Araştırma Makalesi

Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans

Cilt: 8 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans

Öz

Arşiv bilimi; büyük veri ve yapay zekâ odaklı oldukça geniş çaplı bir dönüşümün içinde yer almaya başlamıştır. Bu doğrultuda hesaplamalı arşiv bilimi adı verilen yeni bir paradigma ortaya çıkmıştır. Bu alan, bilgisayar bilimi ile arşiv biliminin kolektif bilgisini birleştirerek dijital arşiv materyallerinin analizi, uzun süreli korunması ve erişimi için hesaplamalı yöntemler sunmaktadır. Bu çalışmada, hesaplamalı arşiv biliminin temel yaklaşımları benimsenerek; yapılandırılmamış (uydu tarafından çekilen yer görüntüleri) dijital arşiv veri seti üzerinde transfer öğrenmesi bazlı sınıflandırma görevi gerçekleştirilmiş, hesaplamalı süreçlere ait provenans verisi oluşturulmuş ve tüm çıktılar, Archivematica programı aracılığıyla uzun süreli dijital korumaya alınmıştır. Transfer öğrenmesi kapsamında ise EfficientNet mimarisinin (B0-B3, V2B0-V2B3) 8 farklı varyantı kullanılmış, öncelikle ağırlıksız olarak eğitilen temel modellerin, sonrasında Keras Tuner RandomSearch tekniği ile en iyi hiperparametre aramaları yapılarak başarımları geliştirilmeye çalışılmıştır. Optimize edilen modellerde B3, V2B2 ve V2B3 varyantları %97,20 doğruluk ve sırasıyla 0,9713, 0,9716 ve 0,9718 F1 skorları ile en iyi sonucu vermiştir. Tüm hesaplamalı süreçler, JSON formatında provenans verisi olarak yapılandırılmış; analizlere dair işlem bilgileri, kullanılan yöntemler, hiperparametreler ve çıktılar zaman damgalı şekilde kayıt altına alınmıştır. Örnek olarak seçilen EfficientNetB3 modelinin analiz süreçleri, BagIt kütüphanesi ile paketlenmiş, orijinal veri setiyle birlikte Archivematica sistemine yüklenmiş ve burada SIP, AIP ve DIP paketlerine dönüştürülerek uzun süreli koruma sağlanmıştır. Çalışmanın özgünlüğü, sadece hesaplamalı modeller oluşturulması ile sınırlı kalmamakta olup aynı zamanda bu süreçlerin arşivsel bağlamda belgelenmesi, versiyonlanması ve korunması hedeflerini de içermesi ile diğer çalışmalardan ayrışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hesaplamalı Arşiv Bilimi, Derin Öğrenme, Transfer Öğrenmesi

Kaynakça

  1. Akmon, D., Zimmerman, A. ve Daniels, M. (2011). The application of archival concepts to a data-intensive environment: working with scientists to understand data management and preservation needs. Archival Science, 11, 329-348. [https://doi.org/10.1007/s10502-011-9151-4](https://doi.org/10.1007/s10502-011-9151-4)
  2. Alhichri, H. vd. (2021). Classification of remote sensing images using Efficientnet-B3 CNN model with attention. IEEE Access, 9, 14078-14094. [https://doi.org/10.1109/ACCESS.2021.3051085](https://doi.org/10.1109/ACCESS.2021.3051085)
  3. Alvarado, R.C. (2023). Data Science from 1963 to 2012. ArXiv: 2311.03292, 1-48. [https://doi.org/10.48550/arXiv.2311.03292](https://doi.org/10.48550/arXiv.2311.03292)
  4. Ambacher, B. ve Conrad, M. (2021). Computational archival science is a two-way street. In 2021 IEEE International Conference on Big Data, 2192-2199. [https://doi.org/10.1109/BigData52589.2021.9671873](https://doi.org/10.1109/BigData52589.2021.9671873)
  5. Anwer, R.M. (2018). Binary patterns encoded convolutional neural networks for texture recognition and remote sensing scene classification. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 138, 74-85. [https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2018.01.023](https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2018.01.023)
  6. Archivematica. (2025). Ingest. [https://www.archivematica.org/en/docs/archivematica-1.12/user-manual/ingest/ingest/#create-sip](https://www.archivematica.org/en/docs/archivematica-1.12/user-manual/ingest/ingest/#create-sip)
  7. Archivematica Documentation. (2025). Getting started. [https://www.archivematica.org/en/docs/archivematica-1.12/](https://www.archivematica.org/en/docs/archivematica-1.12/)
  8. Bahri, A. (2020). Remote sensing image classification via improved cross-entropy loss and transfer learning strategy based on deep convolutional neural networks. IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters, 17(6), 1087-1091. [https://doi.org/10.1109/LGRS.2019.2937872](https://doi.org/10.1109/LGRS.2019.2937872)
  9. Bak, G. (2024). Digital provenance. Archival Science, 24, 847-869. [https://doi.org/10.1007/s10502-024-09462-w](https://doi.org/10.1007/s10502-024-09462-w)
  10. Barclay, I. vd. (2020). Certifying provenance of scientific datasets with self-sovereign identity and verifiable credentials. ArXiv, 1-6. [https://doi.org/10.48550/arXiv.2004.02796](https://doi.org/10.48550/arXiv.2004.02796)

Kaynak Göster

APA
Cibaroğlu, M. O. (2025). Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans. Bilgi Yönetimi, 8(2), 244-283. https://doi.org/10.33721/by.1772464
AMA
1.Cibaroğlu MO. Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans. BY. 2025;8(2):244-283. doi:10.33721/by.1772464
Chicago
Cibaroğlu, Mehmet Oytun. 2025. “Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans”. Bilgi Yönetimi 8 (2): 244-83. https://doi.org/10.33721/by.1772464.
EndNote
Cibaroğlu MO (01 Aralık 2025) Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans. Bilgi Yönetimi 8 2 244–283.
IEEE
[1]M. O. Cibaroğlu, “Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans”, BY, c. 8, sy 2, ss. 244–283, Ara. 2025, doi: 10.33721/by.1772464.
ISNAD
Cibaroğlu, Mehmet Oytun. “Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans”. Bilgi Yönetimi 8/2 (01 Aralık 2025): 244-283. https://doi.org/10.33721/by.1772464.
JAMA
1.Cibaroğlu MO. Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans. BY. 2025;8:244–283.
MLA
Cibaroğlu, Mehmet Oytun. “Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans”. Bilgi Yönetimi, c. 8, sy 2, Aralık 2025, ss. 244-83, doi:10.33721/by.1772464.
Vancouver
1.Mehmet Oytun Cibaroğlu. Hesaplamalı Arşiv Bilimi ile Görüntü Sınıflandırma ve Dijital Provenans. BY. 01 Aralık 2025;8(2):244-83. doi:10.33721/by.1772464