Akademik Kütüphane Konsorsiyumlarının Sürdürülebilirliğini Yeniden Düşünmek: Küresel ve Stratejik Perspektifler

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 407 - 428, 31.12.2025

Hanife Gül Bozkurt , Ümit Konya

https://doi.org/10.33721/by.1710951

Öz

Akademik kütüphane konsorsiyumları, dijital bilgi kaynaklarına erişimde iş birliğini, meslektaşların kaynaşmasını ve gerçekleştirilen etkinliklerde maliyet etkinliğini artıran stratejik yapılar olarak yükseköğretim kurumları için kritik bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmanın amacı, konsorsiyum yapılarının sürdürülebilirliğini etkileyen faktörleri ortaya koymak ve bu yapılar için geleceğe yönelik stratejik çözüm önerileri geliştirmektir. Bu çalışmada betimsel nitel araştırma deseni benimsenmiş; katılımcılar, araştırma problemine doğrudan katkı sunabilecek bilgi ve deneyime sahip kişiler arasından amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Veri kaynağı olarak Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu (ANKOS) kapsamında görev yapan kütüphane yöneticileri seçilmiştir. Bu bağlamda 30 yöneticiyle görüşülmesi, nitel araştırmalarda sıkça vurgulanan çeşitliliği sağlama ve veri doygunluğuna ulaşma açısından yeterli görülmüştür. Çalışmada, araştırmacılar tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu, alan uzmanlarının görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlandıktan sonra kullanılmış; elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bu yaklaşım sayesinde kütüphane yöneticilerinin konsorsiyumlardan beklentileri, söz konusu yapıların gelişimi ve sürdürülebilirliğine yönelik önerileri ayrıntılı biçimde sunulmuştur. Mevcut durumda ANKOS’un üniversite kütüphanelerinin açık erişim politikaları, kurumlararasında ve/veya farklı kurumlarla dönüştürücü anlaşmalar, iletişim ve üye ihtiyaçlarına yönelik farklı eğitim ve etkinlik beklentilerini tam anlamıyla karşılayamadığı görülmektedir. Bununla birlikte, araştırma bulguları kütüphane konsorsiyumlarının, küresel gelişmeleri yakından takip ederek, uluslararası kurumsal iş birliklerini güçlendirerek sürdürülebilir ve etkili bir yapıya kavuşabileceklerini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, kütüphane konsorsiyumlarının etkili ve sürdürülebilir hizmetler tasarlayabilmeleri için; açık bilim uygulamalarının desteklenmesi, dönüştürücü anlaşmaların hayata geçirilmesi, veri tabanı sağlayıcılarıyla üyeler lehine müzakerelerin yürütülmesi, nitelikli personel istihdamı, kapsamlı eğitim içeriklerinin sunulması, uluslararası iş birliklerinin geliştirilmesi ve finansal açıdan alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması gerekliliği ortaya konmuştur. Ayrıca farklı gelişmişlik düzeylerine sahip ülkelerdeki üniversite kütüphanelerine yönelik konsorsiyum yapı ve işleyişlerinin karşılaştırmalı olarak ele alındığı, konsorsiyumların stratejik rollerini derinlemesine inceleyen kapsamlı çalışmaların gerçekleştirilmesi, alana önemli katkılar sağlayacak nitelikte görülmektedir. Önemli bulgular ve çıkarımlar sunan bu çalışma, ulusal ve uluslararası literatürde akademik kütüphane konsorsiyumlarının geliştirilmesine ve sürdürülebilir hizmetler tasarlanmasına yönelik, nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen ilk kapsamlı araştırma olması nedeniyle özgün bir niteliğe sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Kütüphane konsorsiyumu , Sürdürülebilirlik , Kütüphane İş Birlikleri

Rethinking the Sustainability of Academic Library Consortia: Global and Strategic Perspectives

Öz

Academic libraries consortia play a critical role for higher education institutions as strategic structures that enhance collaboration in accessing digital information resources, foster professional networking among peers, and increase cost-effectiveness in organized activities. The purpose of this study is to identify the factors influencing the sustainability of consortia structures and to develop strategic recommendations for their future improvement. In this study, a descriptive qualitative research design was adopted, and the participants were selected through a purposive sampling method among individuals with knowledge and experience directly relevant to the research problem. As the data source, library directors working within the Anatolian University Libraries Consortium (ANKOS) were included. In this context, conducting interviews with 30 directors was considered sufficient to ensure diversity and achieve data saturation, which are frequently emphasized in qualitative research. In the study, a semi-structured interview form developed by the researchers was refined based on expert feedback to ensure content validity, and the data collected through this form were analyzed using descriptive analysis. This approach allowed for a detailed presentation of the directors’ expectations from library consortia as well as their suggestions for the development and sustainability of such structures. In the current situation, it appears that ANKOS has not been able to fully meet university libraries’ expectations regarding open access policies, transformative agreements within and/or across institutions, as well as various training and event needs tailored to member requirements. Nevertheless, the research findings indicate that library consortia can achieve a sustainable and effective structure by closely following global developments and strengthening international institutional collaborations. In line with the findings, it has been emphasized that in order for library consortia to design effective and sustainable services, it is necessary to support open science practices, implement transformative agreements, conduct negotiations with database providers on behalf of members, employ qualified personnel, provide comprehensive training content and creating alternative financial revenue sources have been highlighted. Additionally, comprehensive studies that compare the structures and operations of consortia targeting university libraries in countries with different levels of development and deeply examine the strategic roles of consortia are considered to be of significant value to the field. The study, which presents important findings and implications, is unique in the national and international literature as it is the first comprehensive qualitative research on the development of academic library consortia and designing sustainable services.

Anahtar Kelimeler

Librray Consortium , Sustainability , Library Alliances

Kaynakça

• Alenezi, M. (2023). Digital learning and digital institution in higher education. Education Sciences, 13(1), Article 88. https://doi.org/10.3390/educsci13010088
• Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu. (t.y.). Genel bilgi. https://ankos.org.tr/tr/hakkimizda/genel-bilgi/
• Bozkurt, H. G. (2024). Türkiye’deki üçüncü basamak sağlık kurumlarının tıbbi elektronik kaynak dermelerinin geliştirilmesinde konsorsiyum model önerisi [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi].
• Bozkurt, H. G., & Konya, Ü. (2024). Akademik kütüphane konsorsiyumları ile ilgili yayınlara yönelik sistematik bir literatür değerlendirmesi. Türk Kütüphaneciliği, 38(3), 317–347. https://doi.org/10.24146/tk.1380171
• Broache, M. P., & Yu, A. (2024). The politics of descriptive inference: Contested concepts in conflict data. International Politics, 1–23. https://doi.org/[Varsa DOI Buraya]
• Burke, R. (2021). SCELC: How a library consortium empowers libraries. Journal of Library Administration, 61(7), 878–888. https://doi.org/10.1080/01930826.2021.1972734
• Campbell, S., Greenwood, M., Prior, S., Shearer, T., Walkem, K., Young, S., Bywaters, D., & Walker, K. (2020). Purposive sampling: Complex or simple? Research case examples. Journal of Research in Nursing, 25(8), 652–661. https://doi.org/10.1177/1744987120927206
• Cardoso, A. P. (2024, 31 Ocak). A look at the past to strengthen ORCID’s future in the Latin American and Caribbean region. ORCID. https://info.orcid.org/a-look-at-the-past-to-strengthen-orcids-future-in-the-latin-american-and-caribbean-region/
• Chisita, C. T. (2017). Developing a national library consortium: Lessons learnt from other countries. Mousaion, 35(1), 155–179. https://doi.org/10.25159/0027-2639/2448
• Clark, M. (2022). Developing a competitive resource-based view strategy for academic libraries. Library Trends, 70(3), 304–322. https://doi.org/10.1353/lib.2022.0006
• Colquitt, M. (2021). Review of leading together: Academic library consortia and advocacy. Journal of New Librarianship, 6(1), 132–134. https://doi.org/10.33011/newlibs/10/14
• COUNTER. (2025, 3 Aralık). About. https://www.projectcounter.org/about/
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4. baskı). Sage.
• Çimen, E. (2021). Bilgi merkezlerinde iş birliği ve koordinasyon: Kütüphaneler arası iş birliği çalışmaları. E. Yılmaz & L. Kanık (Ed.), Bilgi merkezlerinde yönetim II içinde (ss. 207–228). Hiperyayın.
• Ellers, J., Crowther, T. W., & Harvey, J. A. (2017). Gold open access publishing in mega-journals: Developing countries pay the price of western premium academic output. Journal of Scholarly Publishing, 49(1), 89–102. https://doi.org/10.3138/jsp.49.1.89
• Frank, J., Foster, R., & Pagliari, C. (2023). Open access publishing – Noble intention, flawed reality. Social Science & Medicine, 317, 115592. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2022.115592
• Frank, J., Salsbury, M., McKelvey, H., & McLain, R. (2021). Digital equity & inclusion strategies for libraries: Promoting student success for all learners. The International Journal of Information, Diversity, & Inclusion, 5(3), 185–205. [suspicious link removed]
• Gilman, I. (2025). The Orbis Cascade Alliance: Strengthening higher education through regional library collaboration. Journal of Library Administration, 65(3), 378–388. https://doi.org/10.1080/01930826.2025.2468137
• Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough?: An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
• Hakgüder, Z. (2011). Üniversite kütüphanelerinde elektronik bilgi kaynaklarının sağlanmasında konsorsiyumların rolü: ANKOS örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Herold, I. M. H. (Ed.). (2021). Leading together: Academic library consortia and advocacy. Association of College and Research Libraries.
• Horton, V., & Pronevitz, G. (Ed.). (2015). Library consortia: Models for collaboration and sustainability. ALA Editions.
• International Coalition of Library Consortia. (2022, 15 Eylül). Strategies for collaboration: Opportunities and challenges to build the future we need. https://icolc.net/statements/strategies-collaboration-opportunities-and-challenges-build-future-we-need
• International Coalition of Library Consortia. (2025). Home. https://icolc.net/
• International Federation of Library Associations and Institutions. (2025a). IFLA library map of the world. https://librarymap.ifla.org/
• International Federation of Library Associations and Institutions. (2025b, 6 Ocak). IFLA members including institution and association affiliates. https://www.ifla.org/wp-content/uploads/ifla-members-and-association-affiliates_2025-01-06.pdf
• Jadhav, S., & Yadav, R. (2018). Library consortia: A new way of resource sharing in networked era. International Journal of Trend in Scientific Research and Development, Special issue, 127–129. https://www.ijtsrd.com/papers/ijtsrd18690.pdf
• Lavoie, B. (2022). Library collaboration as a strategic choice: Evaluating options for acquiring capacity. OCLC Research. https://doi.org/10.25333/mt16-0c57
• Muñoz-Vélez, H., Pallares, C., Echavarría, A. F., Contreras, J., Pavas, A., Bello, D., Rendón, C., Calderón-Rojas, J., & Garzón, F. (2024). Strategies for negotiating and signing transformative agreements in the global south: The Colombia Consortium experience. Journal of Library Administration, 64(1), 80–98. https://doi.org/10.1080/01930826.2023.2287945
• Nishikawa-Pacher, A. (2022). Who are the 100 largest scientific publishers by journal count? A webscraping approach. Journal of Documentation, 78(7), 450–463. https://doi.org/10.1108/JD-04-2022-0083
• ODLIS. (2025). Online dictionary for library and information science. https://odlis.abc-clio.com/odlis_c.html
• Pereira, R., & Franco, M. (2020). Library as a consortium perspective: A systematic literature review. Journal of Librarianship and Information Science, 52(4), 1126–1136. https://doi.org/10.1177/0961000620904754
• Rupchan, J. (2024). Stronger together: Library consortia and cooperative collection development. M. B. McNally (Ed.), Contemporary issues in collection management (2. baskı) içinde. Open Education Alberta. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/ciicm/chapter/stronger-together-library-consortia-and-cooperative-collection-development/
• Schlak, T., & Macklin, A. S. (2025). A transformative agreement community of practice: Collaboratively-produced insights into the current open access environment. New Review of Academic Librarianship, 31(1), 85–123. https://doi.org/10.1080/13614533.2024.2381527
• SELL. (2025, 27 Kasım). SELL. HEAL-Link. https://www.heal-link.gr/en/sell-microsite-2/
• Skog, A. (2023). Strategies for collaboration: ICOLC open collaboration in library consortia recommendations. Journal of Library Administration, 63(1), 101–110. https://doi.org/10.1080/01930826.2022.2146443
• SPARC. (2025). Who we are. https://sparcopen.org/who-we-are/
• TÜBİTAK ULAKBİM. (2025). EKUAL. https://cabim.ulakbim.gov.tr/ekual/
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2025, 7 Eylül). Kütüphane istatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Kutuphane-Istatistikleri-2024-54192
• Vankati, P. D. (2022). Consortia: A new trends in library and information science. International Journal of Research in Library Science, 8(4), 119–122. https://doi.org/10.2661/ijrls.8.4.2022.1598
• Vasileiou, K., Barnett, J., Thorpe, S., & Young, T. (2018). Characterising and justifying sample size sufficiency in interview-based studies: Systematic analysis of qualitative health research over a 15-year period. BMC Medical Research Methodology, 18(1), Article 148. https://doi.org/10.1186/s12874-018-0594-7