Çocuk Kütüphanelerinde Kaynak Seçiminin Etik Boyutu: Çocukların Bilgiye Erişim Hakkı ve İfade Özgürlüğü Üzerine Bir Değerlendirme

Purpose: This study aims to examine the process of selecting information resources in children’s libraries within the context of the right to access information, freedom of choice, and professional ethical responsibilities. This research considers children’s cognitive and social developmental stages and opens up a discussion on the resource selection process through the lens of librarians’ professional autonomy and ethical decision-making mechanisms. Method: This study, conducted using a qualitative research approach, was based on a descriptive survey model, and documentary research techniques were used in the data collection process. Within this scope, national and international literature from 2010-2025 was searched through the following databases: DergiPark, EBSCOhost, YÖK National Thesis Center, TR Dizin, and Web of Science. The data obtained were classified and analyzed under the themes of “professional ethical responsibility”, “the balance between access to information and censorship”, and “the child’s right to participation.” Findings: Analyses have shown that international standards position the child as an active subject of rights; however, practices in Türkiye are generally shaped by an adult-centered, protective reflex. Furthermore, it was determined that impartiality and the fight against discrimination are critically important principles in the ethical decision-making processes of librarians, but there are existing gaps between the ethical principles of the Turkish Librarians Association (TKD) and universal practices. Implications: As a result of the study, a “Proposed Ethical Framework for Children’s Librarianship” was developed, defining the resource selection process not as a technical operation but as a multifaceted area of responsibility, comprising normative, professional, participatory, and stakeholder dimensions. This developed framework is intended to provide guidance for fostering a service model in children’s libraries that is free from censorship, inclusive, democratic, and prioritizes the best interests of children.

Amaç: Bu çalışma, çocuk kütüphanelerinde bilgi kaynaklarının seçimi sürecini; bilgiye erişim hakkı, seçim özgürlüğü ve mesleki etik sorumluluklar bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, çocukların bilişsel ve sosyal gelişim evrelerini dikkate alarak, kaynak seçimi sürecini kütüphanecilerin mesleki özerkliği ve etik karar verme mekanizmaları üzerinden tartışmaya açmaktadır. Yöntem: Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada betimsel tarama modeli esas alınmış, veri toplama sürecinde belgesel tarama tekniği kullanılmıştır. Bu kapsamda, 2010-2025 yılları arasındaki ulusal ve uluslararası literatür; DergiPark, EBSCOhost, YÖK Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin ve Web of Science veri tabanları üzerinden taranmıştır. Elde edilen veriler; “mesleki etik sorumluluk”, “bilgiye erişim ve sansür dengesi” ve “çocuğun katılım hakkı” temaları altında sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Yapılan analizler, uluslararası standartların çocuğu aktif bir hak öznesi olarak konumlandırdığını; ancak Türkiye’deki uygulamaların genellikle yetişkin merkezli korumacı bir refleksle şekillendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, kütüphanecilerin etik karar verme süreçlerinde tarafsızlık ve ayrımcılıkla mücadele ilkelerinin kritik önem taşıdığı, buna karşın Türk Kütüphaneciler Derneği (TKD) etik ilkeleri ile evrensel uygulamalar arasında mevcut boşluklar olduğu saptanmıştır. Sonuç: Çalışma sonucunda, kaynak seçim sürecini teknik bir işlemden ziyade çok boyutlu bir sorumluluk alanı olarak tanımlayan; normatif, mesleki, katılımcı ve paydaş boyutlarından oluşan “Çocuk Kütüphaneciliği İçin Önerilen Etik Çerçeve” geliştirilmiştir. Geliştirilen bu çerçevenin, çocuk kütüphanelerinde sansürden arındırılmış, kapsayıcı, demokratik ve çocuğun yüksek yararını gözeten bir hizmet anlayışının yerleşmesine rehberlik edeceği öngörülmektedir.