Investigation of the Effect of Health Literacy, Health Belief, and Health Seeking Behavior on Intention to Quit Smoking: A Cross-Sectional Study

Öz

Smoking cessation efforts constitute an important part of anti-smoking programs. Revealing factors affecting the intention to quit smoking is an important part of them. This study aimed to examine the effect of health literacy, health beliefs and health-seeking behavior on the intention to quit smoking. Intention to quit smoking according to the general characteristics of the participants was also aimed. A questionnaire form including general information of the participants, "Smoking Cessation Scale According to Health Belief Model", "Health Literacy Scale", "Health Seeking Behavior Scale" and "Intention to Quit Smoking Scale" was used. Purposive and snowball sampling methods were used and 925 smokers were included. Descriptive statistics, difference analysis, correlation and regression analysis were used. There was no statistically significant relationship between intention to quit smoking and health literacy (p>0.05), and there was a positive and moderate relationship between intention to quit smoking and smoking cessation scale according to health belief model and health seeking behavior scale (p<0.01; r=0.477, 0.458). 31% of the change in the variance of intention to quit smoking was explained by these two variables. As a result, it is recommended to consider the factors that affect the intention to quit smoking in efforts to combat smoking.

Anahtar Kelimeler

• Health Seeking
• Health Beliefs
• Health Literacy
• Intention to Quit Smoking

Sağlık Okuryazarlığı, Sağlık İnancı ve Sağlık Arama Davranışının Sigarayı Bırakma Niyeti Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi: Kesitsel Bir Araştırma

Öz

Sigarayı bıraktırma çabaları, sigarayla mücadele programlarının bir parçasını oluşturmaktadır. Bu çabaların başarıya ulaşabilmesi için sigarayı bırakma niyetine etki eden faktörlerin ortaya konulması gerekmektedir. Dolayısıyla bu araştırmanın temel amacı sağlık okuryazarlığı, sağlık inancı ve sağlık arama davranışının sigarayı bırakma niyeti üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Araştırmada sigarayı bırakma niyetinin katılımcılara ilişkin genel özelliklere göre incelenmesi de amaçlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Anket formunda katılımcılara ilişkin genel bilgiler, “Sağlık İnanç Modeline Göre Sigara Bırakma Ölçeği”, “Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği”, “Sağlık Arama Davranışı Ölçeği” ve “Sigarayı Bırakma Niyeti Ölçeği” yer almaktadır. Amaçlı ve kartopu örnekleme yöntemleri bir arada kullanılarak sigara kullanıcısı olan toplam 925 kişi araştırmaya dahil edilmiştir. Elde edilen veriler tanımlayıcı istatistikler, farklılık analizleri, korelasyon ve regresyon analizlerine tabi tutulmuştur. Sigarayı bırakma niyeti ile sağlık okuryazarlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0,05), sigarayı bırakma niyeti ile sağlık inanç modeline göre sigara bırakma ölçeği ve sağlık arama davranışı ölçeği arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişki olduğu tespit edilmiştir (p<0,01; r=0,477, 0,458). Kurulan regresyon modelinde ise sigarayı bırakma niyeti varyansındaki değişimin %31’inin bu iki değişken tarafından açıklandığı belirlenmiştir. Sonuç olarak sigarayla mücadele çabalarında sigarayı bırakma niyeti üzerinde etkili olan faktörlerin göz önünde bulundurulması önerilir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Arama
• Sağlık İnancı
• Sağlık Okuryazarlığı
• Sigarayı Bırakma Niyeti

Kaynakça

1. Abraham, C., & Sheeran, P. (2015). The health belief model. M. Conner & P. Norman (Eds.), Predicting and changing health behaviour: Research and practice with social cognition models (3rd ed.). Berkshire: Open University Press.
2. Agaku, I., Akinyele, A. O., & Omaduvie, U. T. (2012). Evaluation of factors influencing intention to quit smokeless and cigarette tobacco use among Nigerian adolescents. Nigerian Medical Journal: Journal of the Nigeria Medical Association, 53(1), 31-36.
3. Almogbel, Y. S., Abughosh, S. M., Almeman, A. A., & Sansgiry, S. S. (2016). Factors associated with the willingness to quit smoking among a cohort of university students in the KSA. Journal of Taibah University Medical Sciences, 11(2), 128-133.
4. Atri, S. B., Sahebihagh, M. H., Jafarabadi, M. A., Behshid, M., Ghasempour, M., & Abri, F. (2018). The relationship between health literacy and stages of change in smoking behavior among employees of educational health centers of Tabriz University of Medical Sciences (2016). International Journal of Preventive Medicine, 9, 1-7.
5. Augeraud‐Véron, E., & Leandri, M. (2024). Optimal self‐protection and health risk perceptions: Exploring connections between risk theory and the Health Belief Model. Health Economics, 33(7), 1565-1583.
6. Ayhan Başer, D., & Çevik, M. Evaluation of adults' intention to quit smoking and related factors in a primary care center. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 17(4), 521-528.
7. Bayık-Temel, A., & Aras, Z. (2017). Sağlık okuryazarlığı ölçeğinin türkçe formunun geçerlilik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 25(2), 85-94.
8. Chellappa, L. R., Balasubramaniam, A., Indiran, M. A., & Rathinavelu, P. K. (2021). A qualitative study on attitude towards smoking, quitting and tobacco control policies among current smokers of different socio-economic status. Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(3), 1282-1287.

9. Chinwong, D., Mookmanee, N., Chongpornchai, J., & Chinwong, S. (2018). A comparison of gender differences in smoking behaviors, intention to quit, and nicotine dependence among Thai university students. Journal of Addiction, 2018, 8081670. https://doi.org/10.1155/2018/8081670
10. Choi, Y. J., Seo, H. G., Kim, Y., Kim, E. Y., Fong, G. T., Yan, M., & Driezen, P. (2018). Tobacco related knowledge is associated with Heaviness of Smoking Index (HSI) and intention to quit among Korean smokers: Findings from 2016 ITC Korea Survey. Journal of the Korean Society for Research on Nicotine and Tobacco, 9, 31-38.
11. Cobb, N. K., & Graham, A. L. (2006). Characterizing Internet searchers of smoking cessation information. Journal of Medical Internet Research, 8(3), e17, 1-11.
12. De Walque, D. (2007). Does education affect smoking behaviors?: Evidence using the Vietnam draft as an instrument for college education. Journal of Health Economics, 26(5), 877-895.
13. Droomers, M., Schrijvers, C. T., & Mackenbach, J. P. (2004). Educational differences in the intention to stop smoking: Explanations based on the theory of planned behaviour. The European Journal of Public Health, 14(2), 194-198.
14. Durusu-Tanrıöver, M., Yıldırım, H. H., Demiray-Ready, F. N., Çakır, B., &Akalın, H. E (2014). Türkiye sağlık okuryazarlığı araştırması (1.Baskı). Ankara: Sağlık-Sen Yayınları.
15. Doğan, M., & Çetinkaya, F. (2019). Akademisyenlerde sağlık okuryazarlığı düzeyinin olumlu sağlık davranışlarıyla ilişkisi. Sağlık Bilimleri Dergisi, 28(3), 135-141.
16. Ergüden, B., & Aslan, Y. (2024). Covid-19 pandemisinin yetişkin bireylerde sigara bırakma başarı öngörüsü üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 12(1), 118-134.
17. Fawns-Ritchie, C., Starr, J. M., & Deary, I. J. (2018). Health literacy, cognitive ability and smoking: A cross-sectional analysis of the English Longitudinal Study of Ageing. BMJ Open, 8(10), e023929.
18. Fidan, F., Pala, E., Ünlü, M., Sezer, M., & Kara, Z. (2005). Sigara bırakmayı etkileyen faktörler ve uygulanan tedavilerin başarı oranları. Kocatepe Tıp Dergisi, 6(3), 27-34.
19. Friis, K., Lasgaard, M., Rowlands, G., Osborne, R. H., & Maindal, H. T. (2016). Health literacy mediates the relationship between educational attainment and health behavior: a Danish population-based study. Journal of Health Communication, 21(sup2), 54-60.
20. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Boston: Pearson.
21. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri felsefe-yönetim-analiz. Ankara: Seçkin.
22. Harrington, D. (2008). Confirmatory factor analysis. London: Oxford University.
23. Hoang, L. T., Tuyet Hanh, T. T., Khue, L. N., Hai, P. T., Can, P. V., Long, K. Q., & Van Minh, H. (2022). Intention to quit and predictive factors among current smokers in Vietnam: Findings from adult tobacco survey 2020. Tobacco Use Insights, 15, 1179173X221098460.
24. Kaai, S. C., Fong, G. T., Goma, F., Meng, G., Ikamari, L., Ong'ang'o, J. R., & Elton-Marshall, T. (2019). Identifying factors associated with quit intentions among smokers from two nationally representative samples in Africa: Findings from the ITC Kenya and Zambia Surveys. Preventive Medicine Reports, 15, 100951. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2019.100951
25. Karagöz, Y. (2018). SPSS ve AMOS uygulamalı nicel-nitel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Ankara: Nobel Yayıncılık.
26. Karagöz, S. A., Tacı, D. Y., & Fidancı, İ. (2021). The impact of health literacy on smoking cessation behavior. Acta Medica Mediterranea, 37, 2917-2920.
27. Kasl, S. V., & Cobb, S. (1966). Health behavior, illness behavior and sick role behavior. Archives of Environmental Health: An International Journal, 12(2), 246-266.
28. Kaya, M., & Ergün, A. (2020). Sağlık bilimleri öğrencilerinin sigara içme durumu, etkileyen faktörler ve ikincil sigara dumanı ile ilgili farkındalık düzeyleri. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi, 6(3), 416-25.
29. Khan, Z. A., Goel, R., Mukherjee, A. K., & Khan, T. (2018). Prevalence and predictors of intention to quit tobacco smoking in smokers of rural area of North India (Haryana). International Journal of Community Medicine and Public Health, 5, 1617-1622.
30. Khuder, S. A., Dayal, H. H., & Mutgi, A. B. (1999). Age at smoking onset and its effect on smoking cessation. Addictive Behaviors, 24(5), 673-677.
31. Kıraç, R., & Öztürk, Y. E. (2021). Health seeking behavior: Scale development study. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 224-234.
32. Kim, H. S., Bigman, C. A., Leader, A. E., Lerman, C., & Cappella, J. N. (2012). Narrative health communication and behavior change: The influence of exemplars in the news on intention to quit smoking. Journal of Communication, 62(3), 473-492.
33. Kowitt, S. D., Cornacchione Ross, J., Jarman, K. L., Kistler, C. E., Lazard, A. J., Ranney, L. M., & Goldstein, A. O. (2020). Tobacco quit intentions and behaviors among cigar smokers in the United States in response to COVID-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 5368, 1-14.
34. Kurcer, M. A., & Erdoğan, Z. (2020). Sağlık inanç modeline göre sigara bırakma ölçeğinin geliştirilmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 464-470.
35. Layoun, N., Hallit, S., Waked, M., Aoun Bacha, Z., Godin, I., Dramaix, M., & Salameh, P. (2017). Predictors of readiness to quit stages and intention to quit cigarette smoking in 2 and 6 months in lebanon. Journal of Research in Health Sciences, 17(2), e00379.
36. Lee, E. H., Shin, S. H., & Jeong, G. C. (2022). Smoking awareness and intention to quit smoking in smoking female workers: Secondary data analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(5), 2841. https://doi.org/10.3390/ijerph19052841
37. Mahmood, S. S., Iqbal, M., & Hanifi, S. M. A. (2009). Health ¬seeking behaviour. A. Bhuiya (Ed.), Health for the rural masses: Insights from Chakaria içinde (pp. 67-93). Dhaka: ICDDR,B.
38. Melzer, A. C., Feemster, L. C., Crothers, K., Carson, S. S., Gillespie, S. E., Henderson, A.G.,...Au, D. H. (2016). Respiratory and bronchitic symptoms predict intention to quit smoking among current smokers with, and at risk for, chronic obstructive pulmonary disease. Annals of the American Thoracic Society, 13(9), 1490-1496.
39. Mittal, S., Komiyama, M., Ozaki, Y., Yamakage, H., Satoh-Asahara, N., Wada, H., ... & Hasegawa, K. (2024). Impact of smoking initiation age on nicotine dependency and cardiovascular risk factors: a retrospective cohort study in Japan. European Heart Journal Open, 4(1), oead135.
40. Musinguzi, G., Anthierens, S., Nuwaha, F., Van Geertruyden, J. P., Wanyenze, R. K., & Bastiaens, H. (2018). Factors influencing compliance and health seeking behaviour for hypertension in Mukono and Buikwe in Uganda: A qualitative study. International Journal of Hypertension, 2018, 8307591, 1-13.
41. OECD. (2024). Daily smokers (indicator). https://doi.org/10.1787/1ff488c2-e
42. Patterson, F., Wileyto, E. P., Segal, J., Kurz, J., Glanz, K., & Hanlon, A. (2010). Intention to quit smoking: Role of personal and family member cancer diagnosis. Health Education Research, 25(5), 792-802.
43. Pribadi, E. T., & Devy, S. R. (2020). Application of the health belief model on the intention to stop smoking behavior among young adult women. Journal of Public Health Research, 9(2), 121-124.
44. Rask, M., Uusiautti, S. & Määttä, K. (2013). The fourth level of health literacy. International Quarterly of Community Health Education, 34(1), 51–71.
45. Rigotti, N. A., Chang, Y., Regan, S., Lee, S., Kelley, J. H., Davis, E., & Tindle, H. A. (2021). Cigarette smoking and risk perceptions during the COVID-19 pandemic reported by recently hospitalized participants in a smoking cessation trial. Journal of General Internal Medicine, 36(12), 3786-3793.
46. Simons-Morton, B. G., McLeroy, K. R., & Wendel, M. L. (2012). Behavior theory in health promotion practice and research. Burlington: Jones & Bartkett Learning
47. Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., & Brand, H. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12(1), 1-13.
48. Söyler, S., & Yorulmaz, M. (2024). Intention to Quit Smoking Scale: Development and Validation. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2), 626-634.
49. Stewart, D. W., Adams, C. E., Cano, M. A., Correa-Fernández, V., Li, Y., Waters, A. J., & Vidrine, J. I. (2013). Associations between health literacy and established predictors of smoking cessation. American Journal of Public Health, 103(7), e43-e49.
50. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Boston, MA: Pearson.
51. Tekbaş, S., Dal Yılmaz, Ü., & Pola, G. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 17(1), 74-84.
52. Tırakoğlu, B. Sigara içen kişilerde sigarayı bırakmaya yönelik niyetin planlanmış davranış teorisine göre değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, Bursa.
53. Toçi, E., Burazeri, G., Sorensen, K., Jerliu, N., Ramadani, N., Roshi, E., & Brand, H. (2013). Health literacy and socioeconomic characteristics among older people in transitional Kosovo. Journal of Advances in Medicine and Medical Research, 3(4), 1646-1658.
54. Upadhyay, S., Lord, J., & Gakh, M. (2019). Health-information seeking and intention to quit smoking: Do health beliefs have a mediating role?. Tobacco Use Insights, 12, 1179173X19871310.
55. Van Loon, A. J. M., Tijhuis, M., Surtees, P. G., & Ormel, J. (2005). Determinants of smoking status: Cross-sectional data on smoking initiation and cessation. The European Journal of Public Health, 15(3), 256-261.
56. Wang, S. H., Borland, R., & Whelan, A. (2005). Determinants of intention to quit: Confirmation and extension of western theories in male Chinese smokers. Psychology & Health, 20(1), 35-51.
57. Wang, L., Li, Y., Li, L., & Zhang, G. (2023). Association of health literacy with smoking behavior among Chinese men. Health Promotion International, 38(5), daad113.
58. Wong, D. C., Chan, S. S., Ho, S. Y., Fong, D. Y., & Lam, T. H. (2010). Predictors of intention to quit smoking in Hong Kong secondary school children. Journal of Public Health, 32(3), 360-371.
59. World Health Organization. (2023). WHO report on the global tobacco epidemic, 2023: Protect people from tobacco smoke. Geneva: World Health Organization.