Covid-19’a Yönelik Komplo Teorilerinin Aşı Tereddüdüne Etkisi: Aşı Tutumunun Aracı Rolü

Öz

İlk olarak 2019 yılının sonunda görülen ve 2020 Mart’ta pandemi ilan edilen covid-19 ile ilgili çeşitli komplo teorilerinin var olduğu bir gerçektir. Genel olarak bu teoriler, covid-19’un yapay olarak üretildiği, aslında böyle bir hastalığın var olmadığı, siyasi politika olarak ortaya atıldığı şeklindedir. Bu komplo teorilerinin varlığı da salgın hastalıkların elimine edilmesinde en önemli rolü oynayan aşılara karşı tereddüde neden olmaktadır. Bu da aşı tutumunu etkilemektedir. Tüm bu sebeplerden dolayı, covid-19’a yönelik komplo teorilerinin, aşı tereddütüne etkisinin, aşı tutumunun aracı rolünün ortaya çıkarılması bu çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Düzce ilinde ikametini sürdüren ve aile hekimliği birimine en az 1 kez başvuru yapan 18 yaş ve üzeri 401 kişiye ulaşılmıştır. Bu kişilere yüz yüze anket uygulanmıştır. Çalışmanın verileri SPSS ve AMOS paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda modelin uyum sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Covid-19’a yönelik komplo teorileri ile aşı tereddütü arasında ilişkinin olduğu, aşı tutumunun da aracı rol oynadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• Komplo teorileri
• Aşı tereddütü
• Aşı tutumu
• Covid-19 aşıları

Kaynakça

1. Alper, S., Bayrak, F., & Yilmaz, O. (2021). Psychological correlates of COVID-19 conspiracy beliefs and preventive measures: Evidence from Turkey. Current psychology, 40(11), 5708-5717.
2. Benham, J. L., Atabati, O., Oxoby, R. J., Mourali, M., Shaffer, B., Sheikh, H., ... & Lang, R. (2021). COVID-19 vaccine–related attitudes and beliefs in Canada: National cross-sectional survey and cluster analysis. JMIR public health and surveillance, 7(12), e30424.
3. Bozkurt, H. B. (2018). Aşı reddine genel bir bakış ve literatürün gözden geçirilmesi. Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi, 8(1), 71-76.
4. Buturoiu, R., Udrea, G., Oprea, D. A., & Corbu, N. (2021). Who Believes in Conspiracy Theories about the COVID-19 Pandemic in Romania? An Analysis of Conspiracy Theories Believers’ Profiles. Societies, 11(4), 138.
5. De Coninck, D., Frissen, T., Matthijs, K., d’Haenens, L., Lits, G., Champagne-Poirier, O., ... & Généreux, M. (2021). Beliefs in conspiracy theories and misinformation about COVID-19: Comparative perspectives on the role of anxiety, depression and exposure to and trust in information sources. Frontiers in psychology, 12, 646394.
6. Earnshaw, V. A., Eaton, L. A., Kalichman, S. C., Brousseau, N. M., Hill, E. C., & Fox, A. B. (2020). COVID-19 conspiracy beliefs, health behaviors, and policy support. Translational behavioral medicine, 10(4), 850-856.
7. Egorova, M. S., Parshikova, O. V., Chertkova, Y. D., Staroverov, V. M., & Mitina, O. V. (2020). COVID-19: belief in conspiracy theories and the need for quarantine. Psychology in Russia: State of the Art, 13(4), 2-25.
8. Ejaz, W., Ittefaq, M., Seo, H., & Naz, F. (2021). Factors associated with the belief in COVID-19 related conspiracy theories in Pakistan. Health, Risk & Society, 23(3-4), 162-178.

9. Freeman, D., Waite, F., Rosebrock, L., Petit, A., Causier, C., East, A., ... & Lambe, S. (2022). Coronavirus conspiracy beliefs, mistrust, and compliance with government guidelines in England. Psychological medicine, 52(2), 251-263.
10. Georgiou, N., Delfabbro, P., & Balzan, R. (2020). COVID-19-related conspiracy beliefs and their relationship with perceived stress and pre-existing conspiracy beliefs. Personality and individual differences, 166, 110201.
11. Jolley, D., & Paterson, J. L. (2020). Pylons ablaze: Examining the role of 5G COVID‐19 conspiracy beliefs and support for violence. British journal of social psychology, 59(3), 628-640.
12. Kader, Ç., Erbay, A., Demirel, M. S., Kocabıyık, O., Çiftçi, E., Çolak, N. Y., ... & Gök, Ş. E. (2022). Sağlık Çalışanlarının COVID-19 Aşılamasına Yönelik Tutum ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Klimik Journal/Klimik Dergisi, 35(1).
13. Kalil, I., Silveira, S. C., Pinheiro, W., Kalil, Á., Pereira, J. V., Azarias, W., & Amparo, A. B. (2021). Politics of fear in Brazil: Far-right conspiracy theories on COVID-19. Global Discourse, 11(3), 409-425.
14. Kim, S., & Kim, S. (2021). Searching for general model of conspiracy theories and its implication for public health policy: Analysis of the impacts of political, psychological, structural factors on conspiracy beliefs about the COVID-19 pandemic. International journal of environmental research and public health, 18(1), 266.
15. Kitro, A., Sirikul, W., Piankusol, C., Rirermsoonthorn, P., Seesen, M., Wangsan, K., ... & Sapbamrer, R. (2021). Acceptance, attitude, and factors affecting the intention to accept COVID-19 vaccine among Thai people and expatriates living in Thailand. Vaccine, 39(52), 7554-7561.
16. Küçükali, H., Ataç, Ö., Palteki, A. S., Tokaç, A. Z., & Hayran, O. (2022). Vaccine hesitancy and anti-vaccination attitudes during the start of COVID-19 vaccination program: a content analysis on twitter data. Vaccines, 10(2), 161.
17. Levinsson, A., Miconi, D., Li, Z., Frounfelker, R. L., & Rousseau, C. (2021). Conspiracy theories, psychological distress, and sympathy for violent radicalization in young adults during the COVID-19 pandemic: A cross-sectional study. International journal of environmental research and public health, 18(15), 7846.
18. Liu, S., & Liu, J. (2021). Public attitudes toward COVID-19 vaccines on English-language Twitter: A sentiment analysis. Vaccine, 39(39), 5499-5505.
19. Luo, X., & Jia, H. (2021). When scientific literacy meets nationalism: Exploring the underlying factors in the Chinese public’s belief in COVID-19 conspiracy theories. Chinese Journal of Communication, 1-23.
20. Mete, B., Doğan Mete E., Kanat, C., Pehlivan, E. ve Demirhindi, H. (2022). Covıd-19’a İlişkin Aşı Kararsızlığına Etki Eden Faktörler: Türkiye’den Bir Onlıne Anket Çalışması. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 7(1), 73-82.
21. Omar, D. I., & Hani, B. M. (2021). Attitudes and intentions towards COVID-19 vaccines and associated factors among Egyptian adults. Journal of Infection and Public Health, 14(10), 1481-1488.
22. Özer, Ö., & Özkan, O. (2022). Examination of COVID-19 phobia and COVID-19 vaccine attitude in the elderly. Social Work in Mental Health, 20(3), 299-313.
23. Pavela Banai, I., Banai, B., & Mikloušić, I. (2021). Beliefs in COVID-19 conspiracy theories, compliance with the preventive measures, and trust in government medical officials. Current Psychology, 1-11.
24. Pisl, V., Volavka, J., Chvojkova, E., Cechova, K., Kavalirova, G., & Vevera, J. (2021). Dissociation, cognitive reflection and health literacy have a modest effect on belief in conspiracy theories about Covid-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10), 5065.
25. Serani, D. (2022). The Covid pandemic enters the ballot box: The impact of conspiracy theories on Italians' voting behaviour during the COVID-19 crisis. Italian Political Science Review/Rivista Italiana di Scienza Politica, 1-18.
26. Shapiro, G. K., Tatar, O., Dube, E., Amsel, R., Knauper, B., Naz, A., ... & Rosberger, Z. (2018). The vaccine hesitancy scale: Psychometric properties and validation. Vaccine, 36(5), 660-667.
27. Shekhar, R., Sheikh, A. B., Upadhyay, S., Singh, M., Kottewar, S., Mir, H., ... & Pal, S. (2021). COVID-19 vaccine acceptance among health care workers in the United States. Vaccines, 9(2), 119.
28. Stoica, C. A., & Umbreș, R. (2021). Suspicious minds in times of crisis: determinants of Romanians’ beliefs in COVID-19 conspiracy theories. European Societies, 23(sup1), S246-S261.
29. Theocharis, Y., Cardenal, A., Jin, S., Aalberg, T., Hopmann, D. N., Strömbäck, J., ... & Štětka, V. (2021). Does the platform matter? Social media and COVID-19 conspiracy theory beliefs in 17 countries. new media & society, 14614448211045666.
30. Tonković, M., Dumančić, F., Jelić, M., & Čorkalo Biruški, D. (2021). Who believes in COVID-19 conspiracy theories in Croatia? Prevalence and predictors of conspiracy beliefs. Frontiers in Psychology, 2191.
31. Van Mulukom, V., Pummerer, L. J., Alper, S., Bai, H., Čavojová, V., Farias, J., ... & Žeželj, I. (2022). Antecedents and consequences of COVID-19 conspiracy beliefs: A systematic review. Social Science & Medicine, 114912.
32. Wang, J., & Kim, S. (2021). The paradox of conspiracy theory: The positive impact of beliefs in conspiracy theories on preventive actions and vaccination intentions during the COVID-19 pandemic. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(22), 11825.