Kaygusuz Abdal’s Conception of God

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 69 - 81, 23.12.2025

İsmail Erdoğan , Duygu Akto

https://doi.org/10.71096/cakutad.1744767

https://izlik.org/JA34LY55YF

Öz

This study aims to examine various aspects of Kaygusuz Abdal’s conception of God, one of the prominent figures of the Alevi-Bektashi tradition. Although he is not mainly considered among the "seven great poets," it can be said that he played a significant role in shaping the religious understanding of Anatolian Turks by blending Islamic belief with ancient Turkic thought. However, the fact that some of his verses continue to circulate orally among the people does not necessarily mean that his ideas have received due attention from the academic community. While it is encouraging that some scholarly studies on him have emerged recently, these efforts remain insufficient. Moreover, no comprehensive study has yet been found that addresses his views on God, the universe, human beings, and values. This indicates the need for a scientific examination of Kaygusuz Abdal’s religious, philosophical, and mystical views in addition to his literary contributions. His poems, beyond their linguistic and literary qualities, also embody key ideas of Alevi-Bektashi thought.
Kaygusuz Abdal is not, in the classical sense, a philosopher or a figure distinguished in any specific field of scholarly knowledge. Therefore, it would be unreasonable to expect him to articulate his ideas -especially his understanding of God- in the manner of a philosopher. However, as a poet who continued a centuries-old tradition, he expressed his thoughts and emotions through verse. For this reason, his views must be identified and interpreted through his poetic lines. Based on our analysis of his poems, we can say that Kaygusuz Abdal conveys his belief in God in a concise, clear, and eloquent manner. His verses reveal that he perceives God as an absolute truth manifested in the essence of all beings in the universe, and he touches upon nearly all the attributes of the divine that have been expressed in various religious and philosophical traditions.

Anahtar Kelimeler

Kaygusuz Abdal , God , Islam , Alevi-Bektashi , Attributes of God

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kaygusuz Abdal'ın Tanrı Anlayışı

https://izlik.org/JA34LY55YF

Öz

Bu çalışma Alevî-Bektaşî geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olan Kaygusuz Abdal’ın Tanrı tasavvurunu çeşitli yönleriyle ele almayı amaçlamaktadır. Her ne kadar “yedi ulu ozan”dan biri olmasa da onun İslam inancı ile eski Türk düşüncesini harmanlayarak Anadolu Türklüğünün din anlayışının oluşmasında etkin bir konuma sahip olduğu söylenmektedir. Bununla birlikte bazı dizelerinin halk arasında dilden dile dolaşıyor olması, onun fikirlerinin bilim camiası tarafından da önemle takip edildiği anlamına gelmemektedir. Ancak son zamanlarda kendisiyle ilgili bazı akademik araştırmaların yapılması olumlu bir gelişme olmakla birlikte bu çalışmaların yeterli olduğu söylenemez. Ayrıca onun Tanrı, evren, insan ve değer gibi konularla ile ilgili görüşlerini ele alan bir çalışmaya da henüz rastlanmamıştır. Bu durum, Kaygusuz Abdal’ın edebi yönü yanında dinî, felsefi ve tasavvufi görüşlerinin de bilimsel olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Çünkü onun şiirleri dil ve edebiyat yanında Alevî-Bektaşî düşünceye ait önemli fikirleri de içinde barındırmaktadır.
Kaygusuz Abdal, klasik anlamda elbette bir filozof veya herhangi bir ilim dalında temayüz etmiş bir şahsiyet değildir. Bundan dolayı onun fikirlerini ve özellikle de Tanrı anlayışını bir filozof gibi açıklaması beklenemez ancak o binlerce yıllık geleneği devam ettiren bir ozan olması hasebiyle duygu ve düşüncelerini manzum bir şekilde dile getirmektedir. Dolayısıyla onun görüşlerinin dizeler içerisinden bulunup çıkarılması gerekmektedir. Şiirleri üzerinde yaptığımız incelemelere göre Kaygusuz Abdal’ın nasıl bir Tanrı’ya inandığını özlü, net ve veciz bir biçimde dile getirdiğini söyleyebiliriz. Bu dizelerde onun Tanrı’yı evrendeki varlıkların özünde tecelli eden mutlak bir hakikat olarak gördüğünü ve Tanrı ile ilgili çeşitli inanç ve felsefelerde dile getirilen tüm sıfatlara değindiğini ifade edebiliriz.

Anahtar Kelimeler

İslam , Alevi-Bektaşi , Tanrı , Tanrı'nın Sıfatları , Kaygusuz Abdal

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği ve yazarının sorumluluğunda olduğu beyan olunur.

Kaynakça

• Acar, R. (2007). Tanrı’nın Varlığına Dair Argümanlar: Ateist Din Felsefesi Eleştirisi. İslam Araştırmaları Dergisi, (17), 139-142. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/isad/issue/68658/1078454
• Çağrıcı, M. (1997). Hak. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/hak
• Çağrıcı, M. (2013). Zulüm. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/zulum
• Çelebi, İ. (2019). Sıfâtiyye. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/sifatiyye
• Çelebi, İ. (2020). Ezeliyet. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/ezeliyet
• en-Nesefi, E.-B. (2019). İslam İnancının Ana Umdeleri. (T. Yeşilyurt, Çev.). Endülüs.
• Kaygusuz Abdal. (2020). Kaygusuz Abdal (Alaeddin Gaybî) Menâkıb-nâmesi. 2. bs. editör Abdurrahman Güzel. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Kaygusuz Abdal. (2021). Şehzâde Alaâddin Gaybî Kaygusuz Abdâl Külliyatı (Hayatı-Eserleri-Metin-Sözlük-Kaynaklar). 1. bs. editör Abdurrahman Güzel. Ankara: Türk Dil Kurumu.
• Kılavuz, A. S. (1994). Ebed. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/ebed
• Kılavuz, A. S. (1995). Ezel. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/ezel
• Özçelik, S. (2014). Dede Korkut Metin, Sözlük - (1. bs.). Ankara: Bizim Büro Basımevi.
• Topaloğlu, B. (1988). Ahad. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/ahad
• Topaloğlu, B. (2013). Zâhir. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/zahir--esma-i-husna
• Topaloğlu, B. (2022). Kerîm. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/kerim