak, N. Ö. (1997). Bilgi gereksinimi ve bilgi arama davranışı. Türk Kütüphaneciliği, 11(4), 315-325.
• Umur, M. (2015). Turist rehberlerinin müze hizmet kalitesi algılamaları üzerine bir araştırma: Göreme Açık Hava Müzesi örneği. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(4), 68-90.
• Uslu, Y. (2015). Sanat-tasarım kaygısı ile üretilmiş afiş tasarımlarında kusurluluk ve mükemmelik olgusunun uzman ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Uzuner, E., ve Kahraman, M. E. (2022). Bursa’da kültür ve sanat etkinliklerinin gelişim süreci. Kültürel Miras Araştırmaları, 3(2), 65-77.
• Ünsal, M. (2014). Grafik tasarımda görsel bütünlük oluşturmada tipografi ve görseller arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
• Vocabulary.com. (t.y.). Brochure. Vocabulary Dictionary içinde. https://www.vocabulary.com/dictionary/brochure
• Wilcox, D. L. (2009). Public relations writing and media techniques (6. bs.). Pearson.
• Wilson, T. D. (1997). Information behavior: An interdisciplinary perspective. Information Processing & Management, 33(4), 551–572. https://doi.org/10.1016/S0306-4573(97)00028-9
• Wilson, T. D. (1999). Models in information behaviour research. Journal of Documentation, 55(3), 249-270. https://doi.org/10.1108/EUM0000000007145
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yüksek, Ö. (2016). Halkla ilişkiler açısından yönetici metin yazarlığı – konuşma metinleri üzerine uygulamalı bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.